Bitki ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme

Canlılar üreme yaparak nesillerini devam ettirirler. Üreme eşeysiz ve eşeyli olmak üzere ikiye ayrılır.

Eşeysiz üreme tek canlıdan, döllenme olmadan gerçekleşir ve mitoz bölünme ile olur. Dört çeşidi vardır: Bölünerek üreme (amip, bakteri gibi tek hücrelilerde), tomurcuklanarak üreme (bira mayası, hidra gibi canlılarda), rejenerasyonla üreme (deniz yıldızı, toprak solucanı gibi) ve vejetatif üreme (bitkilerin kök, gövde veya yapraklarından çoğalması).

Eşeyli üremede ise mayoz bölünmeyle oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) birleşerek yeni canlıyı oluşturur. Kuş, balık ve sürüngenler yumurtayla; insanlar ve diğer memeliler doğurarak çoğalır.

Bunu biliyor muydun? Kertenkele kopan kuyruğunu tamamlayabilir, ancak bu bir yenilenme olayıdır, üreme değildir. Gerçek rejenerasyonla üremede kopan parça tamamen yeni bir canlıya dönüşür!

Bitkilerde ve Hayvanlarda Çoğalma

Çiçekli bitkiler eşeyli üreme yaparlar. Bitkinin üreme organı olan çiçek; çiçek sapı, çiçek tablası, çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ ve dişi organdan oluşur. Erkek organ polenleri üretirken, dişi organ yumurtayı oluşturur.

Polenlerin dişi organın tepeciğine taşınmasına tozlaşma denir. Bu olay rüzgar, böcek ve su yardımıyla gerçekleşir. Erkek üreme hücresi ile yumurta hücresinin birleşmesi ise döllenmedir. Döllenme sonucu oluşan zigottan embriyo gelişir ve tohum oluşur. Tohum çimlenebilmek için su, oksijen ve uygun sıcaklığa ihtiyaç duyar.

Hayvanlarda büyüme ve gelişme, hayat döngüsü içinde gerçekleşir. Omurgasız hayvanlarda hem eşeyli hem eşeysiz üreme görülürken, omurgalı hayvanlar eşeyli üreme yapar. Memeliler doğurarak, diğer omurgalılar (kuşlar, sürüngenler, kurbağalar, balıklar) yumurtayla çoğalır. Memeliler ve kuşlar yavrularına bakarken, diğerleri genellikle yavru bakımı yapmaz.

İlginç bilgi: Kelebek, kurbağa ve ipek böceği gibi canlılar dünyaya tam gelişmemiş olarak gelir. Bu canlıların büyük değişimler geçirerek yetişkin hâle gelmesine başkalaşım denir.

İnsanda Üreme, Büyüme ve Gelişme

İnsanlar eşeyli üreme ile çoğalır. Ergenlik döneminden itibaren, mayoz bölünme ile üreme hücreleri oluşmaya başlar. Erkek üreme hücresi olan sperm küçük, hareketli ve çok sayıda üretilirken; dişi üreme hücresi olan yumurta büyük, hareketsiz ve az sayıda üretilir.

Dişi üreme sisteminde yumurtalıkta üretilen yumurta, yumurta kanalından geçerek döl yatağına (rahime) ulaşır. Erkek üreme sisteminde ise testislerde üretilen spermler, sperm kanalı aracılığıyla penise iletilir.

Sperm ve yumurtanın birleşmesi sonucu döllenme gerçekleşir ve zigot oluşur. Zigot mitoz bölünmeler geçirerek embriyo olur. Embriyo döl yatağına tutunduktan sonra gelişmeye başlar ve ikinci aydan sonra fetüs adını alır. Yaklaşık 40 hafta sonunda bebek dünyaya gelir.

Kadınlarda gerçekleşen adet döngüsü, döl yatağı iç yüzeyindeki dokunun ve döllenmeyen yumurtanın vücuttan atılmasıyla oluşan doğal bir süreçtir. Bir adet döneminin ilk gününden bir sonraki adet döneminin ilk gününe kadar geçen süreye adet döngüsü denir.

Unutma: Bedenindeki değişimler büyüme ve gelişmenin doğal bir parçasıdır. Herkes kendi hızında gelişir, bu yüzden arkadaşlarınla kendini karşılaştırma!