TYT Tarih Konu Anlatımı - Bölüm 3 (Full Tekrar)

Mondros Ateşkes Antlaşması ve Cemiyetler

Mondros Ateşkes Antlaşması, 30 Ekim 1918'de Amiral Calthorpe ile Rauf Orbay arasında imzalandı. Bu antlaşmayla İtilaf Devletleri Anadolu'nun birçok yerini işgal etmeye başladı. 13 Kasım'da İstanbul fiilen işgal edildi.

İşgaller sonrasında Anadolu'da çeşitli cemiyetler kuruldu. Yararlı cemiyetler Türk halkının bağımsızlığı için mücadele ediyordu. Trakya-Paşaeli, İzmir Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak gibi cemiyetler buna örnektir. Ayrıca Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti de kadınların kurtuluş mücadelesindeki rolünü gösteriyor.

Biliyor muydun? Mustafa Kemal İstanbul'a döndüğünde Şişli'deki evinde Kurtuluş Savaşı'nın planlarını yapmaya başlamıştı. Ayrıca Ali Fethi Okyar ile birlikte Minber Gazetesi'ni çıkardı.

Bunların yanında zararlı cemiyetler de vardı. Bunlar ülkeyi bölmeyi amaçlayan Kürt Teali, Pontus Rum, İngiliz Muhipleri gibi cemiyetlerdi. Azınlıkların kurduğu Mavri Mira ve Etniki Eterna Cemiyetleri de bağımsız devlet kurma hayaliyle çalışıyordu.

Milli Mücadele Hazırlık Dönemi

Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Kurtuluş Savaşı'nın ilk adımını attı. Ardından 28 Mayıs'ta Havza Genelgesi'ni yayınladı. Bu genelgede işgalleri kınayan telgraflar çekilmesi ve azınlıklara karşı taşkınlık yapılmaması istendi.

22 Haziran'da yayınlanan Amasya Genelgesi çok önemliydi. "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir" diyerek durumun ciddiyetini açıklıyordu. Ayrıca "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" sözüyle milli mücadelenin yol haritası çizildi.

Unutma! Amasya Genelgesi, Kurtuluş Savaşı'nın bir nevi ilk bildirisidir ve milli mücadelenin gerekçesini, amacını ve yöntemini ortaya koymuştur.

Erzurum Kongresi'nde (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez" ve "Manda ve himaye kabul edilemez" kararları alındı. Sivas Kongresi'nde (4-11 Eylül 1919) ise tüm direniş cemiyetleri birleştirildi ve ABD mandası reddedildi.

Son olarak İstanbul'da toplanan Misak-ı Milli (28 Ocak 1920) ile milli sınırlarımız belirlendi. Boğazların güvenliği, kapitülasyonların kaldırılması, azınlık hakları ve Batı Trakya'nın durumu gibi konularda önemli kararlar alındı.

Kurtuluş Savaşı'nda Cepheler ve Lozan Antlaşması

Kurtuluş Savaşı'nda üç cephede mücadele edildi. Güney Cephesi'nde Fransızlara karşı savaşıldı ve Urfa, Antep, Maraş kurtarıldı. 20 Ekim 1921'deki Ankara Antlaşması'yla Fransızlar Hatay dışında bölgeden çekildi.

Doğu Cephesi'nde Kazım Karabekir komutasında Ermenilere karşı zafer kazanıldı ve 2 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı. Batı Cephesi'nde Yunanlılara karşı yapılan I. İnönü Savaşı düzenli ordunun ilk zaferiydi. II. İnönü zaferinden sonra İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladı.

Harika bir bilgi: Sakarya Savaşı'ndan sonra Mustafa Kemal'e "Gazi" ve "Mareşal" unvanları verildi. Bu büyük zafer, Yunan ilerleyişini durdurdu ve milli mücadeleye büyük moral verdi!

Büyük Taarruz (26 Ağustos-9 Eylül 1922) sonrası Yunanlılar Anadolu'yu terk etti ve Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya savaş yapılmadan alındı.

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923), Türkiye'nin bağımsızlığını dünyaya kabul ettirdiği antlaşmadır. İsmet İnönü başkanlığındaki heyet, kapitülasyonların kaldırılması, sınırların belirlenmesi ve azınlıklar konusunda önemli kazanımlar elde etti. Lozan, günümüze kadar geçerli tek antlaşmamızdır.

Atatürk İlkeleri ve Türk İnkılabı

Atatürk'ün ilkeleri modern Türkiye'nin temelini oluşturur. Cumhuriyetçilik ilkesiyle egemenliğin halka ait olması, Milliyetçilik ile toplumun ortak bağlarla gelişmesi, Halkçılık ile eşit haklar ve vatandaşlar arasında ayrıcalığın kaldırılması hedeflenmiştir.

Laiklik ilkesi din ve devlet işlerinin ayrılmasını sağlarken, Devletçilik ilkesiyle özel sektörün yapamadığı işlerin devlet eliyle yapılması amaçlanmıştır. İnkılapçılık ise eskimiş kurumları kaldırarak çağdaş uygulamaları getirmeyi hedeflemiştir.

Atatürk döneminde siyasi, hukuki, eğitim ve ekonomik alanda birçok inkılap yapıldı. Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, Türk Medeni Kanunu'nun kabulü, Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve yeni Türk harflerinin kabulü bunlardandır.

İlham verici not: Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi (1934), Türkiye'nin pek çok Avrupa ülkesinden daha önce bu hakkı tanımasını sağladı. Bu, Atatürk'ün kadın haklarına verdiği önemi gösterir!

Atatürk dönemi dış politikası dört temel ilkeye dayanır: Barışçılık, Tam Bağımsızlık, Gerçekçilik ve Akılcılık. Balkan Antantı ve Sadabat Paktı barışçılık ilkesine, kapitülasyonların kaldırılması ve yabancı okullar sorununun çözülmesi tam bağımsızlık ilkesine örnektir. Hatay'ın anavatana katılması ise akılcı politikanın en güzel örneğidir.