Zekât ve Sadaka İbadeti

İslam dini paylaşma ve yardımlaşmayı teşvik eder. Yardımlaşmak insanın doğasında var olan bir ihtiyaçtır ve hiç kimse tek başına yaşayamaz. İnfak, Allah rızası için yapılan tüm maddi harcamalardır ve zekât da bir infak türüdür.

Zekât, sözlükte artma, çoğalma, bereket ve arınma anlamlarına gelir. Terim olarak ise dinen zengin kabul edilen Müslümanların her yıl mallarının belirli bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Sadaka ise hem maddi hem manevi tüm hayır işlerini kapsar. Üzgün birini teselli etmek veya hayvana su vermek de sadaka sayılır.

Zekât vermekle yükümlü olan kişiler akıllı ve ergenlik çağına girmiş, nisap miktarı mala sahip, malını dilediği gibi kullanma imkânı olan Müslümanlardır. Nisap miktarı, İslam'da belirlenmiş zenginlik ölçüsüdür ve her malın farklı nisap miktarı bulunur.

Dikkat! Yeme, içme, barınma, giyinme, sağlık, eğitim ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlarınız nisaba dahil edilmez, bunlar çıkarıldıktan sonra hesaplama yapılır.

Zekât verilmesi gereken mallar ve oranları şunlardır:

• Altın ve gümüş: %2,5 (80,18 gram altın veya değeri)
• Küçükbaş hayvanlar: Her 40 koyun/keçi için bir koyun
• Büyükbaş hayvanlar: 30 sığır/manda için belirli oranlarda
• Toprak ürünleri: %10 veya %5
• Madenler: %20

Zekât ve Sadakanın Önemi ve Etkileri

Zekât verilmesi gereken kişiler Tevbe suresinin 60. ayetinde belirtilmiştir. Bunlar arasında yoksullar, düşkünler, borçlu olanlar, zekât toplayan memurlar, Allah yolunda olanlar, yolda kalıp çaresiz kalanlar, özgürlüğü elinden alınmışlar ve gönülleri İslam'a ısındırılacak olanlar bulunur.

Zekât verilemeyecek kişiler ise kişinin eşi, çocukları, torunları, anne-babası, dede ve ninesidir. Çünkü kişi zaten bu kimselere bakmakla mükelleftir. Diğer akrabalara (kardeşler, halalar, amcalar vb.) zekât verilebilir.

Zekât ve sadakanın faydaları çok yönlüdür. Kişisel olarak, bencillik ve cimrilik gibi kötü duygulardan arınmayı sağlar. "Allah yolunda mallarını harcayanların örneği, yedi başak bitiren bir dane gibidir ki, her başakta yüz dane vardır." (Bakara suresi, 261. ayet) ayeti, zekât verenlerin kazancını açıklamaktadır.

Unutma! Zekât verirken ihtiyaç sahipleri incitilmemeli, verilecek malın en iyisi tercih edilmelidir.

Toplumsal olarak zekât ve sadaka, zenginlerle ihtiyaç sahipleri arasında sosyal adaleti sağlar. Sadaka-i cariye ise insanın ölümünden sonra da sevap kazandırmaya devam eden sadakadır. Hastane, cami, çeşme gibi yapılar bu kapsamdadır.

Fıtır sadakası (fitre), Ramazan ayına özgü, vacip hükmünde bir sadakadır. Bayram namazına kadar verilmesi gerekir ve miktarı bir kişinin günlük yiyecek miktarı kadardır.

Hz. Şuayb (a.s.) ve Maûn Suresi

Hz. Şuayb (a.s.), ticaretle uğraşan Medyen halkına gönderilmiş bir peygamberdir. Medyen halkı ticarette hile yapıp insanların mallarını gasp etmekle tanınıyordu. Allah, Hz. Şuayb'ı onları uyarması için görevlendirmiştir.

Hz. Şuayb, halkını ölçüde ve tartıda hile yapmamaya davet etmiş, "Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline!" diyerek onları uyarmıştır. Ancak Medyen halkı bu uyarıları dikkate almadığı gibi peygamberlerini öldürmekle tehdit etmiştir. Sonunda Allah, onları şiddetli bir ses ve depremle helak etmiştir.

Maûn suresi, Kur'an-ı Kerim'in 107. suresidir ve adını "yardım, zekât" anlamına gelen "Maûn" kelimesinden almıştır. Sadece yedi ayetten oluşan bu kısa surede, hesap ve ceza gününü (ahireti) yalanlayan, yetimi itip kakan, yoksula yedirmeyi özendirmeyen, namazlarını ciddiye almayan ve gösteriş için ibadet eden insanlar kınanmaktadır.

İlginç bilgi: Maûn suresi, sadece maddi yardımı değil, kulların ibadetlerindeki samimiyeti de sorgulamaktadır. Namazı gösteriş için kılmak ve ufacık bir yardımdan kaçınmak da eleştiri konusudur.

Hem Hz. Şuayb'ın kıssası hem de Maûn suresi, İslam'ın ekonomik ilişkilerde dürüstlüğe ve paylaşmaya verdiği önemi göstermektedir. Başkalarının haklarını çiğnemeye ve yardımlaşmadan kaçınmaya karşı ciddi uyarılar içerir.