Avrupa'da Yaşanan Gelişmeler ve 20. Yüzyılda Osmanlı Devleti

Avrupa'da 15. ve 16. yüzyıllarda başlayan Rönesans hareketleri, skolastik düşünce yapısını yıkarak akılcılık ve bilimselliği öne çıkardı. Ardından Reform hareketleriyle kilisenin otoritesi sarsıldı. 17. yüzyıldaki Aydınlanma Çağı ile akıl, deney ve gözlem yöntemleri gelişti.

Bu gelişmeler 1789'da Fransız İhtilali'nin çıkmasına neden oldu. İhtilalin nedenleri arasında mutlak krallık yönetimi, halktan alınan ağır vergiler ve toplumun sınıflara ayrılması vardı. Montesquieu, Jean Jacques Rousseau, Diderot ve Voltaire gibi aydınların fikirleri de ihtilale zemin hazırladı.

Fransız İhtilali'nin sonuçları dünyayı derinden etkiledi. İnsanların eşitliği, düşünce özgürlüğü, hürriyet ve güvenlik hakları gibi kavramlar önem kazandı. Özellikle milliyetçilik fikrinin yayılması çok uluslu imparatorlukların dağılmasına neden oldu.

Unutma! "Her ulusun kendi geleceğine kendisi karar verme" düşüncesi olan milliyetçilik, Osmanlı gibi çok uluslu imparatorlukları derinden etkilemiştir.

İngiltere'de başlayan Sanayi Devrimi ile üretimde insan ve hayvan gücü yerini makinelere bıraktı. Büyük fabrikalar kuruldu, işçi sınıfı ortaya çıktı ve köylerden kentlere göçler hızlandı. Bu durum devletlerarasında ham madde ve pazar rekabetini arttırarak sömürgeciliğin doğmasına yol açtı.

20. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avrupa'daki gelişmeleri takip edememiş ve ekonomik olarak zayıflamıştı. Avrupalı devletler için iyi bir pazar haline gelen Osmanlı, aldığı borçları ödeyemeyince 1881'de Düyun-u Umumiye İdaresi kuruldu.

Fransız İhtilali'nin milliyetçilik ilkesi, Osmanlı içindeki azınlıkların bağımsızlık isyanlarını tetikledi. Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Fermanı (1839), Islahat Fermanı (1856) ve I. Meşrutiyet (1876) ilan edilerek demokratikleşme hareketleri başlatıldı.

Meşrutiyet'in ilanıyla halkın ilk defa ülke yönetimine katıldığı bir anayasal düzene geçildi. Fakat II. Abdülhamit, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı bahane ederek meclisi tatil etti. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskıları sonucu 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi.

Mustafa Kemal'in Çocukluk ve Eğitim Hayatı

Batı'ya Erken Açılan Kent: Selanik

Mustafa Kemal'in doğduğu ve çocukluğunu geçirdiği Selanik, Osmanlı'nın Batı'ya açılan kapısıydı. Şehirde farklı milletler bir arada yaşıyordu ve bu durum zengin bir kültürel yapıyı ortaya çıkarmıştı.

Selanik'te büyüyen Mustafa Kemal, farklı kültürleri, sosyal hayat ve yaşam tarzlarını yakından gördü. Bu çok uluslu yapı ve canlı ticaret hayatı Mustafa Kemal'in fikirlerinin gelişmesine büyük katkı sağladı. İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katılması da bu şehirde gerçekleşti.

Mustafa Kemal'in Ailesi ve Öğrenim Hayatı

Mustafa Kemal'in babası Ali Rıza Bey, annesi Zübeyde Hanım ve kız kardeşi Makbule Hanım'dı. Selanik'te öğrenim hayatına başlayan Mustafa Kemal, ilk olarak Mahalle Mektebi'ne gitti. Ancak babasının isteğiyle çağdaş eğitim veren Şemsi Efendi Mektebine geçti.

Biliyor musun? Mustafa Kemal'e "Kemal" adı Askeri Rüştiye'deki matematik öğretmeni tarafından verilmiştir. Öğretmeni onun zekâsına hayran kalarak "Mustafa, senin adın Kemal olsun" demiştir.

Daha sonra Mülkiye Rüştiyesi'ne başlayan ancak yarıda bırakarak Askeri Rüştiye'ye geçen Mustafa Kemal, ardından Manastır Askeri İdadisi'nde eğitimine devam etti. Burada Fransızcasını geliştirdi, tarih ve edebiyata ilgi duymaya başladı. İstanbul'daki Harp Okulu'ndan teğmen, Harp Akademisi'nden ise kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu.

Mustafa Kemal'in Hayatındaki Önemli Şehirler

Selanik dışında Manastır, Mustafa Kemal'in eğitim hayatının önemli bir parçasıydı. Burada aldığı eğitimle tarih bilinci ve milliyetçi kişiliği gelişti, Fransızcasını ilerletti. Türk-Yunan Savaşı'na katılmak istemesi de bu şehirde gerçekleşti.

İstanbul'da siyasi görüşleri olgunlaşmaya başlayan Mustafa Kemal, okul yıllarında gazete ve dergi hazırladı. Osmanlı Devleti işgallere tepkisiz kalınca halkı örgütlemek için Anadolu'ya geçti.

Sofya'da askeri ataşelik yaptığı dönemde batılı bir toplumun yaşayış biçimini gözlemleme fırsatı buldu. Katıldığı toplantılarda yabancı temsilcilerle görüşen Mustafa Kemal, buradaki Türk azınlığın yaşantısıyla da yakından ilgilendi.

I. Dünya Savaşı ve Mondros Ateşkes Antlaşması

I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri arasında sömürgecilik, milliyetçilik akımının etkisi, silahlanma yarışı ve devletler arası bloklaşma vardı. Özel nedenler ise Almanya'nın İngiliz sömürgelerini ele geçirme isteği, Rusya'nın sıcak denizlere inmek istemesi ve Fransa ile Almanya arasındaki Alsas Loren sorunu olarak sayılabilir.

Osmanlı Devleti, kaybettiği yerleri geri almak, siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve Almanya'nın savaşı kazanacağı düşüncesi ile savaşa girme kararı aldı. Yavuz ve Midilli zırhlı gemilerinin Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı fiilen savaşa dahil oldu.

Osmanlı Devleti savaşta Kafkas, Çanakkale, Kanal, Irak, Suriye-Filistin gibi birçok cephede savaştı. Savaşın sonunda İtilaf Devletleri galip geldi ve ABD Başkanı Wilson'un yayımladığı ilkeler barışın temelini oluşturdu.

Önemli! Çanakkale Cephesi'nde kazanılan zafer, Kurtuluş Savaşı'nın lideri Mustafa Kemal'in tanınmasını sağladı ve milli bilincin uyanmasında büyük rol oynadı.

Mondros Ateşkes Antlaşması

Osmanlı Devleti, Wilson İlkelerine güvenerek ve Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi üzerine İtilaf Devletleri ile 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı.

Antlaşmanın önemli maddeleri şunlardı:

• Boğazlar açılacak ve istihkâmlar İtilaf Devletlerine verilecek.
• Sınırların korunması ve iç güvenlik dışında kalan askerler terhis edilecek.
• İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden yerleri işgal edebilecek.
• Doğudaki altı ilde karışıklık çıkarsa işgal edilebilecek.
• Ulaşım yolları ve iletişim sistemi İtilaf Devletlerine bırakılacak.

Bu maddeler Osmanlı Devleti'ni savunmasız bırakarak yapılacak işgallere hukuki zemin hazırladı. İstanbul Hükümeti ateşkesin gerekliliklerini yerine getirirken, Türk halkı kurdukları cemiyetlerle bölgelerini işgallere karşı korumaya çalıştı. Mustafa Kemal Paşa ise İstanbul Hükümeti'nin tutumuna karşı Anadolu'da yeni bir mücadelenin başlatılması gerektiğini düşünüyordu.

Kuvayımilliye ve Milli Mücadele'nin Başlangıcı

Kuvayımilliye, İstanbul Hükümetinin işgallere sessiz kalması, ordunun dağıtılması ve azınlıkların zararlı faaliyetleri karşısında halkın kendi bölgesini korumak amacıyla oluşturduğu yerel direniş güçleridir. Bu direniş ruhu, Milli Mücadele'nin başlamasına büyük katkı sağlamıştır.

Yararlı ve Zararlı Cemiyetler

Türk halkı, Milli Mücadele döneminde Kilikyalılar Cemiyeti, İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti gibi yararlı cemiyetler kurarak vatan savunmasına katıldı. Bunların yanında azınlıkların kurduğu Mavri Mira, Pontus Rum Cemiyeti gibi zararlı cemiyetler de vardı. Ayrıca İngiliz Muhipleri Cemiyeti gibi Türklerin kurduğu bazı zararlı cemiyetler de bulunuyordu.

Bilgi Kutusu: Kuvayımilliye birlikleri düzenli olmayan halk direniş güçleridir. Düşmanı oyalamış ve TBMM'ye karşı çıkan isyanların bastırılmasında önemli rol oynamıştır.

Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve İlk Adımlar

19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Paşa, bölgedeki güvenliği sağlaması için 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderildi. Asıl amacı halkı örgütleyerek Milli Mücadele'yi başlatmaktı.

28-29 Mayıs 1919'da yayımladığı Havza Genelgesi'yle işgallerin protesto edilmesini ve mitingler düzenlenmesini istedi. Bu, Mustafa Kemal'in işgallere karşı ilk resmi tepkisiydi.

22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Genelgesi'nde "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir" denilerek milli mücadelenin gerekçesi açıklandı. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesiyle milli egemenliğe vurgu yapıldı.

Kongreler Dönemi

Erzurum Kongresi'nde $23 Temmuz - 7 Ağustos 1919$ "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ve "Manda ve himaye kabul edilemez" kararları alındı. İlk kez manda ve himayenin reddedildiği bu kongre, aldığı kararlar bakımından ulusaldı.

Sivas Kongresi'nde $4-11 Eylül 1919$ ise Erzurum Kongresi kararları kabul edildi ve bütün cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Temsil Heyeti'nin başkanlığına Mustafa Kemal Paşa seçildi ve İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmaya başlandı.

TBMM'nin Açılması ve İlk Çalışmalar

23 Nisan 1920'de açılan TBMM'nin başkanlığına Mustafa Kemal seçildi. Meclis, "Yasama ve yürütme yetkisi TBMM'ye aittir" kararıyla güçler birliği ilkesini benimsedi. İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri tarafından çıkarılan Kuvayi İnzibatiye, Bolu, Düzce, Hendek ayaklanmaları gibi isyanlar, Milli Mücadele'nin kazanılmasını geciktirse de TBMM'nin otoritesini artırdı.

10 Ağustos 1920'de İstanbul Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Barış Antlaşması, Türk halkı için bir ölüm fermanıydı. Ancak TBMM onaylamadığı için geçersiz kaldı ve uygulanamadı.

Ya İstiklal Ya Ölüm: Milli Bir Destan

Kurtuluş Savaşı, üç ana cephede yürütüldü: Doğu, Güney ve Batı cepheleri. Her cephenin kendine özgü mücadele şartları vardı.

Doğu Cephesi

Bu cephede Ermenilerle mücadele edildi. Rusya ve İngiltere'nin kışkırtmasıyla Taşnak ve Hınçak Cemiyetlerini kuran Ermeniler, Doğu Anadolu'da bir devlet kurmak istiyorlardı. TBMM ordusu Ermenilere karşı kazandığı zaferle 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması'nı imzaladı. Bu antlaşma TBMM'nin ilk askeri ve siyasi başarısı olup Misakımilli'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan oldu.

Güney Cephesi

Güney Cephesi'nde Fransızlarla ve onlarla işbirliği yapan Ermenilerle mücadele edildi. İlk direniş Hatay Dörtyol'da başladı. Maraş'ta Sütçü İmam, Urfa'da Ali Saip Ursavaş ve Antep'te Şahin Bey önderliğinde direniş gösterildi. Bu cephedeki mücadelelerde Kuvayımilliye birlikleri önemli rol oynadı.

Gurur Duyalım: TBMM tarafından kahramanca direnişleri sebebiyle Antep'e "Gazi", Maraş'a "Kahraman" ve Urfa'ya "Şanlı" unvanları verilmiştir.

Batı Cephesi

Batı Cephesi, İzmir'in işgalinden hemen sonra kuruldu ve Yunanlılarla mücadele edildi. Başlangıçta Kuvayımilliye birlikleriyle yürütülen mücadele, daha sonra düzenli orduya geçilmesiyle devam etti.

I. İnönü Savaşı'nda $6-11 Ocak 1921$ Yunan taarruzu karşısında İsmet Paşa komutasındaki Türk ordusu başarılı oldu. Bu, düzenli ordunun ilk başarısıydı ve İsmet Paşa generalliğe getirildi. Ayrıca 1921 Anayasası kabul edildi.

II. İnönü Savaşı sonrası İtalya Anadolu'yu boşaltmaya başladı. Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda Türk ordusu taktik gereği Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi.

Sakarya Meydan Savaşı'nda "topyekûn savaş" taktiği uygulandı ve Yunan kuvvetlerine karşı zafer kazanıldı. Mustafa Kemal Paşa'ya "Gazi" unvanı ve "Mareşallik" rütbesi verildi.

Büyük Taarruz ile Yunan ordusu Anadolu'dan atıldı ve silahlı mücadele sona erdi. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Türk-Yunan savaşı resmen bitti, Doğu Trakya savaş yapılmadan alındı.

24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile askeri zaferler siyasi zaferlerle taçlandırıldı. Hatay, Musul ve Batum hariç sınırlar Misakımilli'ye göre çizildi, kapitülasyonlar kaldırıldı. Böylece Osmanlı'dan kalma pek çok sorun çözüldü ve Türkiye uluslararası alanda bağımsız bir devlet olarak tanındı.

Atatürkçülük ve Atatürk İlkeleri

Atatürkçülük, Atatürk tarafından temelleri atılan, devlet hayatına, fikir hayatına ve ekonomik hayata ilişkin gerçekçi düşünceleri içeren bir sistemdir. Türk insanının ihtiyaçlarından doğan Atatürkçülük, tam bağımsızlığı ve milli egemenliği benimser.

Atatürk'ün düşünce sisteminin oluşmasında Fransız İhtilali, Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın gerisinde kalması ve yaşanan toprak kayıpları etkili olmuştur. Ayrıca Jean-Jacques Rousseau, Voltaire gibi yabancı; Namık Kemal, Ziya Gökalp gibi Türk aydınları da onu etkilemiştir.

Cumhuriyetçilik

Cumhuriyetçilik, egemenliğin millete ait olduğu ve yöneticilerin seçimle işbaşına geldiği yönetim biçimidir. Bu ilke Türk halkına devlet yönetimine eşit katılma, kanun önünde eşitlik ve düşünce özgürlüğü gibi haklar kazandırmıştır.

TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı ve kadınlara seçme-seçilme hakkının verilmesi gibi inkılaplar bu ilke doğrultusunda yapılmıştır.

Unutma! Cumhuriyet, halkın kendi kendisini yönetmesi demektir ve Atatürk'ün bize en büyük emanetlerinden biridir.

Milliyetçilik

Milliyetçilik, geçmişte ve şimdi bir arada yaşamış, gelecekte de birlikte yaşama inancında olan aynı vatana sahip topluluğun birliğini ifade eder. Irkçılığı kabul etmeyen bu ilke, "Kendini Türk hisseden herkes Türk'tür" anlayışına dayanır.

İstiklal Marşı, TBMM'nin açılması, TTK ve TDK'nin kurulması, yabancı okulların MEB'e bağlanması gibi inkılaplar milliyetçilik ilkesi çerçevesinde yapılmıştır.

Halkçılık

Halkçılık, toplumda hiçbir kişi ya da gruba ayrıcalık tanınmaması ve herkesin devlet imkânlarından eşit olarak yararlanması anlayışıdır. "Devlet, millet içindir" anlayışı bu ilkenin özüdür.

Aşar vergisinin kaldırılması, Soyadı Kanunu'nun kabulü, unvan ve lakapların kaldırılması, Medeni Kanun'un kabulü bu ilke doğrultusunda yapılan inkılaplardır.

Devletçilik

Devletçilik, halkın yararı olan alanlarda özel sektörün gerçekleştiremediği işleri devletin yapmasıdır. Özel teşebbüsü engellemez, vatandaş-devlet işbirliğini savunur.

Beş yıllık kalkınma planları, Teşviki Sanayi Kanunu, devlet bankalarının kurulması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) kurulması gibi inkılaplar devletçilik ilkesi doğrultusunda yapılmıştır.

Laiklik

Laiklik, devlet düzeninin ve hukuk kurallarının dine değil, akla ve bilime dayandırılmasıdır. Din ve mezhep kavgalarını önleyen bu ilke, dinin sömürü aracı olarak kullanılmasını engeller.

Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması, Tevhidi Tedrisat Kanunu, Medeni Kanun'un kabulü gibi inkılaplar laiklik ilkesi çerçevesinde yapılmıştır.

İnkılapçılık

İnkılapçılık, çağın gerisinde kalmış kurumların yıkılarak kısa sürede yeni kurumların oluşturulmasıdır. Atatürk ilkelerinin hepsini bünyesinde toplayan bu ilke, değişen şartlara göre kendini yenilemeyi savunur.

Atatürk inkılapları gücünü halktan alan, akıl ve bilimsel düşünceyi savunan, çağdaşlaşmayı amaçlayan özellikler taşır.

Çağdaş Türkiye Yolunda Adımlar ve Demokratikleşme Çabaları

Atatürk döneminde siyasi, sosyal, ekonomik, eğitim ve hukuk alanlarında birçok inkılap yapılmış ve modern Türkiye'nin temelleri atılmıştır.

Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar

Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) ile ülke yönetimindeki çift başlılık sona erdi. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilerek devlet yönetim şekli belirlendi. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent oldu. 3 Mart 1924'te Halifeliğin kaldırılmasıyla laik düzene geçildi.

Türk kadınına sırasıyla 1930'da belediye seçimlerine katılma, 1933'te muhtar seçilme ve 1934'te milletvekili seçilme hakları verildi. Devletçi ekonomiyi benimseyen Cumhuriyet Halk Partisi ve serbest ekonomiyi benimseyen Serbest Cumhuriyet Fırkası gibi partiler kuruldu.

Eğitim-Kültür Alanındaki İnkılaplar

3 Mart 1924'te Tevhidi Tedrisat Kanunu ile eğitimde birlik sağlanarak tüm okullar MEB'e bağlandı. 1 Kasım 1928'de Harf İnkılabı yapılarak okuma yazma kolaylaştırıldı. Halkın okuma yazma öğrenmesi için Millet Mektepleri açıldı.

Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu kurularak milli kültürün geliştirilmesi amaçlandı. İsviçreli Bilim İnsanı Malche'nin görüşleri doğrultusunda üniversite reformu yapıldı ve İstanbul Üniversitesi açıldı.

İlham Verici! "Türk çocuğu! Ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaksın!" -Atatürk

Sosyal ve Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar

Şapka Kanunu ile kılık-kıyafet düzenlemesi yapıldı. Tekke, zaviye ve türbeler kapatılarak dini duyguların istismarı önlendi. Soyadı Kanunu ile resmi işlerdeki karışıklık giderildi. Saat ve ölçülerde değişiklik yapılıp hafta tatili pazar gününe alınarak Avrupa ile uyum sağlandı.

Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar

Aşar vergisi kaldırılarak köylünün ekonomik durumu iyileştirildi. İzmir'de toplanan Türkiye İktisat Kongresi'nde Misak-ı İktisadi kabul edildi. Beş yıllık kalkınma planları hazırlandı, Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarıldı.

Tarım Kredi Kooperatifleri ve Atatürk Orman Çiftliği kuruldu. Sümerbank, İş Bankası ve MTA gibi kurumlar açıldı. Türk denizciliğinin millileşmesi için Kabotaj Kanunu çıkarıldı.

Hukuk Alanında Yapılan İnkılaplar

1921 Anayasası ile egemenlik millete verildi. 1924 Anayasası kabul edildi ve en uzun süre yürürlükte kalan anayasa oldu. İsviçre Medeni Kanunu alınarak Türk kadınına sosyal haklar tanındı.

İtalya'dan Ceza Kanunu, Almanya'dan Ticaret Kanunu ve İsviçre'den Borçlar Kanunu alındı. 1961 ve 1982 Anayasaları hazırlandı.

Sağlık-Spor ve Sanat Alanındaki İnkılaplar

Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay Cemiyeti kuruldu. Umumi Hıfzısıhha Kanunu çıkarıldı, veremle mücadele dernekleri kuruldu. Türkiye İdman Cemiyeti kuruldu ve Paris Olimpiyatlarına sporcu gönderildi. Resim Heykel Müzesi, Musiki Muallim Mektebi açıldı.

Rejim Karşıtı İsyanlar ve Olaylar

Şeyh Sait İsyanı bastırılarak Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı, İstiklal Mahkemeleri kuruldu. İzmir'de Mustafa Kemal Paşa'ya suikast planlandı ancak önlendi. Menemen'de çıkan isyanda Öğretmen Asteğmen Kubilay şehit edildi.

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Türk dış politikası bağımsızlığı koruma, milli sınırlar içinde kalma, barışçı olma, eşit şartlarda ilişki kurma ve hukuka bağlı kalma gibi temel ilkeler üzerine kurulmuştur. Atatürk'ün "Yurtta barış, dünyada barış" sözü bu anlayışı en iyi şekilde özetler.

Lozan Sonrası Türk Dış Politikası

Lozan'da çözümlenemeyen sorunlar vardı. Musul Sorunu, Lozan'dan sonra İngiltere ile yapılan ikili görüşmelerde çözülmeye çalışıldı. Milletler Cemiyeti İngiltere lehine karar verdi ve Şeyh Sait İsyanı'nın çıkmasıyla Türkiye bölgeye askeri harekat düzenleyemedi. 1926'da imzalanan Ankara Antlaşması ile Musul, Irak'a bırakıldı ve petrol gelirlerinden pay alındı.

Lozan'da kabul edilen nüfus mübadelesi konusunda Yunanistan ile sorunlar yaşandı. 1930'da yapılan Nüfus Mübadelesi Antlaşması ile İstanbul'daki Rumlar ve Batı Trakya'daki Türkler yerleşik kabul edildi, dostluk ilişkisi Balkan Antantı'nın yapılmasına zemin hazırladı.

Bilgi Notu: Dış borçlar sorunu da çözüme kavuşturulmuş ve Fransa'ya olan borçlar 1954 yılına kadar ödenmiştir.

Bölgesel İş Birliği Çalışmaları

Balkan Antantı, 1934'te Türkiye, Yugoslavya, Yunanistan ve Romanya arasında imzalandı. Antlaşmanın amacı Balkanlarda barışı hakim kılmak ve sınır güvenliğini sağlamaktı. Antantın imzalanmasında Almanya ve İtalya'nın yayılmacı politikaları etkili oldu.

Sadabad Paktı, 1937'de İtalya'nın Habeşistan'a saldırması sonucu Orta Doğu'da güvenliğin sağlanması için Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. Bu paktla Türkiye doğu sınırını güvence altına aldı.

Boğazlar Sorunu ve Montrö

Lozan'da Boğazların uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesi kararlaştırılmıştı. Bu durum Türkiye'nin egemenlik haklarını kısıtlıyordu. Dünya siyasetindeki gelişmeler nedeniyle 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar Türk hakimiyetine alındı.

Hatay'ın Anavatan'a Katılması

Lozan'da Hatay, Fransa mandasındaki Suriye'ye bırakılmıştı. Fransa'nın bölgeden çekilmesiyle Hatay'ın durumu belirsizleşti. Sorun Milletler Cemiyeti'ne taşındı ve "Hatay'ın geleceğini bölge halkı belirlemeli" ilkesi kabul edildi. 1938'de Hatay Bağımsız Cumhuriyeti kuruldu, 1939'da Hatay Meclisi Türkiye'ye katılma kararı aldı. Böylece Hatay, Misakımilli'ye göre Anavatan'a katılan son toprak parçası oldu.

Türkiye'nin Uluslararası Konumu

Türkiye, dünya barışına katkıda bulunmak amacıyla İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteği ile Milletler Cemiyeti'ne üye oldu. Ancak Türkiye ile ilgili sorunlarda cemiyetin ülkemiz aleyhindeki tutumu nedeniyle Türkiye'nin cemiyete güveni azaldı.

Yabancı okullar meselesinde Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm okulların MEB'e bağlanmasına bazı ülkeler karşı çıktı. Türkiye, bu talepleri iç işlerine karışılması olarak değerlendirip reddetti.

Atatürk'ün Vefatı

Atatürk'ün sağlığı 1937'den itibaren bozulmaya başladı, ancak çalışmalarını aralıksız sürdürdü. 1938 yılında vasiyetini yazdı. 8 Kasım'da komaya giren Atatürk, 10 Kasım 1938'de hayata gözlerini yumdu. Naaşı önce Etnografya Müzesi'ne kaldırıldı, 1953'te Anıtkabir'e taşındı. Ülkemizde her yıl 10-16 Kasım tarihleri arası Atatürk Haftası olarak anılır.

Atatürk'ten Sonra Türkiye: II. Dünya Savaşı ve Sonrası

Atatürk'ün ölümünden kısa süre sonra dünya, ikinci büyük savaşla sarsıldı. II. Dünya Savaşı, dünyada devletlerarası dengenin bozulması ve I. Dünya Savaşı'nı bitiren antlaşmaların ağır şartlar içermesi gibi nedenlerle başladı.

II. Dünya Savaşı ve Türkiye'nin Tutumu

Savaşta Almanya, İtalya ve Japonya Mihver Devletleri'ni; ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB Müttefik Devletleri'ni oluşturdu. Japonya'ya atılan atom bombalarından sonra savaş sona erdi.

Türkiye, savaş boyunca tarafsız kalmaya çalıştı ve denge politikası izledi. Savaşın sonunda Birleşmiş Milletler Teşkilatına üye olabilmek için Mihver Devletlere savaş ilan etti.

Önemli! Türkiye'nin II. Dünya Savaşı'na girmemesi, hem ekonomik hem de demografik açıdan büyük kayıpları önlemiştir.

Soğuk Savaş Dönemi ve Türkiye

II. Dünya Savaşı sonrası ABD ile SSCB arasında yaşanan rekabet dönemine Soğuk Savaş dönemi denir. Bu ülkeler dünyayı kendi etki alanlarına almaya çalışıyordu. ABD öncülüğünde NATO, SSCB öncülüğünde Varşova Paktı kuruldu. Türkiye, ABD yanlısı bir politika izledi ve Marshall Planı'ndan yararlandı.

Bu dönemde Türk ordusu, Kore Savaşı'nda Birleşmiş Milletler gücü içinde yer aldı. Gösterdiği başarı NATO'ya alınmasında etkili oldu.

Türk Ordusu ve Kıbrıs Harekâtı

1955'te İngiltere'nin Kıbrıs'tan çekilmesiyle İngiltere, Yunanistan ve Türkiye arasında Garantörlük Antlaşması imzalandı. Rumlar, adayı ele geçirmek için Türklere karşı saldırılar düzenledi. Türkiye, garantörlük yetkisine dayanarak 1974'te Kıbrıs Barış Harekâtı'nı gerçekleştirdi. Ada ikiye bölündü ve 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu.

Demokrasi Yolunda Türkiye

II. Dünya Savaşı'nı demokrasiyi savunan devletlerin kazanması, Türkiye'de demokratik hayata geçiş çalışmalarını hızlandırdı. 1945'te Milli Kalkınma Partisi, 1946'da Demokrat Parti kuruldu. Böylece mecliste farklı görüşlerin temsil edilmesi sağlandı.

1946'da Cemiyetler Kanunu'nda değişiklik yapılarak dernek kurmak kolaylaştırıldı, sendikalar kuruldu ve işçilere grev hakkı tanındı. Üniversiteler özerk hâle getirildi.

Türkiye'nin Uluslararası İlişkileri

Avrupa Birliği ile Türkiye'nin üyelik süreci 1963'te başladı. 1980 İhtilali sonrası ilişkiler donduruldu, 2005'te tam üyelik müzakereleri başladı.

Körfez Savaşları, Irak'ın Kuveyt'i işgaliyle başladı. İkinci Körfez Savaşı'nda Irak, terörü desteklediği gerekçesiyle koalisyon güçlerinin işgaline uğradı. Bu savaşlardan Türkiye, ambargo, mülteciler ve terör gibi nedenlerle olumsuz etkilendi.

Gelişen Türkiye ve Kahraman Türk Ordusu

Savaş sonrası demokratikleşme ile birlikte ekonomik, siyasi ve kültürel alanlarda ilerleme kaydedildi. Ekonomide serbest piyasa ekonomisine geçildi, ulaşım, sağlık ve eğitim alanlarında gelişmeler yaşandı.

Türk ordusu, ülkeyi iç ve dış tehditlere karşı korumuş, dünya barışının teminatı olmuştur. Kıbrıs Harekâtı'nda uygulanan ambargo nedeniyle kendi silah ve araçlarını üretmeye başlamıştır. Aselsan, Roketsan, Havelsan gibi kurumlar bu amaçla kurulmuştur.

TBMM kararıyla Türk ordusu, dünya barışına katkı sağlamak için BM ve NATO bünyesinde çeşitli ülkelere asker göndermiştir.