Avrupa'da Yaşanan Gelişmeler ve 20. Yüzyılda Osmanlı Devleti

Avrupalılar, coğrafi keşiflerle zenginleştikten sonra sanat ve bilime önem vermeye başladılar. 15-16. yüzyıllarda "yeniden doğuş" anlamına gelen Rönesans yaşandı. Skolastik düşünce yerine akılcılık ve bilimsellik benimsendi.

16. yüzyılda Reform hareketleriyle Avrupa'da mezhep birliği bozuldu ve kilisenin baskısı azalmaya başladı. 17. yüzyılda "Aydınlanma Çağı" yaşandı ve bilgiye ulaşmada akıl, deney ve gözlem yöntemi öne çıktı.

Bu gelişmeler Fransız İhtilali'nin ortaya çıkmasına sebep oldu. İhtilalin nedenleri arasında mutlak krallık yönetimi, ağır vergiler ve sosyal sınıf ayrımı vardı. Montesquieu ve Rousseau gibi aydınlar insan hakları ve ulusal egemenlik kavramlarını ön plana çıkardı. 14 Temmuz 1789'da halkın Bastille Hapishanesi'ne saldırmasıyla ihtilal başladı.

🔍 Fransız İhtilali sonucunda "İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi" yayımlanarak insanların eşit olduğu ve egemenliğin millete ait olduğu kabul edildi.

Sanayi Devrimi ile üretimde insan ve hayvan gücünün yerini makineler aldı. İlk olarak İngiltere'de dokumacılık alanında uygulandı. Büyük fabrikalar kuruldu, köylerden kentlere göçler hızlandı. Artan üretim beraberinde ham madde ve pazar arayışını getirerek sömürgeciliği doğurdu.

20. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avrupa'daki gelişmeleri takip edemediği için bilimsel, teknik ve ekonomik alanlarda geride kaldı. Kapitülasyonlar nedeniyle Avrupa'nın açık pazarı haline geldi ve borçlarını ödeyemeyince 1881'de Düyun-u Umumiye İdaresi kuruldu.

Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikri Osmanlı'nın dağılmasına sebep olurken, aynı zamanda devlette Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve I. Meşrutiyet gibi demokratikleşme hareketlerinin başlamasına da yol açtı.

Tanzimat Fermanı (1839) ile vatandaşların can ve mal güvenliği sağlanırken, Islahat Fermanı (1856) ile Müslüman olmayan topluluklarla Müslümanların eşitliği amaçlandı. 1876'da ilan edilen I. Meşrutiyet ile ilk kez anayasal düzene geçildi ancak II. Abdülhamit 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı bahane ederek meclisi tatil etti.

Mustafa Kemal'in Çocukluk ve Eğitim Hayatı

Mustafa Kemal'in çocukluğunun geçtiği Selanik, Osmanlı'nın Batı'ya açılan kapısıydı. Şehirde farklı milletler yaşıyor, bu da zengin bir kültürel yapı ve canlı bir ticaret hayatı oluşturuyordu. Bu çeşitlilik, Mustafa Kemal'in fikirlerinin gelişmesine büyük katkı sağladı.

Mustafa Kemal'in babası Ali Rıza Bey, annesi Zübeyde Hanım'dır. Kız kardeşi Makbule Hanım'dır. Ailesinin Selanik'te yaşaması, onun farklı kültürleri tanımasına ve Batı düşüncesiyle erken tanışmasına imkan vermiştir.

🔍 Mustafa Kemal'in öğrenim hayatı boyunca tarihe ve edebiyata olan ilgisi, onun milliyetçi kişiliğinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır.

Eğitim hayatına Mahalle Mektebi'nde başlayan Mustafa Kemal, daha sonra Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Ardından Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nde (sivil ortaokul) okudu fakat yarıda bırakarak Askerî Rüştiye'ye (askerî ortaokul) kaydoldu. Burada matematik öğretmeni ona "Kemal" adını verdi. Daha sonra Manastır Askerî İdadisi'nde (askerî lise) okudu ve burada Fransızcasını geliştirdi.

1899'da Harp Okulu'na giren Mustafa Kemal, 1902'de teğmen rütbesiyle mezun oldu. 1905'te Harp Akademisi'ni kurmay yüzbaşı olarak bitirdi. Okul yıllarında edebiyat ve tarihe ilgi duydu, gazete ve dergi hazırladı.

Mustafa Kemal'in Askerlik Hayatı

Mustafa Kemal'in ilk görev yeri Şam'da 5. Ordu'ydu. Burada Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu. 31 Mart Olayı'nın bastırılmasında görev aldı. Trablusgarp Savaşı'nda bölgeye gizlice giderek halkı örgütledi ve ilk askerî başarısını kazandı.

Balkan Savaşları'nda Edirne'nin alınmasında görev aldı. Sofya'da Askerî Ataşelik yaptı. Çanakkale Cephesi'nde savaşın kazanılmasında etkili oldu. Kafkas Cephesi'nde Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı. Suriye-Filistin Cephesi'nde ordunun yok olmasını önledi.

Mustafa Kemal'in Hayatındaki Dört Şehir

Selanik, Mustafa Kemal'in çocukluğunun geçtiği, farklı kültürleri tanıdığı, İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katıldığı şehirdir. Manastır'da aldığı eğitim, tarih bilinci ve milliyetçi kişiliğinin gelişmesine katkı sağladı.

İstanbul'da siyasi görüşleri olgunlaşmaya başlayan Mustafa Kemal, Osmanlı Devleti işgallere tepkisiz kalınca halkı örgütlemek için Anadolu'ya geçti. Sofya'da görev yaptığı dönemde Batılı bir toplumun yaşayış biçimini gözlemledi ve yabancı temsilcilerle görüştü.

I. Dünya Savaşı ve Mondros Ateşkes Antlaşması

I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri arasında sömürgecilik, milliyetçilik akımı, silahlanma yarışı ve devletler arası bloklaşma vardı. Özel nedenler ise Almanya'nın İngiliz sömürgelerini ele geçirme isteği, Rusya'nın sıcak denizlere inmek istemesi ve Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren sorunuydu.

Osmanlı Devleti, kaybettiği yerleri geri almak, siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve Alman hayranlığı gibi nedenlerle savaşa girdi. İtilaf Devletleri Osmanlı'yı yanlarına almadılar çünkü Osmanlı askerî ve ekonomik olarak zayıftı ve İtilaf Devletleri'nin Osmanlı toprakları üzerinde çıkarları vardı.

Osmanlı Devleti savaş sırasında Kafkas, Çanakkale, Kanal, Suriye-Filistin, Irak, Hicaz-Yemen, Galiçya, Makedonya ve Romanya cephelerinde savaştı. Bu cephelerin bir kısmında savunma, bir kısmında taarruz ve bir kısmında da yardım amaçlı yer aldı.

🔍 Çanakkale Cephesi'ndeki zafer, Rusya'ya yardım gitmesini engelleyerek savaşın uzamasına ve Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin çıkmasına neden oldu.

Wilson İlkeleri'ne güvenen Osmanlı Devleti, Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi üzerine İtilaf Devletleri ile Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı. Bu antlaşmanın en önemli maddesi, "İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden yerleri işgal edebilecek" ifadesiyle yapılacak işgallere zemin hazırlamasıydı.

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında İstanbul Hükümeti ateşkesin şartlarına uyulmasını isterken, İtilaf Devletleri barış antlaşmasını beklemeden işgallere başladı. Türk halkı kurdukları cemiyetlerle bölgelerini işgallere karşı korumaya çalıştılar. Azınlıklar ise kurdukları cemiyetlerle ve aldıkları destekle işgallere başladılar.

Mustafa Kemal Paşa, İstanbul Hükümeti'nin tutumuna karşı Anadolu'da yeni bir mücadelenin başlatılması gerektiğini düşündü. I. Dünya Savaşı'nın sonucunda İmparatorluklar yıkıldı, millî devletler kuruldu, Avrupa'nın haritası değişti ve II. Dünya Savaşı'na ortam hazırlandı.

Kuvayımilliye Ruhu ve Cemiyetler

Kuvayımilliye, İstanbul Hükümetinin işgallere sessiz kalması, ordunun dağıtılması, silahlara el konulması ve Anadolu'da işgallerin başlaması üzerine kurulmuştur. Kuvayımilliye, halkın kendi bölgesini korumak amacıyla kurduğu milli kuruluşlardır ve halkın işgallere karşı doğal tepkisidir.

Kuvayımilliye'nin önemi, işgallere karşı Türk halkının direnme azmini artırması, Milli Mücadele'nin başlamasına katkı sağlaması ve düşmanı oyalamasıdır. Aynı zamanda TBMM'ye karşı çıkan isyanları bastırmıştır.

Milli Mücadele döneminde üç farklı türde cemiyet kurulmuştur: Yararlı cemiyetler $Kilikyalılar Cemiyeti, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti gibi$, azınlıkların kurduğu zararlı cemiyetler (Mavri Mira, Pontus Rum Cemiyeti gibi) ve Türklerin kurduğu zararlı cemiyetler (İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Kürt Teali Cemiyeti gibi).

Millî Mücadele Başlıyor

Mustafa Kemal Paşa, bölgedeki güvenliği sağlaması için 9. Ordu Müfettişliği görevi ile 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Gerçek amacı, halkı örgütleyerek Milli Mücadele'yi başlatmaktı.

Havza Genelgesi $28-29 Mayıs 1919$ ile işgallerin protesto edilmesini, mitingler düzenlenmesini ve milli bilincin uyandırılmasını amaçladı. Bu, Mustafa Kemal'in işgallere karşı ilk resmi tepkisiydi.

🔍 Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin gerekçesi, amacı ve yöntemi belirlendiği için "Milli Mücadele'nin eyleme geçmesi" olarak kabul edilir.

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) ile "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. İstanbul Hükümeti sorumluluğunu yerine getirmemektedir. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." dendi. İlk kez İstanbul Hükümetine karşı çıkıldı ve milli iradeye vurgu yapıldı.

Erzurum Kongresi $23 Temmuz - 7 Ağustos 1919$ ile millî sınırlar içinde vatanın bir bütün olduğu, manda ve himayenin kabul edilemeyeceği belirtildi. Toplanma şekli bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusaldı.

Sivas Kongresi $4-11 Eylül 1919$ ile tüm cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi. Temsil Heyeti oluşturuldu. Her bakımdan ulusaldı.

Amasya Görüşmeleri $20-22 Ekim 1919$ ile İstanbul Hükümeti, Temsil Heyetini resmen tanımış oldu. Meclisin toplanması kararlaştırıldı.

Mebusan Meclisi'nin açılması (28 Ocak 1920) ve Misakımilli'nin ilan edilmesiyle milli sınırlar çizildi. Bu kararlardan sonra İtilaf Devletleri İstanbul'u işgal etti ve meclis dağıtıldı.

TBMM'nin açılması (23 Nisan 1920) ile yasama ve yürütme yetkisi meclise verildi. Meclis başkanı hükümetin de başkanı oldu ve güçler birliği ilkesi benimsendi.

TBMM'ye karşı İstanbul Hükümeti, İtilaf Devletleri ve azınlıkların çıkardığı ayaklanmalar oldu. Bu ayaklanmaların olumsuz sonuçları, silah, para ve asker gücünün boşa harcanması ve Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasının gecikmesi oldu.

Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920) İstanbul Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı. TBMM onaylamadığı için geçersizdi ve uygulanamadı.

Ya İstiklal Ya Ölüm: Millî Bir Destan

Kurtuluş Savaşı üç cephede gerçekleşti: Doğu Cephesi, Güney Cephesi ve Batı Cephesi.

Doğu Cephesi'nde Ermenilerle mücadele edildi. Ermenistan ile yapılan savaşı TBMM kazandı ve 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısıydı. Misakımilli'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan oldu.

Güney Cephesi'nde Fransızlar ve Ermenilerle mücadele edildi. İşgallere karşı Hatay Dörtyol'da ilk direniş başladı. Maraş'ta Sütçü İmam, Urfa'da Ali Saip Ursavaş, Antep'te Şahin Bey önderliğinde mücadele edildi. Uzun mücadeleler sonucunda Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması ile düşman bölgeyi terk etti.

🔍 TBMM tarafından Antep'e 1921'de "Gazi", Maraş'a 1973'te "Kahraman", Urfa'ya 1984'te "Şanlı" unvanları verildi.

Batı Cephesi'nde Yunanlılarla mücadele edildi. Başlangıçta Kuvayımilliye birlikleriyle savaşılsa da sonra düzenli orduya geçildi. I. İnönü Savaşı $6-11 Ocak 1921$ düzenli ordunun ilk başarısı oldu. Bu zaferden sonra Londra Konferansı düzenlendi, Türk-Afgan Dostluk Antlaşması ve Moskova Antlaşması imzalandı.

II. İnönü Savaşı'ndan $23 Mart - 1 Nisan 1921$ sonra halkın TBMM'ye güveni arttı ve İtalya Anadolu'yu boşaltmaya başladı. Kütahya-Eskişehir Savaşları $10-24 Temmuz 1921$ sonrasında Türk ordusu taktik gereği Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi.

Sakarya Meydan Savaşı'nda "topyekûn savaş" taktiği uygulandı. Mustafa Kemal Paşa'ya "Gazi" unvanı ve "Mareşallik" rütbesi verildi. Bu zafer sonrası Kars Antlaşması ve Ankara Antlaşması imzalandı.

Büyük Taarruz ile Yunan ordusu Anadolu'dan atıldı ve silahlı mücadele sona erdi. Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile Doğu Trakya savaşsız olarak alındı ve İstanbul TBMM'ye bırakıldı.

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) ile Hatay, Musul, Batum hariç Misakımilli'ye uygun sınırlar çizildi. Azınlıklar, savaş tazminatı, dış borçlar, yabancı okullar ve patrikhane sorunu istenilen şekilde çözüldü. Boğazlar, Hatay ve nüfus mübadelesi konuları Lozan sonrası çözüldü.

Askerî zaferler siyasi zaferlerle sonuçlandı ve Osmanlı'dan kalma pek çok sorun çözüldü. Bu antlaşma, sömürge altında olan devletlere ışık tuttu ve Türkiye'nin tam bağımsızlığını dünyaya kabul ettirdi.

Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

Atatürkçülük, temelleri Atatürk tarafından atılan devlet hayatına, fikir hayatına, ekonomik hayata ve toplumun temel kurumlarına ilişkin gerçekçi düşüncelere ve ilkelere denir. Türk insanının ihtiyaçlarından doğan, Türkiye'yi çağdaş ülkeler seviyesine çıkarmayı hedefleyen, tam bağımsızlığı ve milli egemenliği benimseyen bir düşünce sistemidir.

Atatürk'ün düşünce sisteminin oluşmasında doğup büyüdüğü ortam, yaşadığı olaylar, milli sorunlar, okuduğu kitaplar, öğretmenleri, yerli ve yabancı düşünürler etkili olmuştur. Rousseau, Voltaire, Montesquieu gibi yabancı aydınlardan ve Namık Kemal, Ziya Gökalp gibi Türk aydınlarından etkilenmiştir.

🔍 Atatürk ilkeleri kaynağını Türk milli kültüründen alır, evrensel ve barışçıl, akılcı ve bilimseldir. İlkeler birbiriyle uyumludur ve taklitçi değildir.

Cumhuriyetçilik ilkesi, egemenliğin millete ait olduğu, halkın kendi kendisini yönettiği ve yöneticilerin seçimle işbaşına geldiği bir yönetim biçimidir. Bu ilke ile TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı gibi inkılaplar yapılmıştır.

Milliyetçilik ilkesi, geçmişte ve şimdi bir arada yaşayan, gelecekte de bir arada yaşama inancını taşıyan, aynı vatana sahip, dil, kültür ve gaye birliği içindeki toplumu ifade eder. Atatürk milliyetçiliği ırkçılığı kabul etmez, milli birlik ve beraberlik temeline dayanır.

Halkçılık ilkesi, toplumu oluşturan çeşitli meslek ve toplumsal grupların eşitliğine dayanır. Belirli bir grup ya da kişi üstünlüğü yoktur, herkes devlet imkânlarından eşit olarak yararlanır ve kanun önünde eşittir. "Devlet, millet içindir" anlayışı vardır.

Devletçilik ilkesi, halkın yararı olan alanlarda özel sektörün gerçekleştiremediği işleri devletin yapmasıdır. Özel teşebbüs engellenmez ve yabancı sermayenin yatırım yapmasına karşı değildir. Ekonomide vatandaş-devlet işbirliği vardır.

Laiklik ilkesi, devlet düzeninin ve hukuk kurallarının dine değil, akla ve bilime dayandırılmasıdır. Dinin sömürü aracı olarak kullanılmasını engeller, din ve mezhep kavgalarını önler. Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması bu ilke doğrultusunda yapılan inkılaplardır.

İnkılapçılık ilkesi, çağın gerisinde kalmış kurumların yıkılarak yerine yenilerinin kurulmasıdır. Çağdaş ve köklü değişiklik yapılmasını, değişen şartlara göre kendini yenilemeyi ifade eder. Atatürk ilkelerinin hepsini bünyesinde toplar.

Milli güç unsurları, bir ulusun hedeflerine ulaşmak için kullanabileceği maddi ve manevi kaynakların toplamıdır. Askerî güç, ekonomik güç, siyasi güç ve sosyokültürel güç olmak üzere dört temel unsuru vardır.

Çağdaş Türkiye Yolunda Adımlar

Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar

Millî egemenliği güçlendirmek ve ülke yönetimindeki çift başlılığı önlemek için 1 Kasım 1922 tarihinde Saltanat kaldırıldı. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilerek devletin yönetim şekli belirlendi. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent oldu. 3 Mart 1924'te Halifelik kaldırıldı.

Siyasi partiler kuruldu: Cumhuriyet Halk Partisi, Terakkiperver Cumhuriyet Partisi ve Serbest Cumhuriyet Partisi. Türk kadınına 1930'da belediye seçimlerine katılma, 1933'te muhtar seçilme ve 1934'te milletvekili seçilme hakkı verildi.

Hukuk Alanda Yapılan İnkılaplar

1921 Anayasası $Teşkilat-ı Esasiye$ kabul edildi ve egemenlik millete verildi. 1924 Anayasası kabul edildi ve en uzun süre yürürlükte kalan anayasa oldu. Eşitlikçi ve çağdaş olduğu için İsviçre Medeni Kanunu alındı ve Türk kadınına sosyal haklar tanındı. İtalya'dan Ceza Kanunu, Almanya'dan Ticaret Kanunu alındı.

🔍 1924 Anayasası'ndan "Devletin dini İslam'dır" maddesi 1928'de çıkarıldı. Atatürk ilkeleri 1937'de anayasaya eklendi.

Eğitim ve Kültür Alanındaki İnkılaplar

3 Mart 1924'te Tevhidi Tedrisat Kanunu çıkarılarak medreseler kapatıldı, tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı. 1 Kasım 1928'de Harf İnkılabı yapılarak okuma yazma kolaylaştırıldı. Millet Mektepleri açılarak 16-45 yaş arasındaki halka okuma yazma öğretildi.

Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu kurularak millî kültürün geliştirilmesi amaçlandı. Üniversite reformu yapıldı, Darülfünun kapatılıp İstanbul Üniversitesi açıldı.

Sosyal ve Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar

Şapka Kanunu çıkarılarak kılık kıyafet düzenlemesi yapıldı. Soyadı Kanunu ile resmi işlerdeki karışıklık önlendi ve halk arasındaki ayrıcalıklara son verildi. Tekke, zaviye ve türbeler kapatılarak halkın dini duygularının istismar edilmesi önlendi.

Saat ve ölçülerde değişiklik yapılıp hafta tatili pazar gününe alınarak Avrupa ülkeleriyle uyum amaçlandı ve yurt içindeki uygulamalarda birlik sağlandı.

Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar

Türkiye İktisat Kongresi İzmir'de toplandı ve Misak-i İktisadi adlı belge kabul edildi. Aşar vergisi kaldırılarak köylünün ekonomik durumu iyileştirildi. Tarım Kredi Kooperatifleri ve Atatürk Orman Çiftliği kuruldu. Sümerbank, İş Bankası ve MTA kuruldu.

Beş yıllık kalkınma planları hazırlandı. Teşvik-i Sanayi Kanunu ve Kabotaj Kanunu çıkarıldı.

Sağlık, Spor ve Sanat Alanındaki İnkılaplar

Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay Cemiyeti kuruldu. Umumi Hıfzısıhha Kanunu çıkarıldı ve serum üretildi. Türkiye İdman Cemiyeti kuruldu ve Paris Olimpiyatları'na sporcu gönderildi. Resim Heykel Müzesi ve Musiki Muallim Mektebi açıldı.

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Türk dış politikasının esasları; bağımsızlığı korumak, millî sınırlar içinde kalmak, barışçı olmak, eşit şartlarda ilişki kurmak ve hukuka bağlı kalmak üzerine kurulmuştur. Bu politikanın özeti "Yurtta barış dünyada barış" sözüdür.

Musul Sorunu, Lozan'da çözüme kavuşturulamayan ve ikili görüşmelerle çözümlenen bir konuydu. Milletler Cemiyeti İngiltere lehine karar verdi ve Türkiye bölgeye askerî harekât düzenlemek istedi. Ancak Şeyh Sait İsyanı'nın çıkması nedeniyle harekât gerçekleşmedi. Bunun sonucunda İngiltere ile Ankara Antlaşması imzalanarak Musul Irak'a bırakıldı ve petrol gelirinden pay alındı.

🔍 Musul sorunu, iç sorunların dış politikayı nasıl etkileyebileceğini gösteren en iyi örnektir. Şeyh Sait İsyanı, Türkiye'nin Musul'a müdahale etmesini engellemiştir.

Nüfus Mübadelesi, Lozan'a göre İstanbul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler hariç iki ülke arasında yapılacaktı. Yunanistan'ın İstanbul'da daha fazla Rum bırakmak istemesi sorun çıkardı. 10 Haziran 1930'da yapılan antlaşmayla yerleşme ve doğum tarihine bakılmaksızın İstanbul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler yerleşik kabul edildi. Bu antlaşma, iki ülke arasındaki dostluk ilişkilerinin gelişmesine ve Balkan Antantı'nın yapılmasına zemin hazırladı.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile daha önce uluslararası bir komisyon tarafından yönetilen Boğazlar, Türk hâkimiyetine alınarak egemenliğimizi kısıtlayan durum ortadan kaldırıldı.

Balkan Antantı, Balkanlarda barışı hâkim kılmak ve sınır güvenliğini sağlamak için Türkiye, Yugoslavya, Yunanistan ve Romanya arasında imzalandı. Bu antlaşma ile Türkiye batı sınırını güvence altına aldı.

Sadabat Paktı, İtalya'nın yayılmacı politikası nedeniyle Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. Bu antlaşma ile Türkiye doğu sınırını güvence altına aldı.

Hatay sorunu, Lozan Antlaşması ile Hatay'ın Fransa mandasındaki Suriye'ye bırakılmasıyla başladı. Fransa bölgeden çekilince Hatay'ın durumu belirsizleşti. Sorun Milletler Cemiyeti'ne taşındı ve "Hatay'ın geleceğini bölge halkı belirlemeli" ilkesi kabul edildi. 1938'de "Hatay Bağımsız Cumhuriyeti" kuruldu. 1939'da Hatay Meclisi Türkiye'ye bağlanma kararı aldı. Hatay, Misakımillî'ye göre Anavatan'a katılan son toprak parçasıdır.

Atatürk'ün sağlığı 1937 yılından itibaren bozulmaya başladı. Buna rağmen çalışmalarını aralıksız sürdürdü, bu da hastalığının artmasına neden oldu. Hastalığı şiddetlenince vasiyetini yazdı. 8 Kasım'da komaya giren Atatürk, 10 Kasım 1938'de hayata gözlerini yumdu.

Atatürk'ün Ölümü ve Sonrası

II. Dünya Savaşı, dünyada devletler arası dengenin bozulması, I. Dünya Savaşı'nı bitiren antlaşmaların ağır şartlar içermesi, İtalya, Almanya ve Japonya'nın yayılmacı politikaları gibi nedenlerle çıktı. Savaş, Almanya, İtalya ve Japonya'nın oluşturduğu Mihver Devletleri ile ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB'nin oluşturduğu Müttefik Devletler arasında gerçekleşti.

Türkiye savaşın dışında kalmaya çalıştı ve denge siyaseti izledi. Savaşın sonunda Birleşmiş Milletler Teşkilatına üye olabilmek için Mihver Devletlere savaş ilan etti.

🔍 II. Dünya Savaşı sonrasında dünya, ABD ve SSCB merkezli iki kutba ayrıldı. Bu dönemde yaşanan rekabete "Soğuk Savaş" adı verildi.

Soğuk Savaş döneminde Türkiye, ABD yanlısı bir politika takip etti. ABD öncülüğünde NATO, SSCB öncülüğünde Varşova Paktı kuruldu. Bu dönemde Kore Savaşı çıktı ve Türk ordusu, Birleşmiş Milletler gücü içinde yer aldı. Gösterdiğimiz başarı NATO'ya alınmamızda etkili oldu.

1991 yılında SSCB'nin dağılmasıyla Balkanlarda ve Orta Asya'da bağımsız devletler kuruldu. SSCB'den ayrılan Türk cumhuriyetleriyle ilişki kurmak için TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) kuruldu.

Kıbrıs Sorunu, İngiltere'nin 1955'te adadan çekilmesiyle başladı. Rumlar, adayı ele geçirmek için Türklere karşı katliamlara girişti. Türkiye, garantörlük yetkisine dayanarak 1974 yılında Kıbrıs Barış Harekâtı düzenledi. Bu harekât sonrası ada ikiye bölündü ve 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu.

Körfez Savaşları, Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesiyle başladı. Türkiye bu savaşlardan olumsuz etkilendi. Ambargo, mülteciler, terör ve bölgede oluşan otorite boşluğu sorunlarıyla karşılaştı.

Demokrasi yolunda Türkiye, II. Dünya Savaşı'nı demokrasiyi savunan devletlerin kazanmasıyla çok partili hayata geçiş sürecini hızlandırdı. 1945 yılında Milli Kalkınma Partisi, 1946 yılında Demokrat Parti kuruldu. Böylece mecliste farklı görüşlerin temsil edilme imkânı doğdu.

İnsan hakları alanında 1946'da Cemiyetler Kanunu'nda değişiklik yapılarak "dernek" kurmak kolaylaştırıldı. Sendikalar kuruldu ve işçilere grev hakkı tanındı. Üniversiteler özerk hale getirildi ve 1987'de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkı tanındı.

Türk ordusu, ülkemizi iç ve dış tehditlere karşı korumuş, dünya barışına katkıda bulunmuştur. Kıbrıs Harekâtı'nda uygulanan ambargo nedeniyle araç ve gereçlerini kendisi üretmeye başlamış, Aselsan, Roketsan, Havelsan ve TAI gibi kuruluşlar bu amaçla kurulmuştur.