Hücre Temelleri ve Organeller
Hücre teorisi, canlı organizmaların temelini oluşturur. Bu teoriye göre tüm canlılar hücrelerden oluşur ve her hücre bir önceki hücrenin bölünmesiyle meydana gelir. Hücreler, DNA aracılığıyla kalıtsal özelliklerini yavru hücrelere aktarırken, metabolik faaliyetler sitoplazmada gerçekleşir.
Hücre organelleri, işlevlerine ve yapılarına göre sınıflandırılır. Tek zarlı organeller arasında endoplazmik retikulum, golgi aygıtı, lizozom, koful ve peroksizom yer alırken, çift zarlı organeller mitokondri ve plastidlerdir. Ribozom, hücrelerde ortak olarak bulunan tek organeldir ve protein sentezini gerçekleştirir.
Sentrozom, ökaryotik hücrelerde bulunan ve bir çift sentriolden oluşan yapıdır. Bölünme sırasında iğ ipliklerini organize ederek kromozomların kutuplara hareketini sağlar. Gelişmiş bitkilerde, insan yumurtasında ve olgun alyuvarlarda bulunmaz.
Bilgi Notu: Eğer bir protein hücre zarında veya hücre dışında çalışacaksa, sentezlenmesi endoplazmik retikulumdaki ribozomlarda gerçekleşir. Bu, hücrenin dış dünyayla iletişiminde kritik bir süreçtir!
Endoplazmik Retikulum (ER), birçok hücredeki en büyük organeldir ve madde depolama ve iletiminde görev alır. Ribozomların tutunduğu kısma "granüllü ER", ribozom içermeyen kısımlara ise "granülsüz ER" denir. Hücreye kimlik kazandıran ER, lipit, karbonhidrat sentezi ve ilaçların zararlı etkilerinin giderilmesinde rol oynar.
Golgi aygıtı, endoplazmik retikulumdan gelen ürünleri işler, depolar ve gerekli yerlere gönderir. Adeta bir ayırma ve gönderme merkezi gibi çalışır. ER ile birlikte hücre zarı yapımında da rol oynar.