İnkılap Tarihi 2. Ünite

İnkılap Tarihi dersinin 2. ünitesi, Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti'nin bu savaştaki yerini anlatıyor.

Bu ünitede savaşa neden olan olayları, savaşın cephelerini ve sonuçlarını öğreneceksin.

Ünitenin içeriğinde ayrıca dönemin önemli kavramlarını, Osmanlı Devleti'nin durumunu ve verdiği mücadeleleri inceleyeceksin.

Not: Bu konuları öğrenmek, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecini anlamak için çok önemlidir!

Ünite Kavramları

Bu ünitede karşılaşacağın bazı önemli kavramlar şunlardır:

Bağımsızlık: Bir devletin başka devletlere muhtaç kalmadan kendi kararlarını alabilmesi.

Egemenlik: Devleti yönetme gücü ve yetkisi.

Kuvayımilliye: Kurtuluş Savaşı'nda Türk direniş örgütlenmelerine ve güçlerine verilen ad.

Manda: Savaştan sonra bazı ülkeleri Birleşmiş Milletler adına yönetmek için büyük devletlere verilen vekillik.

Panslavizm: Rusların Balkanlardaki Slav milletlerini birleştirerek sıcak denizlere inme politikası.

Kapitülasyon: Bir ülkede yabancılara verilen ayrıcalıklar.

Bu kavramların her biri, Birinci Dünya Savaşı döneminde yaşanan olayları anlamak için anahtar niteliğindedir.

İpucu: Bu kavramları günlük örneklerle ilişkilendirerek öğrenmek konuları daha iyi anlamanı sağlar!

Büyük Savaşa Doğru

Birinci Dünya Savaşı'nın temel nedenleri arasında Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali yer alır. Sanayi İnkılabı ham madde ve pazar ihtiyacını artırarak sömürgeciliği hızlandırdı. Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçilik düşüncesi ise çok uluslu devletlerdeki azınlıkları isyana teşvik etti.

Savaş öncesinde büyük devletlerin Osmanlı'ya karşı farklı politikaları vardı:

İngiltere: Uzakdoğu sömürgelerini korumak için Osmanlı içindeki azınlıkları ve Arapları kışkırtıyordu.

Rusya: İstanbul ve boğazları ele geçirerek sıcak denizlere inmeyi ve Panslavizm politikasıyla Slav milletlerini birleştirmeyi amaçlıyordu.

Almanya: Osmanlı'nın zenginliklerinden yararlanmak için ekonomik ve askeri etkinliğini artırmaya çalışıyordu.

Fransa ve İtalya: Osmanlı topraklarını ele geçirmek için diğer büyük devletlerle işbirliği yapıyordu.

Önemli! Panslavizm politikası, Rusya'nın Osmanlı topraklarını ele geçirmek için kullandığı en etkili araçlardan biriydi.

Büyük Savaşa Doğru (Devam)

Birinci Dünya Savaşı'nın nedenleri iki başlık altında incelenebilir:

Genel Nedenler:

• Milliyetçilik akımının etkisiyle azınlık isyanlarının yaygınlaşması
• Sanayi İnkılabı'nın getirdiği hammadde ihtiyacı ve pazar arayışı
• Avrupalı devletler arasındaki gruplaşmalar
• Silahlanma yarışı

Özel Nedenler:

• İngiltere ile Almanya arasındaki sanayileşme rekabeti
• Fransa'nın Alsas-Loren bölgesini Almanya'dan geri almak istemesi
• Avusturya-Macaristan ve Rusya arasındaki Balkanlara hakim olma mücadelesi
• Sömürgeleri koruma düşüncesi

Savaşta iki grup oluştu:

İtilaf Devletleri: İngiltere, Fransa, Rusya, (sonradan) İtalya, ABD, Yunanistan, Sırbistan

İttifak Devletleri: Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı Devleti, Bulgaristan, (başta) İtalya

Hatırlatan Not: İtilaf ve İttifak gruplarını hatırlamak için İttifak'ın "İ" harfiyle başlayan ülkelerle $İtalya, İstanbul/Osmanlı$ kurulduğunu düşünebilirsin.

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti

Osmanlı Devleti savaşın başında İtilaf Devletlerinin yanında yer almak istedi, ancak kabul edilmedi. İngiltere, Osmanlı'nın tarafsız kalmasını istiyordu çünkü savaş sonunda Osmanlı topraklarını paylaşmayı planlıyordu.

Osmanlı Devleti savaş başladığında şu önlemleri aldı:

• Tarafsızlığını ilan etti
• Boğazları ulaşıma kapattı
• Seferberlik ilan etti
• Kapitülasyonları kaldırdığını bildirdi

Almanya, Osmanlı Devleti'ni kendi yanında savaşa çekmek istiyordu çünkü:

• Savaşı geniş alana yayarak kendi yükünü hafifletmek
• Osmanlı halifesinin dini ve siyasi gücünden yararlanmak
• Osmanlı'nın jeopolitik konumundan faydalanmak
• İngiltere'nin petrol bölgelerine ulaşmasını engellemek

Osmanlı Devleti ise şu nedenlerle Almanya'nın yanında yer almak istedi:

• Kaybettiği toprakları geri almak
• Siyasi yalnızlıktan kurtulmak
• İttihat ve Terakki Partisi'nin Alman hayranlığı
• Kapitülasyonlardan kurtulmak

Biliyor muydun? Osmanlı'nın kapitülasyonları kaldırma teklifinin İngiltere tarafından reddedilmesi, Almanya'ya yakınlaşmasına neden oldu.

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti (Devam)

Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesine neden olan olay şöyle gelişti: İngiliz donanmasından kaçan iki Alman gemisi Goben ve Breslav, Osmanlı'ya sığındı. İngiltere bu gemileri isteyince, Osmanlı gemileri satın aldığını bildirdi ve isimlerini Yavuz ve Midilli olarak değiştirdi.

Bu gemiler Karadeniz'deki Rus limanlarını (Sivastopol, Odessa) bombalayınca, Osmanlı resmen savaşa girmiş oldu.

Olayın gelişimi şöyle olmuştur:

1. Alman gemileri İngilizlerden kaçarak Osmanlı'ya sığındı
2. İngiltere gemilerin teslimini istedi
3. Osmanlı gemileri satın aldığını açıkladı
4. Alman askerlerine Türk üniforması giydirildi
5. Gemiler Rus limanlarını bombaladı
6. Rusya, Osmanlı'ya savaş ilan etti

Bu olay, Osmanlı'nın tarafsızlığının sona ermesine ve I. Dünya Savaşı'na girmesine neden oldu.

Düşün: İki geminin yaptığı bu saldırı, milyonlarca insanın öleceği bir savaşa Osmanlı'nın girmesine neden oldu. Sence bu gemiler Rus limanlarını bombalamak için özellikle mi görevlendirildi?

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti (Devam)

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'nda birçok cephede savaşmak zorunda kaldı. Bu cepheleri iki ana grupta inceleyebiliriz:

Osmanlı Sınırları İçindeki Cepheler:

1. Taarruz (Saldırı) Cepheleri:

   • Kanal Cephesi
   • Kafkas Cephesi

2. Savunma Cepheleri:

   • Çanakkale Cephesi
   • Irak-İran Cephesi
   • Filistin-Suriye Cephesi
   • Hicaz-Yemen Cephesi

Osmanlı Sınırları Dışındaki Cepheler:

• Galiçya Cephesi
• Makedonya Cephesi
• Romanya Cephesi

Bu cephelerin bazılarında Osmanlı başarılı olurken, bazılarında ise yenilgiye uğradı. Özellikle Çanakkale Cephesi, kazanılan en önemli zaferlerden biri oldu.

Kolay Hatırlama İpucu: Osmanlı'nın saldırı cepheleri "K" harfi ile başlar (Kanal ve Kafkas). Yardım cepheleri ise "YA" ile biter (Galiçya, Makedonya, Romanya).

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti - Çanakkale ve Kanal Cepheleri

1. Çanakkale Cephesi Osmanlı, İngiltere ve Fransa arasında gerçekleşen bu savaşta İtilaf Devletleri:

• Rusya'ya yardım götürmek
• İstanbul ve Boğazları ele geçirerek Osmanlı'yı savaş dışına itmek
• Balkan devletlerini kendi yanlarına çekmek

amaçlarıyla bu cepheyi açtılar.

Çanakkale Cephesinin Sonuçları:

• Savaşın süresi yaklaşık 2 yıl uzadı
• Rusya'ya yardım götürülemediği için Bolşevik İhtilali gerçekleşti
• Bulgaristan, Osmanlı'nın yanında savaşa girdi
• Mustafa Kemal 19. Tümen Komutanı ve Anafartalar Grup Komutanı olarak dünya çapında tanındı

2. Kanal Cephesi Almanya'nın isteği üzerine açılan bu cephede amaç:

• Mısır'ı İngilizlerden geri almak
• Süveyş Kanalı'nı ele geçirerek İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmekti

Bu cephedeki savaşlar 1916'da Osmanlı aleyhine sonuçlandı ve Padişah'ın cihat çağrısının karşılık bulmadığı görüldü.

Önemli Nokta: Süveyş Kanalı, Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirerek Avrupa'dan Hindistan'a giden en kısa deniz yolunu sağladığı için stratejik öneme sahipti.

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti - Hicaz-Yemen ve Kafkas Cepheleri

3. Hicaz-Yemen Cephesi Bu cephede Türk birlikleri hem İngilizlerle hem de ayaklanan Araplarla savaşmak zorunda kaldı. Mekke ve Medine'yi korumak için açılan bu cephede, Medine'nin savunması "Çöl Kaplanı" lakaplı Fahrettin Paşa'ya verildi.

Fahrettin Paşa, "Ölürüm de Peygamber kabrini çiğnetmem" diyerek Medine'yi savaş bitiminden sonra bile teslim etmedi. Askerler açlıktan çekirge yiyerek şehri savunmaya devam etti.

Bu cephedeki olaylar, İslam dünyasında ümmetçilik düşüncesinin zayıfladığını ve milliyetçilik düşüncesinin güçlendiğini gösterdi.

4. Kafkas Cephesi Bu cephenin açılma nedenleri:

• İttihatçıların Anadolu'daki Türklerle Orta Asya'daki Türkleri birleştirme isteği
• Almanların Bakü petrollerini ele geçirme isteğiydi

Sarıkamış Harekatı (Ocak 1915): Enver Paşa'nın yetersiz hazırlık ve tedbirleri, aşırı soğuk ve hastalıklar nedeniyle yaklaşık 90 bin askerimiz donarak şehit oldu. Bu yenilgi sonucunda Doğu Anadolu'nun büyük bölümü Rus işgaline uğradı.

Acı Gerçek: Sarıkamış'ta Türk ordusu düşmana değil, ağır kış şartlarına ve plansız hareket eden komutanlarına yenildi. Binlerce askerimiz savaşmadan şehit düştü.

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti - Ermeni Tehciri, Irak ve Suriye Cepheleri

Ermeni Tehciri Kafkas Cephesi'nde Ruslarla işbirliği yapan Ermenilerin çıkardığı isyanları engellemek için zorunlu göç yasası çıkarıldı. Sevk edilenlerin zarar görmemesi için, göç ordu birlikleri eşliğinde gerçekleştirildi.

Bu cephedeki savaş, Rusya'da yaşanan Bolşevik İhtilali nedeniyle son buldu. 1918'de imzalanan Brest-Litowsk Antlaşması ile Rusya savaştan çekildi ve Kars, Ardahan, Batum'u Osmanlı'ya bıraktı.

5. Irak Cephesi İngilizler tarafından açılan bu cephenin amacı:

• Irak petrollerini ele geçirmek
• Kafkaslardaki Rus kuvvetleriyle birleşmek
• Abadan petrollerini korumak

Türk kuvvetleri 1915'te Kut-ül Amare'de İngilizleri yendiler, ancak sonradan Bağdat'ı kaybettiler. Savaş bitiminde Musul, Türk kuvvetlerinin elindeydi.

6. Suriye Cephesi Kanal Harekatı'nın başarısız olmasından sonra İngilizler karşı saldırıya geçerek Sina Yarımadası ve Filistin'i alıp Suriye'ye ilerlediler. 1918'de 7. Ordu komutanlığına atanan Mustafa Kemal, başarılı savunma savaşlarıyla İngilizleri Halep'in kuzeyinde durdurdu.

Gerçek: Orta Doğu'nun zengin petrol yatakları, özellikle İngiltere'nin bu bölgeye büyük ilgi göstermesine neden olmuştu. Irak ve Hicaz-Yemen cephelerinde Arapların İngilizlerle işbirliği yapması, ümmetçilik fikrinin önemini kaybettiğini göstermiştir.