Kromozomlar ve Hücre Döngüsü
İnsan vücut hücrelerinde 46 kromozom bulunur. Bunlardan 44'ü otozom (vücut kromozomu), 2'si ise gonozom (cinsiyet kromozomu) dur. Erkeklerde XY, dişilerde XX şeklinde cinsiyet kromozomları bulunur.
Üreme hücrelerinde (gamet) kromozom sayısı 23'tür; 1 gonozom, 22 otozom. Önemli not: aynı kromozom sayısına sahip olmak, aynı türden olmak anlamına gelmez, ancak aynı türdeki bireylerin kromozom sayısı aynıdır.
Hücre döngüsü, bölünmenin başlangıcından bitişine kadar süren tüm aşamaları kapsar. Bu döngü, interfaz (G1, S, G2) ve mitoz (profaz, metafaz, anafaz, telofaz) evrelerinden oluşur. İnterfazda hücre büyür, DNA kendini eşler ve bölünmeye hazırlanır.
💡 Bazı hücreler bölünemez! Çizgili kas hücreleri, sinir hücreleri ve olgun alyuvarlar farklı nedenlerle bölünme yeteneğini kaybetmişlerdir.
Mitoz Bölünmenin İlk Evreleri
İnterfaz evresinde hücre büyür ve hacim/yüzey oranı değişir. Bu evrede ATP sentezi, protein sentezi gerçekleşir ve organel sayısı artar. S fazında DNA kendini eşler (replikasyon) ancak kromozom sayısı değişmez.
Profazda, mitozun ilk evresi olarak çekirdek zarı erir, çekirdekçik kaybolur ve kromatinler kısalıp kalınlaşarak kromozomlara dönüşür. Sentrozomlar (hayvan hücrelerinde) kutuplara çekilerek iğ ipliklerini oluşturur.
İğ iplikleri, sentromer bölgesindeki kinetokor proteinlerine bağlanır ve kromozomları hareket ettirir. Bu süreçte kardeş kromatitler belirgin hale gelir ve mitoz bölünmenin sonraki evrelerine geçiş için hazırlık tamamlanır.