Kimyasal Tepkime Türleri

Kimyasal değişim, maddenin yapısının değişerek farklı özelliklere sahip yeni maddeler oluşmasıdır. Bu değişimleri gösteren denklemlere ise kimyasal tepkime denklemleri denir. Tepkimede başlangıçtaki maddeler girenler (reaktifler), tepkime sonunda oluşan maddeler ise ürünler (çıkanlar) olarak adlandırılır.

Tepkime denklemlerinde maddelerin fiziksel halleri formüllerin sağ alt köşesinde parantez içinde gösterilir: $k$ katı, $s$ sıvı, $g$ gaz, (suda) veya (aq) suda çözünmüş anlamına gelir. Örneğin: $N_2(g) + 3H_2(g) \rightarrow 2NH_3(g)$ şeklinde yazılır.

Kimyasal tepkimeler maddelerin fiziksel hallerine göre homojen ve heterojen olmak üzere ikiye ayrılır. Homojen tepkimede tüm maddeler aynı fiziksel halde bulunur (örn: C_H_4(g) + 2O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + 2H_2O(g)). Heterojen tepkimede ise farklı fiziksel hallerde maddeler bulunur (örn: $Na(k) + HCl(suda) \rightarrow NaCl(suda) + 1/2 H_2(g)$).

Bunu Biliyorsun! Günlük hayatta da birçok kimyasal tepkime gözlemlersin. Örneğin, yediğin yiyeceklerin sindirilmesi, bir kibrit çaktığında alev çıkması veya bir demirin paslanması hep kimyasal tepkime örnekleridir!

Tepkimelerin Enerji Değişimi ve Korunan Özellikler

Kimyasal tepkimeler enerji değişimine göre de sınıflandırılır. Endotermik tepkimeler ısı alarak gerçekleşir (örn: $N_2(g) + \frac{3}{2}O_2(g) + ısı \longrightarrow N_2O_3(g)$). Ekzotermik tepkimeler ise ısı vererek gerçekleşir (örn: $C_3H_8(g) + 5O_2(g) \longrightarrow 3CO_2(g) + 4H_2O(g) + ısı$). Tepkime denklemlerinde ısı, "Q" ya da "Enerji" şeklinde gösterilir.

Kimyasal tepkimelerde bazı özellikler kesinlikle değişmez. Bunlar: atomların cinsi ve sayısı, atomların çekirdek yapısı, toplam proton, nötron ve elektron sayıları, kütle ve enerjidir. Bu özellikler korunduğu için tepkimenin denkleştirilmesi gerekir.

Kimyasal tepkimelerde değişebilen özellikler ise toplam mol sayısı, toplam molekül sayısı, hacim ve basınçtır. Bu özellikler tepkimenin türüne göre artabilir veya azalabilir.

Bir tepkime sırasında kesinlikle değişen özellikler maddenin fiziksel ve kimyasal özellikleri, molekül yapısı, nötr atomların elektron sayısı ve nötr atomların çapıdır. Bu değişimler sonucunda yeni maddeler oluşur.

Önemli İpucu: Sınavlarda tepkimelerde değişen ve değişmeyen özelliklere dair sorular sıkça sorulur. "Kesinlikle değişmeyen özellikler" listesini ezberlersen, birçok soruyu kolayca çözebilirsin!