Hikayenin Tarihçesi ve Cumhuriyet Döneminde Hikaye

Hikayenin dünya edebiyatındaki ilk örneği Boccoccio'nun "Decameron" adlı eseridir. Türk edebiyatında batılı anlamda ilk hikaye örnekleri Tanzimat döneminde yazılmaya başlanmıştır. Samipaşazade Sezai'nin "Küçük Şeyler" adlı eseri Türk edebiyatındaki ilk batılı hikaye olarak kabul edilir.

Milli edebiyat döneminde hikayeler sosyal gerçekçilik anlayışıyla yazılmaya başlanmış, bu özellik Cumhuriyet döneminde gelişerek devam etmiştir. Cumhuriyet dönemi hikayeleri 1923-1940 ve 1940-1960 olarak iki ayrı dönemde incelenir.

Cumhuriyet döneminde gerçekçiliğe dayanan hikayeler yazılmıştır. Bu dönemdeki hikayeler olay hikayesi ve durum hikayesi olarak ikiye ayrılır. "Sanat toplum içindir" anlayışı hâkimdir, ancak bazı yazarlar bireyin iç dünyasını da ele almışlardır.

Dikkat! Tanzimat'tan Cumhuriyet'e hikaye türünün gelişimi, toplumsal değişimlerimizin de aynasıdır. Bu gelişim çizgisini bilmek, edebi akımları anlamak için önemlidir.

Hikaye Türleri ve Önemli Yazarlar

Olay hikayesi, serim-düğüm-çözüm bölümlerinden oluşur ve merak unsuru içerir. Bu türün dünya edebiyatındaki temsilcisi Maupassant, Türk edebiyatındaki temsilcisi ise Ömer Seyfettin'dir.

Durum hikayesinde ise sıradan kişiler ve onların durumlar karşısındaki duygu ve düşünceleri işlenir. Çehov bu türün dünya edebiyatındaki, Sait Faik Abasıyanık ve Memduh Şevket Esendal ise Türk edebiyatındaki önemli temsilcileridir.

Cumhuriyet dönemi hikayecileri arasında Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin ve Sabahattin Ali gibi isimler öne çıkar. Reşat Nuri Güntekin, yazarlığa Milli Edebiyat döneminde başlamış, toplumsal yönü ağır basan eserler vermiştir. Çalıkuşu, Yeşil Gece gibi romanların yanı sıra "Tanrı Misafiri" ve "Sönmüş Yıldızlar" gibi hikaye kitapları vardır.

Bunu biliyor muydun? Reşat Nuri Güntekin, eserlerinde Anadolu ve Anadolu insanını işleyerek edebiyatımızda "Anadolu'ya açılma" hareketinin öncülerinden olmuştur.

Sait Faik Abasıyanık ve 1940-1960 Dönemi Hikayesi

Sait Faik Abasıyanık, Türk edebiyatında durum (Çehov) hikayesinin kurucusudur. Klasik hikaye tarzını yıkıp yerine duruma dayalı hikayeleri getirmiştir. Kahramanlarının hem iyi hem kötü yönlerini ele alarak gerçekçi bir bakış açısı sunar. Toplumsal konulardan çok bireyin sorunlarına yönelen yazar, çoğunlukla alt tabakadan insanları anlatır.

Semaver, Sarnıç, Lüzumsuz Adam gibi hikaye kitapları ve "Medarı Maişet Motoru" ile "Kayıp Aranıyor" adlı romanları vardır. Sait Faik'in hikayeleri İstanbul'un deniz kıyılarını, Adalar'ı ve sıradan insanların hayatlarını eşsiz bir duyarlılıkla anlatır.

1940-1960 yılları arasındaki hikayelerde gözleme dayalı bir anlatım öne çıkar. Bu dönemde Anadolu'ya yönelme en üst noktaya ulaşmıştır. I. Dünya Savaşı sonrası Anadolu ve toplumsal sorunlar en çok işlenen konulardır.

Bu dönemde üç farklı eğilim görülür: İlki, milli-dini duyarlılık çerçevesindeki hikayelerdir. Bu hikayelerde milli mücadele, Doğu-Batı çatışması ve ahlaki değerler öne çıkar. Aka Gündüz ve Bahaeddin Özkişi bu anlayışın temsilcileridir.

Edebi Püf Nokta: Sait Faik'in hikayelerini okurken, onun sıradan insanların hayatlarında bile bulduğu şiirselliği fark edin. "İnsanı sevmekle başlar her şey" diyen yazarın hikayelerinde insan sevgisini nasıl işlediğini gözlemleyin.

Toplumcu-Gerçekçi Hikaye Anlayışı

1940-1960 yılları arasında gelişen ikinci önemli eğilim toplumcu-gerçekçi anlayıştır. Bu hikayeler kenar mahallelerde yaşayan insanların sorunlarını, geçim sıkıntılarını ve yaşam mücadelelerini konu edinir.

Yazarlar, eserlerinde ağa-köylü, zengin-fakir, patron-işçi gibi toplumsal çatışmaları merkeze alırlar. Bu çatışmalar üzerine kurgulanan olaylar, toplumsal eşitsizlikleri gözler önüne serer ve bir anlamda toplumsal eleştiri niteliği taşır.

Bu anlayışın önemli temsilcileri arasında Sadri Ertem, Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Kemal Tahir, Fakir Baykurt, Samim Kocagöz ve Talip Apaydın yer alır. Bu yazarlar eserlerinde Anadolu gerçekliğini, köy yaşamını ve toplumsal değişimleri gerçekçi bir dille anlatmışlardır.

İpucu: Toplumcu-gerçekçi yazarların eserlerini okurken, onların toplumsal sorunları nasıl ele aldıklarına dikkat edin. Bu yazarların hikayeleri, Türkiye'nin o dönemdeki toplumsal yapısını ve sorunlarını anlamanıza yardımcı olacak önemli kaynaklardır.