TDK Yazım Kuralları İçeriği

TDK Yazım Kuralları, Türkçeyi doğru yazmak için ihtiyaç duyacağınız tüm kuralları içeren kapsamlı bir kaynaktır. Bu rehber, büyük harflerin kullanımından sayıların yazılışına, birleşik kelimelerin nasıl yazılacağından yabancı özel adların yazılışına kadar geniş bir içeriğe sahiptir.

İçerik listesinde göreceğiniz gibi, kılavuz 24 ana başlıktan oluşmaktadır. Büyük harflerin kullanıldığı yerler, sayıların yazılışı, ikilemelerin yazılışı, kesme işaretinin kullanımı gibi temel konuların yanında, alıntı kelimelerin yazılışı ve 2023 değişiklikleri gibi güncel bilgileri de içermektedir.

Biliyor muydunuz? TDK Yazım Kuralları'nın en son güncellemesi 2023 yılında yapılmış ve birçok kelime ve kelime grubunun yazımı değişmiştir. Örneğin "kayyum" yerine artık "kayyım" yazımı tercih edilmektedir.

Bu rehberdeki kuralları öğrenerek, ödevlerinizde, sınavlarınızda ve günlük yazışmalarınızda Türkçeyi doğru kullanma becerinizi geliştirebilirsiniz. Doğru yazım, iletişimin etkili olmasını sağlayan en önemli faktörlerden biridir.

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

Büyük harflerin doğru kullanımı, yazı dilinde anlam karışıklıklarını önleyen önemli bir kuraldır. Cümle büyük harfle başlar ve cümle içinde tırnak ya da yay ayraç içine alınan cümleler de büyük harfle başlar: "Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!"

Ancak iki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz: Yeşiltepe köyüne -benim doğup büyüdüğüm yerdir- varmak üzereyiz.

İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlarken, örnekler sıralandığında bunlar küçük harfle başlar: Bir kitapta aradığım en önemli 2 özellik şudur: konuyu ele alış tarzı ve ilginçlik.

Şiir dizelerinin büyük harfle başladığını unutmayın: "Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak."

Özel adların tümü büyük harfle başlar: kişi adları (Yunus Emre), unvanlar (Mareşal Fevzi Çakmak), hayvan adları (Minnoş), millet adları (Türk), dil adları (İngilizce), din adları (Müslümanlık), gezegen adları (Merkür).

Püf Noktası: "Dünya, güneş, ay" kelimeleri gök cismi olarak kullanıldıklarında (terim anlamıyla) büyük harfle; sıradan anlamlarıyla kullanıldıklarında küçük harfle yazılır. "Dünya ve Ay, Güneş sisteminin parçasıdır" cümlesinde büyük harfle yazılırken, "dünyaya gelmek" deyiminde küçük harfle yazılır.

Özel Adların Yazılışı

Özel adların yazılışında dikkat edilmesi gereken önemli kurallar vardır. Kişi adlarıyla soyadları (Mustafa Kemal Atatürk), takma adlar (Muhibbi), lakaplar (Deli Petro) ve unvanlar (Kaymakam Erol Bey) büyük harfle başlar.

Akrabalık bildiren kelimeler eğer lakap veya unvan olarak kullanılmışsa büyük harfle başlar: Baba Gündüz, Nene Hatun. Ancak genel akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar: Tülay ablama gittim.

Cümle içinde özel adın yerine kullanılan makam veya unvan sözleri de büyük harfle başlar: "Yarın yurt dışına çıkacakmış Cumhurbaşkanı." Aynı şekilde mektuplardaki hitaplar da büyük harfle başlar: "Sevgili Kardeşim,"

Gezegen, millet, dil ve devlet adları her zaman büyük harfle başlar: Merkür, Türk, İngilizce, Türkiye Cumhuriyeti. Din ve mezhep adları (Müslümanlık), mitolojik tanrı adları (Zeus) da büyük harfle yazılır.

Yön adları, özel isimden önce geliyorsa büyük harfle (Doğu Anadolu), sonra geliyorsa küçük harfle (Anadolu'nun doğusu) yazılır.

Dikkat! Akrabalık bildiren kelimeler özel isimden önce ya da sonra geldiklerinde (lakap olmadıkları sürece) küçük harfle yazılır: Fatma halan, dayım Ramiz, Hikmet deden. Bu hataya sınavlarda sık rastlanır!

Yer Adları ve Kuruluş Adları

Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt vb.) büyük harfle başlar: Afrika, İstanbul, Turgutlu, Bahçelievler. Ancak özel ada dahil olmayan şehir, il, ilçe sözleri küçük harfle başlar: Konya ili, Etimesgut ilçesi.

Yer adlarında ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz gibi tür bildiren ikinci isimler de büyük harfle başlar: Ağrı Dağı, Van Gölü, Dicle Irmağı.

Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarının sonundaki mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar: Yunus Emre Mahallesi, Zafer Meydanı, Nene Hatun Caddesi.

Kurum ve kuruluş adlarının her kelimesi büyük harfle başlar: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu. Bu adlar asılları kastedildiğinde büyük harfle başlar: "Türk Dil Kurumu çalışmalarını titizlikle sürdürüyor."

Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi de büyük harfle başlar: Nutuk, Türk Dili, Hürriyet, Kaplumbağa Terbiyecisi. Ancak ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır: "Leyla ile Mecnun"

Pratik Bilgi: Özel isim veya sayıdan sonra gelen yer adlarında şu kural işinize yarayabilir: "Kıta, eyalet, il, ilçe, semt, belde, köy" isimleri küçük yazılırken, "mahalle, cadde, sokak, meydan, bulvar" isimleri büyük yazılır. Yani büyükler küçük, küçükler büyük yazılır!

Özel Adların Diğer Özellikleri

Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt gibi yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar: Dolmabahçe Sarayı, Ankara Kalesi, Galata Köprüsü. Aynı şekilde ulusal, resmî ve dinî bayramlarla anma ve kutlama günlerinin adları da büyük harfle başlar: Cumhuriyet Bayramı, Nevruz Bayramı, Anneler Günü.

Kurultay, bilgi şöleni, çalıştay gibi toplantıların adlarında ve tarihî olay, çağ ve dönem adlarında her kelime büyük harfle başlar: VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Kurtuluş Savaşı, İlk Çağ, Lale Devri.

Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar: Türklük, Avrupalı, Darvinci. Ancak özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa küçük harfle başlar: amper (elektrik akımında şiddet birimi), donkişotluk (gereği yokken kahramanlık göstermeye kalkışma).

Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar: Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Van kedisi.

Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: 29 Mayıs 1453 Salı günü. Ancak belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar: Okullar genellikle eylülün ikinci haftasında öğretime başlar.

Önemli! Tarihî dönem bildiren terimler (Lale Devri, Tanzimat Dönemi) büyük harfle yazılırken, tür ve tarz bildiren terimler (divan edebiyatı, halk şiiri) küçük harfle yazılır. Bu ayrıntıya sınavlarda dikkat edin!

Sayıların ve Tabela Yazılarının Yazılışı

Sayılar harflerle yazılabilir: bin yıldan beri, on dört gün. Ancak saat, para tutarı, ölçü ve istatistiklerde rakam kullanılır: 17.30'da, 1.500.000 lira, 25 kilogram.

Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi için içindeki bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir: 1 milyar 500 milyon kişi. Bu sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur: 4.567, 326.197.

Sıra sayıları hem yazıyla hem rakamla gösterilebilir: 15., 56., XX. veya 15'inci, 56'ncı, XX'nci. Ancak üleştirme sayıları (ikişer, dokuzar) rakamla değil, yazıyla belirtilir.

Tabela, levha ve levha niteliğindeki yazılarda geçen kelimeler büyük harfle başlar: Giriş, Çıkış, Müdür, Vezne.

Kitap, bildiri, makale vb. yayınlarda ana başlıktaki kelimelerin tamamı, alt başlıktaki kelimelerin ise yalnızca ilk harfleri büyük olarak yazılır. Kitap, dergi vb. yayınlardaki resim, çizelge, tablo vb. altındaki açıklayıcı yazılar büyük harfle başlar.

Sınav Notu: Sıra sayıları yazılırken 8.'inci değil, 8'inci veya 8. şeklinde yazılmalıdır. Hem nokta hem kesme işareti kullanılmaz. Bu, sınavlarda sıkça sorulan bir yazım kuralıdır.

İkilemeler, Soru Eki ve Bağlaçların Yazılışı

İkilemeler genellikle ayrı yazılır: adım adım, ağır ağır, çeşit çeşit. Aynı şekilde m ile yapılan ikilemeler (at mat), isim durum ekleriyle yapılan ikilemeler (baş başa, baştan başa) de ayrı yazılır.

Kalıcı isim haline gelen ikilemeler ise bitişik yazılır: gırgır, çıtçıt, patpat, pırpır. "Art arda" ayrı yazılırken "gitgide" bitişik yazılır.

Soru eki mı/mi/mu/mü gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve ünlü uyumuna uyar: Kaldı mı? Olur mu? Soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik olarak yazılır: Verecek misin? Soru dışında kullanıldığında da ayrı yazılır: Güzel mi güzel!

Bağlaç olan ki ayrı yazılır: bilmem ki, demek ki. Ancak bazı örneklerde ki bağlacı kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: sanki, oysaki, belki, hâlbuki, çünkü, meğerki (SOMBAHÇEMİ kelimesiyle hatırlayabilirsiniz).

Bağlaç olan da/de ayrı yazılır ve ünlü uyumuna uyar: Kızı da geldi gelini de. Ayrı yazılan da/de hiçbir zaman ta/te biçiminde yazılmaz. Bulunma durum eki olan -da/-de/-ta/-te ise bitişik yazılır: devede kulak, işte çalışmak.

Kolay Hatırlama Yöntemi: Bağlaç olan "da/de" cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, sadece daralır. Bulunma hâl eki "-da/-de" çıkarıldığında ise cümlenin anlamı tamamen bozulur. Bu yöntemle kolayca ayırt edebilirsiniz.

Bağlaçlar ve Sıfat/İlgi Zamirleri

Bağlaç olan ki, sıfat yapan -ki ve ilgi zamiri olan -ki'yi karıştırmamak önemlidir. Sıfat yapan -ki (sahnedeki sanatçı) ve ilgi zamiri olan -ki (televizyonunki) her zaman bitişik yazılırken, bağlaç olan ki genellikle ayrı yazılır (gel gör ki). Sadece SOMBAHÇEMİ (sanki, oysaki, mademki, belki, hâlbuki, çünkü, meğerki, illaki) örneklerinde bitişik yazılır.

Bağlaç olan da/de ile bulunma durum eki -da/-de arasındaki farkı anlamak da çok önemlidir. Bağlaç olan da/de cümleden çıkarıldığında anlamda sadece daralma olur: "Sana da bir kitap aldım" (Sana bir kitap aldım). Bulunma hâl eki -da/-de çıkarıldığında ise cümle anlamını yitirir: "Kardeşinizin sınavda başarısız olmasına üzüldüm."

İle edatı ayrı yazılabildiği gibi ek olarak da kullanılabilir. Ek olarak kullanıldığında ünsüzle biten kelimelerde i ünlüsü düşer ve büyük ünlü uyumuna uyar: bulut-la (bulut ile). Ünlüyle biten kelimelerde ise araya y ünsüzü girer: arkadaşı-y-la (arkadaşı ile).

Dikkat! Ayırt etmekte zorlandığınız durumlarda, sözcüğün cümlede hangi öge görevi yaptığına bakabilirsiniz. Bulunma durum eki, cümlede dolaylı tümleç veya zarf tümleci yaparken, bağlaçların böyle bir görevi yoktur. Bu yöntem, kararsız kaldığınızda yardımcı olacaktır.

Kısaltmalar ve Birleşik Kelimelerin Yazılışı

Kısaltmalar genellikle her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır: TBMM, TDK, ABD. Gelenekleşmiş olan T.C. ve T. kısaltmalarının dışında büyük harfle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde "kelimenin okunuşu" esas alınır: cm'yi, kg'dan. Büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen eklerde ise "kısaltmanın son harfinin okunuşu" esas alınır: TDK'den, TRT'den.

Birleşik kelimelerin yazılışında belirli kurallar vardır. Bazı birleşik kelimeler ayrı yazılırken (ada balığı, çörek otu, et sineği, Antep fıstığı, dil bilimi), bazıları bitişik yazılır (kalemtraş, hemşire).

Hayvan türleri (ağustos böceği, arı kuşu), bitki türleri (ayrık otu, çuha çiçeği), nesne, eşya ve alet adları (alçı taşı, el sabunu), yiyecek ve içecek adları (bohça böreği, beyaz peynir) genellikle ayrı yazılır.

Pratik Bilgi: "ile" ekinin yazılışında şu kurala dikkat edin: Ünsüzle biten kelimelerde i ünlüsü düşer $bulut+la$, ünlüyle biten kelimelerde araya y girer $arkadaşı+y+la$. Aynı kural ek-fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) için de geçerlidir: yorgundu (yorgun idi), güzelmiş (güzel imiş).

Kısaltmalar ve Birleşik Kelimeler

Kısaltmalarla ilgili önemli kuralları bilmek yazı dilinde tutarlılık sağlar. Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmalarında (m, cm, kg) nokta kullanılmaz ve bu kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Türkçe yapılmış kısaltmalarda ise (dk.) nokta kullanılır ve ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

Bir kelime gibi okunan kısaltmalara (ASELSAN, NATO) gelen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır: NATO'dan, UNESCO'ya. Sonunda nokta bulunan kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: vb.leri, Alm.dan.

Birleşik kelimeler belirli durumlarda ayrı yazılır. -r/-ar/-er, -maz/-mez ve -an/-en sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tamlamaları (bakar kör, çıkmaz sokak, akan yıldız), renk sözü veya renk adlarıyla kurulmuş isim tamlamaları (bal rengi, ateş kırmızısı), rengin tonunu belirten sıfatlar (açık mavi, koyu yeşil) ayrı yazılır.

Yer adlarında kullanılan yön bildiren kelimeler (Batı Trakya, Doğu Anadolu), kişi adlarından oluşmuş yer adları (Yunus Emre Mahallesi), dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan kelimeler (çağ dışı, hafta içi, aklı sıra) ve somut yer belirten alt ve üst sözleri (deri altı, tepe üstü) de ayrı yazılır.

Önemli Not: Kısaltmaların okunuşunda ve ek almasında küçük-büyük harf farkına dikkat edin. Küçük harfli kısaltmalarda kelimenin tam okunuşu $kg → kilogram+dan$, büyük harfli kısaltmalarda ise son harfin okunuşu $TDK → TeDe+Ke'den$ esas alınır. Bu ayrıntıya sınavlarda sıkça yer verilir.