Uygulamaya git

Dersler

CografyaCografya296 görüntüleme·Güncellendi May 18, 2026·4 sayfa

Dış Kuvvetler: Dünyamızın Şekillenişi

M
Miray Kervan@miraykervan

Dış kuvvetler, yeryüzünün şekillenmesinde önemli rol oynayan ve enerjisini Güneş'ten... Daha fazla göster

1
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Dış Kuvvetler ve Akarsular

Dış kuvvetler, Güneş'ten aldıkları enerjiyle su ve havayı harekete geçirerek yeryüzünü şekillendirir. Akarsular, buzullar, dalgalar, yeraltı suları ve erozyonlar en önemli dış kuvvetleri oluşturur.

Akarsular, yeryüzünü şekillendiren en etkili dış kuvvetlerden biridir. Her akarsuyun bir kaynağı (doğduğu nokta) ve bir ağzı (denize veya göle döküldüğü yer) vardır. Akarsuyun sularını topladığı alana havza denir.

Havzalar ikiye ayrılır: Kapalı havzalarda akarsular göllere dökülür ve bu göllerin dışarıya akıntısı yoktur (Van Gölü gibi). Açık havzalarda ise akarsular deniz veya okyanuslara ulaşır ve suları tatlıdır.

Not: Bir akarsuyun belirli bir noktasından 1 saniyede geçen su miktarına debi denir. Akarsuların su seviyesindeki yıllık değişimlere de rejim denir. Amazon Nehri gibi düzenli rejimli akarsular yılın her döneminde aynı miktarda su taşırken, Fırat Nehri gibi düzensiz rejimli akarsular mevsimsel değişimler gösterir.

2
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Akarsuların Aşınım Şekilleri

Akarsular, aktıkları yerlerde çeşitli aşınım şekilleri oluştururlar. Vadi, akarsuyun derine veya enine aşındırması sonucu oluşan eğimli alanlardır. Vadiler türlerine göre farklı özellikler gösterir.

Boğaz (yarma) vadileri dağ sıralarını enine kesen dik yamaçlı ve derin vadilerdir. Kanyon vadileri karstik alanlarda oluşan basamaklı yapılardır. Asimetrik vadilerde akarsuyun bir yanı daha fazla aşınmıştır. Alüvyal tabanlı vadilerde ise eğimin azalmasıyla akarsular menderes oluşturmaya başlar.

Akarsular şelale (bir diklikten düşme), dev kazanı (şelale dibindeki çukurlar) ve peri bacası (volkanik arazilerde sel sularının aşındırmasıyla oluşan şekiller) gibi ilginç yerşekilleri oluşturur. Ayrıca plato (akarsular tarafından derince yarılmış yüksek düzlükler) ve peneplen (aşınmanın son aşamasında oluşan dalgalı düzlükler) de akarsuların oluşturduğu önemli yerşekilleridir.

Hatırlatalım: Peri bacaları özellikle Kapadokya gibi volkanik arazilerde, bitki örtüsünün zayıf olduğu bölgelerde tüflerin aşınmasıyla oluşur ve ülkemizin en ilginç yerşekillerinden biridir.

3
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Akarsuların Birikim Şekilleri

Akarsular aşındırdıkları malzemeleri taşıyıp biriktirerek çeşitli yerşekilleri oluştururlar. Birikinti konisi, eğimin azaldığı yerlerde taşınan malzemelerin birikmesiyle oluşur. Bunların daha yayvan olanlarına birikinti yelpazesi denir.

Dağ eteği ovaları birikinti yelpazelerinin zamanla birleşmesiyle oluşan dalgalı düzlüklerdir. Dağ içi ovaları ise yüksek kesimlerde akarsuların taşıdığı maddelerin birikmesiyle oluşan yüksek ovalardır. Akarsu yatağının ortasında oluşan birikimlere ırmak adası denir.

Delta, akarsuların denize veya göle döküldüğü yerlerde taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan ovalardır. Delta oluşabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması, deniz derinliğinin az olması, akarsuyun bol malzeme taşıması ve kıyıda güçlü akıntıların olmaması gerekir.

Önemli: Akarsuların hem aşınım hem birikim şekilleri de vardır. Menderes, yatak eğiminin azaldığı yerlerde akarsuların "S" biçiminde büklümler oluşturmasıdır. Menderesli akarsularda eğim azalmış, akarsu boyu uzamış ve akış hızı düşmüştür. Seki (taraça) ise akarsuyun eski yatağını derine doğru aşındırması sonucu iki kenarda oluşan basamaklardır.

4
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Rüzgarlar ve Karstik Şekiller

Rüzgarlar özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde (çöller) etkili olan dış kuvvetlerdir. Rüzgarların etkili olabilmesi için nem ve yağışın az, sıcaklık farklarının fazla, bitki örtüsünün zayıf ve zeminin gevşek olması gerekir.

Rüzgarlar mantar kaya, sahanı kaya, tafoni, yardang ve hamada gibi aşınım şekilleri oluştururlar. Taşıdıkları malzemeleri biriktirerek kumul ve barkan gibi birikim şekilleri oluştururlar. Türkiye'de rüzgarlar özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da etkilidir.

Karstik şekiller ise yeraltı sularının eriyebilen kayaları (kalker, jips, kaya tuzu) aşındırması sonucu oluşur. Bu arazilerde yeraltı suları zengin, yerüstü suları fakirdir. Çok sayıda oyuk, delik ve çukur bulunduğu için engebeli bir yapıya sahiptirler.

Dikkat: Karstik arazilerde yerleşim ve tarım yapmak zordur çünkü yüzeyde su bulamaz ve arazi yapısı düzensizdir. Bu tür arazilerde mağaralar, obruklar ve düdenler gibi ilginç yerşekilleri bulunur.

Hiç sormayacaksın sanmıştık...

Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?

Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.

Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?

Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.

Knowunity ücretsiz mi?

Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙

En popüler içerikler: External Processes

7

Cografya dersinin en popüler içerikleri

9

En popüler içerikler

9

Aradığını bulamıyor musun? Diğer derslere göz at.

Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.

4.6/5App Store
4.7/5Google Play

Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!

A.S.iOS kullanıcısı

Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.

S.L.Android kullanıcısı

BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅

A.iOS kullanıcısı

CografyaCografya296 görüntüleme·Güncellendi May 18, 2026·4 sayfa

Dış Kuvvetler: Dünyamızın Şekillenişi

M
Miray Kervan@miraykervan

Dış kuvvetler, yeryüzünün şekillenmesinde önemli rol oynayan ve enerjisini Güneş'ten alan doğal süreçlerdir. Akarsular, buzullar, dalgalar, yeraltı suları ve rüzgar gibi dış kuvvetler, farklı şekillerde yeryüzünü aşındırır ve yeni yerşekilleri oluştururlar. Bu konuda, bu kuvvetlerin nasıl çalıştığını ve hangi yerşekillerini... Daha fazla göster

1
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!

  • Tüm belgeleri görebilirsin
  • Notlarını Yükselt
  • Milyonlarca öğrenciye katıl

Dış Kuvvetler ve Akarsular

Dış kuvvetler, Güneş'ten aldıkları enerjiyle su ve havayı harekete geçirerek yeryüzünü şekillendirir. Akarsular, buzullar, dalgalar, yeraltı suları ve erozyonlar en önemli dış kuvvetleri oluşturur.

Akarsular, yeryüzünü şekillendiren en etkili dış kuvvetlerden biridir. Her akarsuyun bir kaynağı (doğduğu nokta) ve bir ağzı (denize veya göle döküldüğü yer) vardır. Akarsuyun sularını topladığı alana havza denir.

Havzalar ikiye ayrılır: Kapalı havzalarda akarsular göllere dökülür ve bu göllerin dışarıya akıntısı yoktur (Van Gölü gibi). Açık havzalarda ise akarsular deniz veya okyanuslara ulaşır ve suları tatlıdır.

Not: Bir akarsuyun belirli bir noktasından 1 saniyede geçen su miktarına debi denir. Akarsuların su seviyesindeki yıllık değişimlere de rejim denir. Amazon Nehri gibi düzenli rejimli akarsular yılın her döneminde aynı miktarda su taşırken, Fırat Nehri gibi düzensiz rejimli akarsular mevsimsel değişimler gösterir.

2
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!

  • Tüm belgeleri görebilirsin
  • Notlarını Yükselt
  • Milyonlarca öğrenciye katıl

Akarsuların Aşınım Şekilleri

Akarsular, aktıkları yerlerde çeşitli aşınım şekilleri oluştururlar. Vadi, akarsuyun derine veya enine aşındırması sonucu oluşan eğimli alanlardır. Vadiler türlerine göre farklı özellikler gösterir.

Boğaz (yarma) vadileri dağ sıralarını enine kesen dik yamaçlı ve derin vadilerdir. Kanyon vadileri karstik alanlarda oluşan basamaklı yapılardır. Asimetrik vadilerde akarsuyun bir yanı daha fazla aşınmıştır. Alüvyal tabanlı vadilerde ise eğimin azalmasıyla akarsular menderes oluşturmaya başlar.

Akarsular şelale (bir diklikten düşme), dev kazanı (şelale dibindeki çukurlar) ve peri bacası (volkanik arazilerde sel sularının aşındırmasıyla oluşan şekiller) gibi ilginç yerşekilleri oluşturur. Ayrıca plato (akarsular tarafından derince yarılmış yüksek düzlükler) ve peneplen (aşınmanın son aşamasında oluşan dalgalı düzlükler) de akarsuların oluşturduğu önemli yerşekilleridir.

Hatırlatalım: Peri bacaları özellikle Kapadokya gibi volkanik arazilerde, bitki örtüsünün zayıf olduğu bölgelerde tüflerin aşınmasıyla oluşur ve ülkemizin en ilginç yerşekillerinden biridir.

3
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!

  • Tüm belgeleri görebilirsin
  • Notlarını Yükselt
  • Milyonlarca öğrenciye katıl

Akarsuların Birikim Şekilleri

Akarsular aşındırdıkları malzemeleri taşıyıp biriktirerek çeşitli yerşekilleri oluştururlar. Birikinti konisi, eğimin azaldığı yerlerde taşınan malzemelerin birikmesiyle oluşur. Bunların daha yayvan olanlarına birikinti yelpazesi denir.

Dağ eteği ovaları birikinti yelpazelerinin zamanla birleşmesiyle oluşan dalgalı düzlüklerdir. Dağ içi ovaları ise yüksek kesimlerde akarsuların taşıdığı maddelerin birikmesiyle oluşan yüksek ovalardır. Akarsu yatağının ortasında oluşan birikimlere ırmak adası denir.

Delta, akarsuların denize veya göle döküldüğü yerlerde taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan ovalardır. Delta oluşabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması, deniz derinliğinin az olması, akarsuyun bol malzeme taşıması ve kıyıda güçlü akıntıların olmaması gerekir.

Önemli: Akarsuların hem aşınım hem birikim şekilleri de vardır. Menderes, yatak eğiminin azaldığı yerlerde akarsuların "S" biçiminde büklümler oluşturmasıdır. Menderesli akarsularda eğim azalmış, akarsu boyu uzamış ve akış hızı düşmüştür. Seki (taraça) ise akarsuyun eski yatağını derine doğru aşındırması sonucu iki kenarda oluşan basamaklardır.

4
of 4
# Dış Kuvvetler

Yeryüzüna şekilendiren ikinci güç, oluşum enerjisini ganes-
ten alan kuwetlerdir.

gelen is
Günesien
enerjisi yeryüzündeki

Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!

  • Tüm belgeleri görebilirsin
  • Notlarını Yükselt
  • Milyonlarca öğrenciye katıl

Rüzgarlar ve Karstik Şekiller

Rüzgarlar özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde (çöller) etkili olan dış kuvvetlerdir. Rüzgarların etkili olabilmesi için nem ve yağışın az, sıcaklık farklarının fazla, bitki örtüsünün zayıf ve zeminin gevşek olması gerekir.

Rüzgarlar mantar kaya, sahanı kaya, tafoni, yardang ve hamada gibi aşınım şekilleri oluştururlar. Taşıdıkları malzemeleri biriktirerek kumul ve barkan gibi birikim şekilleri oluştururlar. Türkiye'de rüzgarlar özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da etkilidir.

Karstik şekiller ise yeraltı sularının eriyebilen kayaları (kalker, jips, kaya tuzu) aşındırması sonucu oluşur. Bu arazilerde yeraltı suları zengin, yerüstü suları fakirdir. Çok sayıda oyuk, delik ve çukur bulunduğu için engebeli bir yapıya sahiptirler.

Dikkat: Karstik arazilerde yerleşim ve tarım yapmak zordur çünkü yüzeyde su bulamaz ve arazi yapısı düzensizdir. Bu tür arazilerde mağaralar, obruklar ve düdenler gibi ilginç yerşekilleri bulunur.

Hiç sormayacaksın sanmıştık...

Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?

Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.

Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?

Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.

Knowunity ücretsiz mi?

Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙

En popüler içerikler: External Processes

7

Cografya dersinin en popüler içerikleri

9

En popüler içerikler

9

Aradığını bulamıyor musun? Diğer derslere göz at.

Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.

4.6/5App Store
4.7/5Google Play

Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!

A.S.iOS kullanıcısı

Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.

S.L.Android kullanıcısı

BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅

A.iOS kullanıcısı