Canlıların Ortak Özellikleri ve Temel Bileşenler

Etrafındaki tüm canlılar - sen dahil - 13 ortak özelliğe sahip. Hücresel yapı, beslenme, solunum gibi temel yaşam fonksiyonları hepsinde var.

Canlıların yapısındaki en önemli moleküller karbonhidratlar, yağlar, proteinler ve vitaminler. Karbonhidratlar enerji verir: pentozlar (5 karbon) DNA/RNA yapısında, heksozlar (6 karbon) ise enerji kaynağın. Glikoz + fruktoz = çay şekeri, glikoz + glikoz = arpa şekeri gibi.

Polisakkaritler depo (nişasta, glikojen) ve yapısal (selüloz, kitin) olmak üzere ikiye ayrılır. Yağlar da unutma - hayvansal yağlar doymuş, bitkisel yağlar doymamış. Fosfolipitler hücre zarının temel taşı.

Önemli: Vitaminler enerji vermez ama enzimlerle birleşince koenzim olur. A vitamini eksikliği gece körlüğü, C vitamini eksikliği skorbüt hastalığına neden olur.

Enzimler, Hormonlar ve Nükleik Asitler

Enzimler reaksiyonu başlatmaz, sadece hızlandırır. Substratla anahtar-kilit uyumu yapar ve aktivasyon enerjisini düşürür. En az %15 su olmadan çalışmaz - bu detay sınavlarda çok çıkar!

Basit enzimler sadece protein içerir, bileşik enzimler ise protein + yardımcı kısım. Sonlarına genellikle "-az" eki gelir (amilaz, pepsin gibi).

Hormonlar vücutta haberleşmeyi sağlar ve kan yoluyla taşınır. Protein, amino asit veya steroit yapılı olabilir. ATP ise hücrenin enerji parası - depolanmaz, hücreler arası geçmez.

Not: DNA'da timin, RNA'da urasil bazı bulunur. Bu fark çok önemli!

Hücre Teorisi ve Hücre Zarı

Her canlı hücreden oluşur ve hücre teorisi biyolojinin temel kuralı. Prokaryot hücreler (bakteriler) zarla çevrili çekirdeği yok, ökaryot hücreler (bitki, hayvan) ise tam donanımlı.

Hücre zarı seçici geçirgen, canlı ve esnek. Yapısında en fazla protein, sonra yağ, en az karbonhidrat var. Akıcı-mozaik model ile açıklanır - lipit tabakaları sürekli hareket eder.

Zardan madde geçişi iki şekilde: pasif taşıma (ATP harcanmaz) ve aktif taşıma (ATP harcanır). Difüzyon, osmoz gibi olaylar pasif taşıma. Endositoz büyük moleküllerin içeri alınması, eksositoz ise dışarı atılması.

Dikkat: Hipertonik ortamda hücre su kaybeder (plazmoliz), hipotonik ortamda su alır!

Çekirdek ve Organeller

Çekirdek hücrenin kontrolünde - kalıtsal bilgi burada saklanır. Çekirdek zarı çift katlı, porlu yapıda. Çekirdekçik ribozom üretim merkezi.

Sitoplazma organellerin yüzdüğü yarı akışkan sıvı. Ribozomlar protein fabrikası - prokaryotlarda serbest, ökaryotlarda hem serbest hem ER üzerinde bulunur.

Endoplazmik retikulum hücrenin kargo sistemi. Granüllü ER protein taşır, granülsüz ER yağ sentezler. Golgi aygıtı paketleme merkezi - proteinleri işler, depolar, gönderir.

İpucu: Salgı yapan hücrelerde ribozom sayısı fazla olur!

Organellerin Görevleri

Lizozomlar hücrenin temizlik görevlisi - sindirim enzimi taşır, bozuk organelleri yok eder. Zar parçalanırsa hücre kendini sindirir (otoliz).

Kofuller dört çeşit: besin, salgı, depo ve kontraktil. Bitkilerde büyük, hayvanlarda küçük. Mitokondri enerji santrali - ATP üretir, çift katlı zarlı, iç zarında kristalar var.

Plastitler sadece bitkilerde. Kloroplast fotosentez yapar, kromoplast renk verir, lökoplast nişasta depolar. Sentrozom hayvan hücrelerinde bölünme sırasında iğ iplikleri yapar.

Hatırlatma: Mitokondri annenizden gelir (yumurta ile), babadan değil!

Canlı Alemleri ve Sınıflandırma

Canlılar prokaryot (bakteriler, arkeler) ve ökaryot (protista, mantarlar, bitkiler, hayvanlar) olmak üzere ikiye ayrılır.

Doğal sınıflandırma bilimsel ve geçerli - homolog organlar, gen benzerliği önemli. Yapay sınıflandırma ise sadece dış görünüş, analog organlara bakar.

Sınıflandırma kategorileri: Tür-Cins-Aile-Takım-Sınıf-Şube-Alem. Türden aleme gidildikçe benzerlik azalır, çeşitlilik artar. Binomial sistem ile adlandırılır $cins + tür$.

Önemli: Aynı türün bireyleri kısır olmayan yavrular verir!

Bakteriler ve Mantarlar

Bakteriler prokaryot, tek hücreli, haploit kromozomlu. Peptidoglikan hücre duvarı var. Eşeysiz bölünerek çoğalır - mitoz mayoz yok!

Bazı bakterilerde pilus (yapışma), mezozom (solunum), plazmit (gen aktarımı), konjugasyon (gen değişimi) bulunur. Endospor oluşturanlar dayanıklı.

Mantarlar ökaryot, heterotrofik. Kitin hücre duvarı var. Misel ve hif yapısında. Saprofitik mantarlar çürümeyi sağlar, parazitik mantarlar hastalık yapar.

Not: Bakterilerde kamçı hareket, pilus yapışma sağlar!

Bitkiler ve Hayvanlar Alemi

Bitkiler fotosentez yapabilen, otrotrofik canlılar. Tohumsuz (kara yosunu, eğrelti) ve tohumlu (açık tohumlu, kapalı tohumlu) bitkiler var.

Açık tohumlular kozalaklı, çok çenekli, çoğu iğne yapraklı (çam, ladin). Kapalı tohumlular çiçekli, tek veya çift çenekli olabilir.

Tek çenekvili paralel damarlı yaprak, saçak kök (buğday, mısır). Çift çenekli ağsı damarlı yaprak, kazık kök, kambiyum var (fasulye, şeftali).

Hayvanlar heterotrofik, hareketli. Omurgasız (sünger, sölentere, solucav, yumuşakça, eklembacaklı) ve omurgalı (balık, amfibi, sürüngen, kuş, memeli) olarak ayrılır.

Püf nokta: Kambiyum olduğu için çift çenekliler kalınlaşabilir, tek çenekliler kalınlaşamaz!