Sinir Sistemi ve Nöronlar

Nöron, sinir sisteminin temel yapı taşıdır. Bir nöron hücre gövdesi, dentrit ve akson olmak üzere üç ana kısımdan oluşur. Sinir hücrelerinin bölünemediğini unutma!

Dentritler hücre gövdesinden çıkan kısa ve dallanmış uzantılardır. Diğer nöronlardan veya duyu hücrelerinden aldıkları uyartıyı hücre gövdesine iletirler. Aksonlar ise hücre gövdesinden gelen uyartıyı başka bir nörona ya da efektör organa iletir. Akson dallanmaları ne kadar çoksa, nöronun etki alanı o kadar geniştir.

Aksonların üzeri Schwann hücreleri tarafından sarılarak miyelin kılıf oluşturulur. Bu kılıf aksonun elektriksel izolasyonunu sağlayarak uyartı iletimini hızlandırır. Miyelin kılıfın kesintiye uğradığı bölgelere ranvier boğum denir. Akson çapının artması ve miyelin kılıfın bulunması impuls iletimini hızlandırır.

Dikkat! İç organlar ve düz kasları uyaran nöronlarda miyelin kılıf yoktur. Bu yüzden impuls iletimi daha yavaştır.

Nöronlar görevlerine göre üçe ayrılır:

• Duyu nöronları: İç organlardan ve duyu organlarındaki reseptörlerden aldığı uyarıları merkezi sinir sistemine iletir (getirici nöron).
• Ara nöronlar: Merkezi sinir sisteminde bulunur, duyu nöronları ile motor nöronlar arası bağlantıyı sağlar.
• Motor nöronlar: Merkezi sinir sisteminden aldığı uyartıyı efektör organa taşır (götürücü nöron).

Sinir sisteminde nöronların yanı sıra glia hücreleri de önemli görevler üstlenir:

• Schwann hücreleri: Çevresel sinir sisteminde miyelin kılıf oluşturur
• Oligodendrositler: Merkezi sinir sisteminde miyelin kılıf üretir
• Mikrogliyalar: Fagositoz yaparak savunma sağlar
• Astrositler: Madde alışverişini düzenler, kan-beyin bariyeri oluşturur
• Ependimler: Merkezi sinir sisteminin boşluklarını örter, BOS sıvısının üretim ve akışını düzenler