Bağlaçlar ve Geçişler Nasıl Kullanılır?

Coordinating Conjunctions: Eşit Parçaları Bağlama

İngilizce'de and, or, but ve yet gibi bağlaçlar, benzer yapıdaki sözcük ve cümleleri birbirine bağlar. Her birinin kendine özgü bir kullanımı vardır.

And bağlacı aynı doğrultudaki iki öğeyi bağlar (pretty and clever). But ve yet zıtlıkları vurgular (pretty but stupid). Or ise seçenek sunar (sooner or later).

Bu bağlaçları farklı öğeler arasında kullanabilirsin. İsimleri birbirine bağlayabilirsin: "Cats and dogs don't get along well." Sıfat veya zarfları bağlayabilirsin: "He drove the car slowly and carefully." Hatta fiil formlarını da bağlayabilir: "I'd like to watch TV or listen to music."

Not: Eğer tek bir özne birden fazla eylem gerçekleştiriyorsa, özneyi tekrarlamana gerek yok. Ancak yardımcı fiil kullanıyorsan, bunu her yüklemde tekrarlaman gerekebilir.

Bağlaçların Cümleler Arası Kullanımı

And, but, yet, or, nor, so, for bağımsız cümleleri birbirine bağlayabilir. And, but, or üçlüsü nokta sonrasında da kullanılabilir ve böylece yeni bir cümleye başlayabilirsin.

"The children were playing and the parents were chatting." şeklinde bağlayabilir veya "The children were playing. And the parents were chatting." olarak ayrı cümleler halinde yazabilirsin.

Yet, so, for bağlaçları ise virgülün ardından gelir: "She didn't feel well, yet she went to work."

Nor bağlacı olumsuz cümleler arasında kullanılır ve kendisinden sonra gelen cümle devrik yapıda olmalıdır: "He doesn't like meat, nor does he like fish." Burada yardımcı fiil öznenin önüne geçiyor.

Önemli: Bağlaçların doğru kullanımı, ifade etmek istediğin ilişki türüne bağlıdır. Zıtlık mı, seçenek mi, yoksa neden-sonuç ilişkisi mi kurmak istediğine göre bağlaç seçmelisin.

Correlative Conjunctions: İkili Bağlaçlar

İkili bağlaçlar (both... and, either... or, neither... nor, not only... but also) birbiriyle ilişkili yapıları bağlamak için kullanılır.

İki cümlede ortak ve farklı öğeleri belirleyerek ikili bağlaçlar oluşturabilirsin. Örneğin: "Bob will come with us. Jake will come with us." cümlelerini "Both Bob and Jake will come with us." şeklinde birleştirebilirsin.

Neither... nor olumsuz anlam taşır ama yapıca olumludur: "She is neither tall nor short." Bu, "She isn't tall. She isn't short." ile aynı anlama gelir.

İkili bağlaçların fiil uyumuna dikkat etmen gerekir:

• Both... and ile fiil daima çoğul olur: "Both my parents and my sister are coming."
• Diğer bağlaçlarda yükleme yakın olan (ikinci) özneye göre fiil çekimlenir: "Neither my colleagues nor the manager approves of the plan."

İpucu: İkili bağlaçların kullanımında özne-fiil uyumu genellikle ikinci özneye göre belirlenir. Sınavlarda sıkça sorulan bir konudur!

İkili Bağlaçların Özel Kullanımları

Neither... nor yapısında bazen neither yerine olumsuz bir fiil kullanıp sadece nor kullanabilirsin: "She didn't phone that day, nor the next day." Bu tür cümlelerde nor yerine or da kullanabilirsin, anlam değişmez.

Not only... but also iki cümleyi bağlıyorsa, not only'nin bağlı olduğu cümle devrik yapıda olur: "Not only was the hotel marvellous, but it was also cheap." Yani yardımcı fiil öznenin önüne gelir.

As well as bağlacı da not only... but also ile benzer anlam taşır, ancak kullanımda bazı farklılıklar vardır:

• as well as + Verb-ing: "She sings as well as playing the piano."
• as well as + cümle: "She sings as well as she plays the piano." (Bu durumda "onun şarkı söylemesi piyano çalması kadar iyi" anlamına gelir.)
• as well as + V: "I have to feed the animals as well as look after the children." (Burada "to" yüzünden "look" -ing almaz.)

Dikkat et: İkili bağlaçların devrik yapı gerektiren durumlarda yardımcı fiil öznenin önüne geçer. Bu, İngilizce'nin önemli bir vurgu yapısıdır.

Subordinating Conjunctions: Bağımlı Bağlaçlar

Bağımlı bağlaçlar (when, before, after, because, although vb.) yan cümleleri ana cümleye bağlar. Bu bağlaçları şu gruplara ayırabiliriz:

Zaman bağlaçları: after, before, until, while, when, as soon as... Yer bağlaçları: where, wherever...
Tarz bağlaçları: as, as if, how... Neden bağlaçları: because, since, as... Amaç bağlaçları: so that, in order that... Karşıtlık bağlaçları: although, though, while... Sonuç bağlaçları: so...that, such...that...

Zaman zarfı cümlelerinde, bağlaç bulunan yan cümlede will/be going to kullanılmaz:

"After I finish/have finished my report, I will go out for lunch." (Raporumu bitirdikten sonra öğle yemeğine çıkacağım.) "Before I go out for lunch, I will finish my report." (Öğle yemeğine çıkmadan önce raporumu bitireceğim.)

Önemli kural: Zaman bağlaçlarının olduğu yan cümlelerde, eylem gelecekte olacak olsa bile present simple veya present perfect kullanılır.

Zaman Bağlaçlarının Kullanımı

When bağlacı farklı zaman yapılarıyla kullanılabilir:

• "When I got home, they were eating dinner." (past continuous)
• "When I got home, they ate dinner." (simple past)
• "When I got home, they had eaten dinner." (past perfect)

While ve as genellikle sürekli eylemlerle kullanılır:

• "While/As I was walking up the street, I saw her."
• "They were playing cards while I was working."

By the time yapısı, bir eylemin diğerinden önce tamamlanacağını belirtir:

• "By the time he comes back, we will have finished our work."
• "By the time he came back, we had finished our work."

Until/till bir eylemin ne zamana kadar süreceğini gösterir:

• "She will wait for me until I finish my work."

As soon as, once, the moment gibi bağlaçlar bir eylemin diğerinin hemen ardından gerçekleştiğini ifade eder:

• "As soon as I saw him, I understood that something was wrong."

Hatırlatma: "As" bağlacı cümle ortasında kullanılamaz, sadece cümle başında kullanılabilir. Zaman uyumuna da dikkat et!

Diğer Zaman Bağlaçları ve Önemli Yapılar

As long as/so long as şartı ifade eder: "I won't forgive him as long as I live." (Yaşadığım sürece onu affetmeyeceğim)

Whenever/every time tekrarlanan eylemleri belirtir: "I greet him whenever I see him." (Onu her gördüğümde selamlarım)

Now (that) şu andaki bir durumu neden olarak gösterir: "Now that school is over, he can start to look for a job." (Okul bittiğine göre iş aramaya başlayabilir)

No sooner...than, hardly/scarcely...when yapıları bir eylemin diğerinden hemen önce tamamlandığını anlatır:

• "I had no sooner received his letter than he himself arrived."
• "I had hardly received his letter when he himself arrived."

Zaman bağlaçlarını kullanırken bu önemli kurallara dikkat etmelisin:

1. Bağlaç olan cümlede future tense kullanılmaz (istisnalar hariç).
2. "Now (that)" past ile kullanılamaz, bağlı olduğu cümle present olmalıdır.
3. "When" bir isim cümleciği ya da relative clause oluşturuyorsa future tense kullanılabilir.

Sınav ipucu: "Hardly/scarcely... when" ve "no sooner... than" yapıları genellikle devrik şekilde kullanılır: "Hardly had she gone to bed when the phone rang."

Neden ve Sonuç İlişkisini Gösteren Bağlaçlar

Because, as, since, seeing that gibi bağlaçlar neden-sonuç ilişkisini kurar:

Neden: I was ill. (Hastaydım.) Sonuç: I didn't go to school. (Okula gitmedim.)

Bu ikisini şöyle bağlayabilirsin:

• "I didn't go to school because I was ill."
• "Since/As I was ill, I didn't go to school."

Neden-sonuç bağlaçlarını şu şekilde kullanabilirsin:

Because
Since*         + cümle, ana cümle.
As*
As/so long as
Inasmuch as
Seeing that

*"Since" ve "As" sadece cümle başında kullanılabilir.

"After" ve "afterwards" kullanımına dikkat etmelisin:

• "After" bir bağlaç olarak cümle ile kullanılır ve noktadan sonra tek başına kullanılamaz.
• "After" bir edat olarak isimle kullanılır.
• "Afterwards, after that, then" bunların alternatifidir.

Not: "Because" nedenin daha önemli olduğu durumlarda, "since/as" ise nedenin zaten bilinen veya daha az önemli olduğu durumlarda kullanılır.

Neden-Sonuç İlişkisini Gösteren Edatlar ve Geçiş İfadeleri

Neden-sonuç ilişkisini göstermek için edatlar da kullanabilirsin:

Because of
On account of
Thanks to       + isim/zamir/gerund, ana cümle.
Owing to
Due to

Bu edatlardan sonra "the fact that" gelirse devamında cümle kullanabilirsin:

• "Due to her negligence of the children, they became disobedient." (isim)
• "Due to the fact that she neglected the children, they became disobedient." (cümle)

Therefore, consequently, as a result gibi geçiş ifadeleri de neden-sonuç ilişkisini gösterir. Bunlar ikinci cümlenin başında yer alır:

Neden: It's raining heavily. (Şiddetli yağmur yağıyor.) Sonuç: We can't go out. (Dışarı çıkamıyoruz.)

• "Because it's raining heavily, we can't go out." (bağlaç kullanımı)
• "It's raining heavily. Therefore, we can't go out." (geçiş ifadesi)

Dilbilgisi inceliği: Geçiş ifadeleri cümlede üç farklı pozisyonda kullanılabilir: başta, özneden sonra veya cümle sonunda. Ancak her durumda noktalama işaretlerine dikkat etmelisin.

Neden-Sonuç Yapılarında İncelikler

Geçiş ifadelerinin cümle içindeki yerlerine dikkat etmelisin:

• "She didn't feel well. Therefore she left the office early."
• "She didn't feel well. She, therefore, left the office early."
• "She didn't feel well. She left the office early, therefore."

So bir geçiş ifadesidir ama yeri değişemez ve kendinden önce virgül alır.

As a result of ve as a consequence of bağlaçları "because of" anlamındadır ve arkalarından isim/zamir gelir:

• "We missed the bus as a consequence of his coming late."

So... that ve such... that kalıpları da neden-sonuç ilişkisini gösterir:

• "It was so windy that we couldn't go sailing."
• "It was such a wonderful film that I watched it again."

For bağlacı "because" ile aynı anlamdadır ama kullanımı sınırlıdır ve ikinci bölümde yer alır:

• "He finished his meal quickly for he hadn't eaten anything since the morning."

Because aşağıdaki özel durumlarda da kullanılabilir:

• "not... but" kalıbıyla: "I got annoyed not because he came late but because he didn't inform me."
• Bir soruya yanıt olarak: "-Why were you late for work? -Because I missed the bus."

Özet: Neden-sonuç yapılarını çeşitlendirerek kullanmak, İngilizce'deki ifade gücünü artırır ve yazılarını daha profesyonel hale getirir.