Sözcükte Yapı

Türkçe'de bir sözcüğü incelemek istediğimizde önce onun kökünü buluruz. Kökler "der-" (dergiler) ve "top" (toplumsal) gibi sözcüklerin temel anlamlı parçalarıdır. Bir köke eklenebilecek iki tür ek vardır: yapım ekleri ve çekim ekleri.

Yapım ekleri sözcüklere yeni anlamlar kazandırır. Dört türü vardır: isimden isim (bir-inci, yok-sul), isimden fiil (baş-la, hız-lan-), fiilden fiil (anla-t, gör-üş-) ve fiilden isim (dur-ak, başar-ı). Sözcükler yapım eki aldıklarında gövde oluşur (yor-gun). İki yapım eki almış sözcükler gövdeden türemiş olur (yor-gun-luk).

Çekim ekleri sözcüklerin cümle içindeki görevlerini belirler. İsim çekim ekleri (çokluk, iyelik, tamlama, hâl) ve fiil çekim ekleri (şahıs, kip, olumsuzluk) olarak ikiye ayrılır. Örneğin "araba-lar" çokluk eki, "zaman-ım" iyelik eki, "araba-y-a" yönelme hâl ekidir.

Yapısına göre sözcükler üç gruba ayrılır: yapım eki almamış basit sözcükler, en az bir yapım eki almış türemiş sözcükler ve en az iki sözcüğün birleşmesiyle oluşmuş birleşik sözcükler (birkaç, sonuç).

Bilgi Kutusu: Fiilimsiler de yapım eki olarak kabul edilir ve sözcükleri türetirler. Çekingen, evimizden gibi sözcükler yapım eki almış sözcüklere örnektir.