İnorganik Bileşikler: Su ve Mineraller

Su, hayatın temel yapı taşıdır ve tüm canlılar için vazgeçilmezdir. Su molekülleri polarite özelliği gösterir - yani hidrojen atomları, oksijen atomuna asimetrik bağlanır. Bu özellik sayesinde su, diğer maddelerle kolayca etkileşime girer.

Suyun iki önemli özelliği vardır: Adezyon ve Kohezyon. Adezyon, suyun cam gibi başka maddelere tutunması özelliğidir. Kohezyon ise su moleküllerinin birbirini çekmesi özelliğidir - bir damla suyun oluşması buna örnektir.

Mineraller ise canlıların dışarıdan almak zorunda olduğu inorganik maddelerdir. Kemik ve diş yapısı, kan hücreleri gibi hayati yapıların oluşumunda görev alırlar. Demir, kalsiyum, fosfor gibi mineraller vücutta farklı görevler üstlenir ve birbirinin yerine geçemezler.

Unutma! İnorganik bileşikler enerji vermezler, ancak vücudumuzda hayati işlevleri vardır. Demir eksikliği kansızlığa, iyot eksikliği guatra yol açabilir.

İnorganik Bileşikler: Asit-Baz ve Tuzlar

Mineraller vücudumuz için çok önemlidir ama fazlası zehir etkisi yaratabilir. Kemik ve diş yapısına katılmalarının yanında, bazı mineraller DNA yapısına (fosfor) ve hemoglobine (demir) katılırlar. Hemoglobin, alyuvarların içindeki bir protein olup, oksijen taşımakla görevlidir.

Asitler, H+ iyonu veren, ekşi tatlı ve pH değeri 0-7 arasında olan bileşiklerdir. Mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirirler. Bazlar ise OH- iyonu verir, acı tadındadır ve pH değeri 7-14 arasındadır. Kırmızı turnusol kağıdını maviye çevirirler.

Tuzlar, asit ve bazların nötrleşmesi sonucu oluşur ve bu tepkimede yan ürün olarak su açığa çıkar. İnsan kanının pH değeri 7,4'tür ve bu değerin çok değişmesi ölümcül olabilir.

Dikkat! İnsan vücudundaki pH dengesi hayati önem taşır. pH değeri 7'nin altına düşerse veya 7,7'nin üzerine çıkarsa, hayati tehlike oluşabilir.

Organik Bileşikler: Karbonhidratlar

Organik bileşikler, karbon atomlarına çeşitli elementlerin bağlanmasıyla oluşur ve canlı hücreler tarafından sentezlenir. Bu bileşikler enerji verici, yapı maddesi, depo maddesi ve düzenleyici olarak görev yaparlar.

Karbonhidratlar temel enerji kaynağımızdır. C₆H₁₂O₆ kapalı formülüne sahip olan karbonhidratlar içerdikleri şeker sayısına göre üç gruba ayrılır: monosakkaritler, disakkaritler ve polisakkaritler.

Monosakkaritler (glikoz, fruktoz, galaktoz) en basit şekerlerdir. Bunlar:

• Hücre zarından direkt geçebilirler
• Sindirilemezler (zaten en basit haldedirler)
• Sadece üretici canlılar tarafından sentezlenebilirler

Disakkaritler iki monosakkarit molekülünün birleşmesiyle oluşur. Bunlar hücre zarından doğrudan geçemezler ve kana karışmadan önce sindirilmeleri gerekir.

İlginç bilgi! Vücudumuz, meyvelerde bulunan fruktozu doğrudan kullanamaz. Fruktoz önce karaciğerde glikoza dönüştürülür ve ondan sonra kana verilir.