Osmanlı'nın Dış Savaşları ve Yenileşme Çabaları

Osmanlı-Venedik savaşlarında Girit'in kuşatılması tam 24 yıl sürmüş ve Akdeniz'deki son büyük adanın fethi için ilk kez kışın da savaşılmıştır. Bu kuşatma Osmanlı'nın uzun soluklu askeri operasyonlarından biri olarak tarihe geçmiştir.

Osmanlı-Avusturya savaşlarında önemli dönüm noktaları yaşandı. III. Mehmet, Kanuni'den sonra ilk kez ordunun başında sefere çıkan padişah oldu ve Haçova Meydan Muharebesi'nde Osmanlı'nın son büyük askeri başarısını kazandı. Zitvatoruk Antlaşması ile Avusturya ile Avrupa eşitliği kabul edildi, bu Osmanlı'nın üstünlüğünün sarsılmaya başladığının işaretiydi.

1699 Karlofça Antlaşması, imparatorluk tarihinde bir dönüm noktası oldu. Osmanlı İmparatorluğu batıda ilk defa büyük toprak kaybına uğradı ve bu antlaşmayla gerileme dönemi resmen başlamış oldu. II. Mustafa sefere çıkan son padişah olarak tarihe geçti.

Dikkat! Osmanlı'nın gerileme dönemine girmesi "savunmaya geçti" şeklinde yorumlanmamalıdır. İmparatorluk hâlâ saldırı gücünü koruyordu, ancak eski güç dengesi değişmeye başlamıştı.

Yenileşme hareketlerine baktığımızda, II. Osman, IV. Murat ve IV. Mehmet dönemlerinde çeşitli reform girişimleri görüyoruz. Bu ıslahatlar genellikle yükselme dönemini örnek alarak yapıldı, ancak köklü değil yüzeysel kaldı ve devlet politikası haline gelemedi. Islahatlar daha çok askeri ve mali alanda yoğunlaşmış, Batı Avrupa örnek alınmamış ve halk tabanına yayılamamıştı.

İç İsyanlar ve Doğu Savaşları

Anadolu'da çıkan Çelali İsyanları, adını Yavuz Sultan Selim döneminde isyan eden "Bozoklu Celal" adlı kişiden almıştır. Bu isyanlar toplumda yatay hareketliliğe neden olmuş, üretimi azaltmış ve ekonomiyi derinden sarsmıştır. İsyanların temel nedenleri arasında vergi yükünün artması ve tımar sisteminin bozulması bulunuyordu.

Eyalet isyanlarında ise durum biraz farklıydı. Eflak-Boğdan gibi bölgelerdeki isyanlara Avrupalılar destek vermiş olsa da, bunlar henüz milliyetçi karakterli değildi. İsyanların ana nedenleri ağır vergiler ve yöneticilerin halka kötü davranmasıydı. Bu isyanlar bastırıldı ve eyaletler bağımsızlık kazanamadı.

Doğu'da İran ile yaşanan savaşların temelinde Şii-Sünni mezhep çatışması ve sınır sorunları yatıyordu. III. Murat döneminde imzalanan Ferhat Paşa Antlaşması ile Osmanlı doğuda en geniş sınırlara ulaştı. Ancak sonrasında imzalanan Nasuh Paşa Antlaşması, Osmanlı'nın ilk toprak kaybettiği anlaşma oldu. IV. Murat "Bağdat Fatihi" unvanını alarak kaybedilen toprakları geri aldı ve Kasr-ı Şirin Antlaşması ile bugünkü Türkiye-İran sınırı büyük ölçüde belirlendi.

Bilgi Notu: II. Osman (Genç Osman), Lehistan'a karşı düzenlediği Hotin Seferi sonrasında Yeniçeri Ocağı'nı kaldırma fikrine kapılmış ve bu düşüncesi hayatına mal olmuştur. Buçaş Antlaşması ile Osmanlı batıdaki en geniş sınırlara ulaşmıştır.