LGS Matematik Notları - En İyi Hazırlık Kaynağı

Matematik İçeriği

Matematik dersi kapsamında bu yıl birçok ilgi çekici konu öğreneceğiz. Bunlar arasında EBOB-EKOK, üslü ve köklü sayılar, olasılık, denklemler ve geometri konuları var.

Kitabımız EBOB-EKOK gibi sayısal konularla başlıyor ve ilerleyen sayfalarda cebirsel ifadeler, özdeşlikler ve denklemlere geçiyor.

Ayrıca koordinat sistemi, üçgenler ve geometrik cisimler gibi şekil ve uzay konularıyla da karşılaşacaksın.

Bu konular üniversite giriş sınavları için de çok önemli temel oluşturuyor, bu yüzden hepsini iyi anlamalısın.

İpucu: Matematik konularını öğrenirken her birinin günlük hayattaki uygulamalarını düşünmek konuları daha kolay anlamanı sağlar!

EBOB-EKOK

EBOB (En Büyük Ortak Bölen), iki veya daha fazla doğal sayının ortak bölenlerinin en büyüğüdür. Örneğin, 24 ve 36 sayılarının ortak bölenleri 1, 2, 3, 4, 6 ve 12'dir. Bu durumda EBOB(24, 36) = 12 olur.

Pratik yoldan EBOB bulmak için asal çarpanlar algoritması kullanılır. Sayıları yan yana yazıp ortak bölenlerini yuvarlak içine alarak çarparsın.

EKOK (En Küçük Ortak Kat) ise iki veya daha fazla doğal sayının ortak katlarının en küçüğüdür. 6 ve 8 için ortak katlar 24, 48, 72... olduğundan EKOK(6, 8) = 24'tür.

A ve B pozitif tam sayıları için çok önemli bir bağıntı vardır: A × B = EBOB(A, B) × EKOK(A, B)

Bu formül pratik hesaplamalarında çok işine yarayacak!

Unutma: EBOB ve EKOK problemlerini çözerken önce sayıların bölenlerini ve ortak bölenlerini bul, sonra pratik yolları kullan.

EBOB-EKOK Problemleri

EBOB-EKOK problemlerini günlük hayatta karşılaştığımız durumlarda kullanabiliriz.

Örnek Problem 1: Eni 28 cm, boyu 35 cm olan dikdörtgen şeklindeki bir kartondan eşit büyüklükte kare şeklinde kartonlar kesmek istiyoruz. Bunu yapmak için:

1. Karelerin kenar uzunluğu EBOB(28, 35) = 7 cm olmalıdır.
2. Toplam kare sayısı = (28 × 35) ÷ (7 × 7) = 20 adet olur.

Örnek Problem 2: Kısa kenarı 16 m, uzun kenarı 28 m boyutlarındaki bir bahçenin çevresi ve içine eşit aralıklarla fide dikilecek. Gereken en az fide sayısını bulmak için:

1. EBOB(16, 28) = 4 bulunur.
2. Uzun kenarda 28 ÷ 4 = 7 aralık olacağından 8 fide gerekir.
3. Kısa kenarda 16 ÷ 4 = 4 aralık olacağından 5 fide gerekir.
4. Toplam 8 × 5 = 40 fide gerekir.

Bu tür problemlerde EBOB ve EKOK kavramlarını doğru anlaman çok önemli!

EBOB-EKOK Problem Çözümleri

EBOB ve EKOK'la ilgili hayat problemlerini çözmek için soruyu dikkatlice anlamak gerekir.

Örnek Problem 3: Boş bir havuz eşit hacimli bidonlarla 1. gün 480 L, 2. gün 528 L su boşaltıldığında tamamen doluyor. Havuz en az kaç bidon su ile dolar?

Önce EBOB(480, 528) = 24 L bulunur. Bidondaki su miktarı 24 L olmalıdır. Sonra:

• 480 ÷ 24 = 20 bidon (1. gün)
• 528 ÷ 24 = 22 bidon (2. gün)
• Toplamda 20 + 22 = 42 bidon gerekir.

Örnek Problem 4: İki farklı TV kanalında 20 ve 25 dakika arayla reklam yayınlanıyor. Saat 18.00'da iki kanalda da reklam yayınlandı. İlk kez saat kaçta tekrar aynı anda reklam yayınlanır?

EKOK(20, 25) = 100 dakika 18.00'dan 100 dakika sonra = 19.40'ta tekrar aynı anda reklam yayınlanır.

Bu tür problemleri çözerken önce EBOB veya EKOK'u belirlemeyi, sonra sonuca ulaşmak için gereken adımları atmayı unutma!

Çarpanlar ve Katlar

Bir pozitif tam sayının çarpanları (bölenleri), o sayıyı tam bölen sayılardır. Örneğin, 72'nin çarpanları 1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36 ve 72'dir.

Asal Sayılar: 1 ve kendisinden başka böleni olmayan 1'den büyük doğal sayılardır. Örneğin 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23... asal sayılardır.

Unutma:

• En küçük asal sayı 2'dir
• 2, çift olan tek asal sayıdır
• 1 asal sayı değildir

Asal Çarpanlara Ayırma: Bir sayıyı asal sayıların çarpımı şeklinde yazma işlemidir. İki yöntemle yapılabilir:

1. Asal Çarpanlar Algoritması: Sayıyı asal sayılara bölerek ilerlersin.
2. Çarpan Ağacı: Sayıyı çarpanlarına ayırarak ilerlersin.

Örneğin 72 = 2³ × 3² şeklinde asal çarpanlarına ayrılır.

İpucu: Asal çarpanlara ayırma, EBOB-EKOK hesaplamalarında çok işine yarar!

Aralarında Asal Sayılar ve Üslü İfadeler

Aralarında Asal Sayılar: 1'den başka ortak böleni olmayan iki pozitif tam sayıdır. Örneğin, 15 ve 16 aralarında asaldır çünkü ortak bölenleri sadece 1'dir.

Önemli Bilgiler:

• Ardışık iki doğal sayı her zaman aralarında asaldır
• İki sayının aralarında asal olması için asal sayı olmaları gerekmez
• Aralarında asal iki sayının EBOB'u 1'dir
• Aralarında asal iki sayının EKOK'u çarpımlarına eşittir

Tam Sayıların Kuvvetleri:

Pozitif Kuvvetler: 2⁵ = 32 (5 tane 2'nin çarpımı) Negatif Kuvvetler: a⁻ⁿ = 1/aⁿ ve 1/a⁻ⁿ = aⁿ

Unutma:

• Negatif sayıların çift kuvvetleri pozitif, tek kuvvetleri negatiftir
• $-1$⁶ = 1, $-1$⁵ = -1
• 1'in tüm kuvvetleri 1'dir
• Sıfırdan farklı her sayının 0. kuvveti 1'dir

Dikkat: $-3$⁴ ≠ -3⁴ olduğunu unutma! İşareti üssün içine alıp almamak farklı sonuçlar verir.

Üslü Sayılar

Üslü ifadelerde toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemleri belirli kurallara göre yapılır.

Toplama ve Çıkarma İşlemleri: Tabanları ve üsleri aynı olan üslü sayılarda:

• 3·5⁴ + 5⁴ = $3+1$·5⁴ = 4·5⁴
• 3·5⁴ - 5⁴ = $3-1$·5⁴ = 2·5⁴

Çarpma İşlemi:

• Tabanlar aynı ise: 5³·5⁴ = 5³⁺⁴ = 5⁷
• Üsler aynı ise: 2⁷·5⁷ = (2·5)⁷ = 10⁷

Bölme İşlemi:

• Tabanlar aynı ise: 7⁵÷7³ = 7⁵⁻³ = 7²
• Üsler aynı ise: 24⁸÷6⁸ = $24/6$⁸ = 4⁸

Ondalıklı Sayıların Çözümlenmesi: Ondalıklı bir sayı 10'un kuvvetleri kullanılarak yazılabilir. Örneğin: 365,72 = 3·10² + 6·10¹ + 5·10⁰ + 7·10⁻¹ + 2·10⁻²

Not: Ondalıklı sayıların kuvveti alınırken, sayıyı önce rasyonel sayı olarak yazıp hem payın hem de paydanın kuvvetini almalısın.

Sayıları 10'un Kuvvetleriyle Yazma

10'un kuvvetlerini kullanarak sayıları daha pratik yazabiliriz:

• a·10ⁿ sayısında n pozitifse, sayının sonunda n tane sıfır vardır: Örnek: 32·10⁵ = 3.200.000

• 10'un negatif kuvvetleriyle yazılan sayılarda, kuvvet virgülün sağındaki basamak sayısını gösterir: Örnek: 4,0007 = 40007·10⁻⁴ veya 2·10⁻³ = 0,002

Bilimsel Gösterim: Bir sayıyı a·10ⁿ şeklinde yazmaktır, burada 1 ≤ |a| < 10 ve n bir tam sayıdır.

Örnekler:

• 84,5·10⁶ = 8,45·10⁷
• 0,00036·10⁻⁵ = 3,6·10⁻⁸
• 59.000.000 = 5,9·10⁷
• 0,000000081 = 8,1·10⁻⁷

Bilimsel gösterim çok büyük veya çok küçük sayılarla çalışırken kolaylık sağlar.

İpucu: Bilimsel gösterim, fen ve astronomi gibi alanlarda sıkça kullanılır. Bu gösterimi iyi anlamak, ileriki sınıflarda sana büyük avantaj sağlayacak!

Köklü İfadeler

Bir sayının hangi doğal sayının karesi olduğunu bulma işlemine karekök alma denir ve √ ile gösterilir. Karekök içindeki ifade negatif olamaz.

Tam kare sayılar, karekökleri tam sayı olan sayılardır: 1 = 1², 4 = 2², 9 = 3², 16 = 4², 25 = 5² gibi...

Karekökle İlgili Önemli Kurallar:

• √(x²ᵃ) = xᵃ (x > 0 olmak üzere)
• √(9·16) = √9·√16 = 3·4 = 12 (Çarpım içindeki sayıların karekökleri ayrı ayrı alınabilir)
• √$81/64$ = √81/√64 = 9/8 (Bölüm içindeki sayıların karekökleri ayrı ayrı alınabilir)
• √$5² + 12²$ = √$25 + 144$ = √169 = 13 (Toplama/çıkarma varsa önce içerideki işlem yapılır)

Bir sayıyı karekök içine almak için o sayının karesi alınıp karekök içine yazılır: 3 = √9, 8 = √64

Dikkat: Eksi işareti karekök içine alınmaz: -3 = -√9 (karekök dışında kalır)

Karekök İfadeleri ve Çözümlemesi

Karekök içindeki bir sayıyı a√b şeklinde yazmak için, içerideki sayılardan tam kare olanları dışarı çıkarırız.

Karekök Bir İfadeyi a√b Şeklinde Yazma:

Örnek: √32 sayısını a√b şeklinde yazalım.

1. Yöntem: √32 = √(16·2) = √16·√2 = 4√2
2. Yöntem: Asal çarpanlarına ayırarak: 32 = 2⁵ = 2²·2²·2 = 4²·2 → √32 = 4√2

a√b İfadesinde a'yı Karekök İçine Alma: a√b ifadesinde a sayısını karekök içine almak için a'nın karesi alınıp karekök içindeki sayı ile çarpılır.

Örnek: 6√3 = √(6²·3) = √(36·3) = √108

Bu dönüşümleri yapmak, köklü sayılarla işlem yaparken çok işimize yarayacak.

İpucu: Köklü sayıları a√b şeklinde yazmak, toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemlerini çok daha kolay hale getirir!