I. Dünya Savaşı'nın Nedenleri

Büyük savaşların arkasında hep büyük sebepler vardır - I. Dünya Savaşı da bunun en güzel örneğidir. Sömürgecilik yarışı bu savaşın en temel nedenidir ve bu kesinlikle değişmeyen bir gerçektir.

Bir tarafta İngiltere vardı - sanayileşmesini tamamlamış, "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" kurmuş, sömürgelerin çoğuna sahip güçlü bir ülke. Diğer tarafta ise Almanya - siyasi birliğini geç kurmuş, sanayileşmeyi geç tamamlamış ve bu yüzden sömürgecilik yarışına geç katılmış bir devlet.

Milliyetçilik fikri de savaşın ikinci büyük sebebiydi. Rusya'nın Balkanlarda uyguladığı Panslavizm politikası (Slav milliyetçiliği) hem Osmanlı hem de Avusturya-Macaristan için büyük tehdit oluşturuyordu. Bu durumda İngiltere güçlü müttefik arayışında Rusya'ya yaklaşınca, dengeler alt üst oldu.

Önemli Not: Bu rekabet sonucunda Üçlü İtilaf $İngiltere-Fransa-Rusya$ ve Üçlü İttifak $Almanya-İtalya-Avusturya-Macaristan$ blokları oluştu.

Bloklaşma ve Savaşa Giden Yol

Osmanlı Devleti yaklaşık yüz yıldır denge politikası ile ayakta kalmaya çalışıyordu. Bu politika, büyük güçleri birbirine karşı denge unsuru olarak kullanmak demekti. İngiltere ile Rusya yakınlaşınca, Osmanlı mecburen Almanya'ya yöneldi.

Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya Üçlü İttifak: Almanya, İtalya, Avusturya-Macaristan

Savaş sırasında önemli değişiklikler oldu. İtalya, İtilaf devletlerinin Batı Anadolu'yu vaat etmesi üzerine taraf değiştirdi. Bulgaristan ise II. Balkan Savaşı'nda kaybettiklerini geri almak için İttifak devletleri yanında yer aldı.

ABD'nin savaşa girmesi savaşın kaderini değiştiren en kritik gelişmeydi. Almanya'nın Atlantik'te Amerikan gemilerini batırması sonucu ABD, İtilaf devletleri safında savaşa katıldı.

Dikkat: Başta bir Avrupa savaşı olan bu çatışma, ABD ve sömürgelerin katılımıyla gerçek bir dünya savaşı haline geldi.

Osmanlı-Almanya Yakınlaşması

İki devletin birbirine yaklaşmasının her iki taraf için de önemli sebepleri vardı - bu yakınlaşma tesadüf değildi.

Almanya'nın Osmanlı'ya yaklaşma sebepleri: Osmanlı'nın jeopolitik konumu en önemlisi - İngiltere'nin sömürgelerine giden yolun tam üzerindeydi. Osmanlı savaşa girerse İngiltere sömürgeleriyle bağlantısını kaybederdi. Ayrıca Osmanlı Padişahı aynı zamanda halifeydi ve İngiltere'nin sömürgelerinde milyonlarca Müslüman yaşıyordu.

Osmanlı'nın Almanya'ya yaklaşma sebepleri: Siyasi yalnızlıktan kurtulma isteği en önemlisiydi. 19. yüzyılda Rusya'ya karşı İngiltere'nin desteğini alıyorduk, ama 20. yüzyılda İngiltere Rusya ile yakınlaşınca mecburen karşı tarafa geçmek zorunda kaldık.

İttihat ve Terakki yöneticilerinin Almanya hayranlığı da etkili oldu - çoğu subay Alman misyonlarından eğitim almıştı. Ayrıca Almanya'nın savaşı kazanacağına inanıyorlar ve önceden kaybedilen toprakları geri alma umudunu taşıyorlardı.

Önemli: Osmanlı'nın Almanya'ya yaklaşmasının en temel sebebi jeopolitik konumumuzdur - bu yoruma açık değildir!

Savaşın Başlaması ve Osmanlı'nın Savaşa Girişi

Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi (28 Haziran 1914) savaşın fitilini ateşledi. Birkaç hafta içinde tüm Avrupa alev aldı.

28 Temmuz 1914'te Avusturya-Macaristan Sırbistan'ı işgaliyle çatışmalar başladı. Ardından domino etkisiyle Almanya Fransa'ya, Rusya ise Almanya'ya saldırdı. Batı Cephesi savaşın kaderini belirleyen asıl cephe oldu.

Osmanlı'nın savaşa girişi oldukça dramatik gelişti. Akdeniz'de İtilaf donanmasından kaçan Goben ve Breslav adlı iki Alman gemisi Osmanlı Devleti'ne sığındı. Bu gemileri satın aldığımızı ilan ederek isimlerini Yavuz ve Midilli olarak değiştirdik.

29-30 Ekim 1914'te bu gemiler Rusya'nın Sivastopol limanını bombaladı. Böylece Osmanlı Devleti savaşa girmiş oldu. Aslında daha önce İtilaf devletleri yanında savaşa girmek istemiştik ama reddedilmiştik!

İlginç Detay: Savaş öncesi İngiltere'ye parasını peşin ödediğimiz iki gemi siparişi vermiştik, ama İngiltere gemileri bize vermedi.

Osmanlı Topraklarını Paylaşma Tasarıları (Gizli Antlaşmalar)

İtilaf devletleri henüz savaş bitmeden Osmanlı topraklarını aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar imzaladı - bu kadar acele etmelerinin önemli sebepleri vardı.

Gizli antlaşmaların amaçları: Tarafsız devletleri kendi yanlarında savaşa sokmak, Osmanlı'da ayaklanmalar çıkartmak ve savaş sonrası toprak paylaşımında aralarında doğabilecek anlaşmazlıkları önlemekti.

Önemli gizli antlaşmalar:

• Boğazlar Antlaşması: Boğazlar ve İstanbul Rusya'ya verildi
• Londra Antlaşması: Antalya çevresi ve 12 Ada İtalya'ya verildi
• Sykes-Picot Antlaşması: Irak İngiltere'ye, Suriye ve Çukurova Fransa'ya verildi
• McMahon Antlaşması: Arapların ihaneti karşılığında bağımsız Arap devleti sözü

Paylaşımda meydana gelen değişiklikler: Rusya'da Bolşevik ihtilali çıkınca Rusya'ya vaat edilen yerlerle ilgili planlar değişti. Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulması planlandı, Boğazlar uluslararası komisyonla yönetilecekti.

Önemli Not: Bu tasarıların son hali Sevr Barış Antlaşması'nda ortaya konuldu ve neredeyse Türkleri tarih sahnesinden silecekti.

Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler - Genel Bakış

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'nda tam 10 farklı cephede savaştı - bu da ne kadar zor durumda olduğumuzun göstergesidir.

Cepheler üç ana gruba ayrılır:

A) Taarruz Cepheleri (Bizim saldırdığımız):

• Kafkas Cephesi: Orta Asya Türklerine ulaşmak ve Azerbaycan petrollerini ele geçirmek için
• Kanal Cephesi: Süvey Kanalı'nı ele geçirerek İngilizlerin can damarını vurmak için

B) Savunma Cepheleri (Bize saldırılan):

• Çanakkale Cephesi: İtilaf devletleri İstanbul'u alarak savaşı hızla bitirmek istedi
• Irak Cephesi: İngilizler Hindistan'ın güvenliğini sağlamak ve Irak petrollerini kontrol etmek istedi
• Hicaz-Yemen, Filistin-Suriye Cepheleri: İngilizler sömürge yollarının güvenliğini sağlamak istedi

C) Müttefiklere Yardım Cepheleri:

• Romanya, Galiçya, Makedonya Cepheleri: Almanya'ya yardım için sınırlarımız dışında savaştık

Dikkat: Bu kadar çok cephede savaşmak Osmanlı'nın güçlerini dağıttı ve genel yenilginin temel sebeplerinden biri oldu.

Taarruz Cepheleri: Kafkas Cephesi

Kafkas Cephesi bizim saldırarak açtığımız ilk cephe oldu ve en dramatik hikayelerden birine sahip.

Cephenin açılma nedenleri: Turancılık fikrinin etkisiyle Orta Asya Türklerine ulaşmak, Azerbaycan petrollerini ele geçirmek ve İran üzerinden Hindistan'a ulaşarak İngilizlerin sömürgelerini vurmaktı. Enver Paşa bu planın mimarıydı.

Sarıkamış Faciası: Enver Paşa komutasındaki birliklerle yapılan Sarıkamış Harekâtı tam bir felaket oldu. 90.000 askerimiz donarak şehit oldu, toplam kaybımız 120.000'e ulaştı. Bu büyük kayıp sonrası Ruslar saldırıya geçti.

Cephede gelişmeler: Ruslar Van, Bitlis, Muş, Trabzon, Erzincan ve Bayburt'u işgal ettiler. Çanakkale'den sonra buraya atanan Mustafa Kemal, Muş ve Bitlis'i Rusların elinden kurtarmayı başardı.

Cephenin kapanışı: Rusya'da Bolşevik ihtilali çıkınca 1918'de Brest-Litowsk Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Rusya savaştan çekildi ve 1878'de aldığı Kars, Ardahan, Batum'u $Elviye-i Selâse$ geri verdi.

Önemli Not: Bu antlaşma Osmanlı'nın toprak kazanarak yaptığı son antlaşma oldu. Ayrıca Ermeniler bu cephede Ruslarla işbirliği yaptıkları gerekçesiyle 1915'te Tehcir Kanunu ile Suriye'ye göç ettirildi.

Kanal Cephesi ve Savunma Cepheleri: Irak

Kanal Cephesi Almanların isteğiyle 14 Ocak 1915'te başlatıldı. Amacımız Süvey Kanalı'nı ele geçirerek İngilizlerin sömürgeleriyle bağlantısını kesmekti. Ancak kanal İngilizler için çok önemliydi ve çok iyi korunuyordu. İki kez taarruz ettik ama başaramadık.

Irak Cephesi ise İngilizlerin açtığı ilk savunma cephesiydi. İngilizler Hindistan'ın güvenliğini sağlamak ve Irak petrollerini kontrol etmek istiyordu.

Kut'ül Amare Zaferi (29 Nisan 1916): Bu cephede harika bir zaferimiz oldu! Osmanlı ordusu Kut'ül Amare'de İngilizleri durdurdu ve 1.800 İngiliz askerini esir aldı. Bu, savaştaki önemli zaferlerimizden biriydi.

Ancak sonrasında İngilizler takviye getirdi ve Osmanlı askerleri takviye alamayınca geri çekilmek zorunda kaldı. İngilizler kuzeyeDoğu ilerleyerek önce Bağdat'ı, ardından Kerkük'ü işgal ettiler. Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığında Kerkük işgal edilmişti ama Musul henüz değildi - bu durum Misak-ı Millî'nin şekillenmesinde önemli rol oynadı.

Sonuç: Irak cephesi kaybedildi ve İngilizler bu önemli petrol bölgesini ele geçirdi.

En Ünlü Cephe: Çanakkale

Çanakkale Cephesi sadece bir savaş değil, milli direniş ruhunun doğduğu kutsal topraklardır.

Cephenin açılma nedenleri: İtilaf devletleri İstanbul'u alarak savaşı hızla bitirmek, Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve Rusya'ya yardım gönderebilmek istiyordu. Bu plan başarılı olsaydı savaş çok daha kısa sürerdi.

18 Mart 1915 - Deniz Zaferi: İtilaf devletleri o zamana kadar kurulmuş en büyük donanmayla saldırdı. Ama Nusrat Mayın gemisinin döştüğü mayınlar, bataryaları terk etmeyen Türk askerleri ve Seyit Onbaşı'nın insanüstü çabası sayesinde ağır kayıplarla geri püskürtüldüler.

25 Nisan 1915 - Kara Muharebeleri: Mustafa Kemal bu savaşta ulusal kahraman oldu. Yarbay rütbesindeyken çıkarmanın yapılacağı yeri doğru tahmin ederek birliklerini oraya kaydırması belki de tüm savaşın kaderini değiştirdi. Daha sonra Albay rütbesine yükseltildi ve Anafartalar Grup Komutanlığı'na getirildi.

Sonuçlar: İtilaf devletleri hiçbir şey elde edemeden geri çekildi. Bu zafer I. Dünya Savaşı'nı en az 2 yıl uzattı, Rusya'ya yardım gidemedi ve Rusya'da Bolşevik ihtilali çıktı. En önemlisi "ÇANAKKALE GEÇİLMEZ" ruhu doğdu.

En Önemli Sonuç: Bu zafer ruhu Kurtuluş Savaşı'nın temelini oluşturdu ve Mustafa Kemal'in lider olmasını sağladı.

Diğer Cepheler ve Savaşın Sonu

Hicaz-Yemen Cephesi en üzücü cephelerden biriydi. Hicaz Emiri Şerif Hüseyin 5 Haziran 1916'da bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı'ya ihanet etti. Bu cephede Fahreddin Paşa "Çöl Kaplanı" lakabıyla Medine'yi Araplara karşı kahramanca savundu.

Filistin ve Suriye Cepheleri Kanal Harekâtı'ndaki başarısızlığımızın devamıydı. İngilizlerin ve Arapların şiddetli hücumları karşısında önce Kudüs, sonra Halep bile boşaltıldı. Mustafa Kemal'in son görev aldığı cephe burasıydı - Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı'nı Alman General Liman Von Sanders'ten teslim aldı.

Müttefiklere Yardım Cepheleri: Romanya, Galiçya ve Makedonya cephelerinde Osmanlı askerleri müttefik Almanya'ya yardım için savaştı. Bu cepheler topraklarımız dışındaydı.

Savaşın sonu: 1917'de Çanakkale'nin etkisiyle Rusya'da Bolşevik ihtilali çıktı ve Rusya savaştan ayrıldı. Bu İttifak devletlerinin lehineydi. Ancak ABD'nin İtilaf devletleri yanında savaşa girmesi ve doğrudan Batı cephesine çıkarma yapması Almanya'nın yenilgisini getirdi.

Genel Sonuç: Osmanlı Devleti 10 cephede savaşarak büyük fedakarlıklar yaptı ama sonuçta İttifak devletleri yenildi ve Osmanlı toprakları işgal edildi.