Türkçedeki ses olayları, dilimizin temelini oluşturan önemli kuralları içerir. Özellikle...
Türkçe35 görüntüleme·Güncellendi 21 Haz 2026·2 sayfaÜnlülerle İlgili Ses Olayları ve Büyük Küçük Ünlü Uyumu
K
kalafat337@kalafat337
1
of 2
Ünlülerle İlgili Ses Olayları
Ünlü türemesi iki temel durumda karşımıza çıkar. Birincisi, isimlere küçültme eki geldiğinde meydana gelir. Örneğin, "bir" sözcüğü "biricik" olurken, "genç" sözcüğü "gençcik" formunu alır. Bu türeme fiil köklerde görülmez.
Ünlü türemesinin ikinci durumu pekiştirilmiş sözcüklerde ortaya çıkar. "Sağlam" sözcüğü pekiştirilirken "sapasağlam" şekline dönüşür ve bu süreçte bir ünlü türemesi gerçekleşir.
Ünlü düşmesi ise üç farklı şekilde oluşabilir. İlk olarak, ikinci hecesi dar olan sözcükler çekim eki alırken: "akıl-ı" → "aklı", "nehir-i" → "nehri". İkinci olarak, birleşme esnasında yardımcı eylemle: "zehir + olmak" → "zehrolmak". Son olarak, sözcük yapım eki alırken: "kıvır-ım" → "kıvrım", "devir-im" → "devrim".
Püf Noktası: Sözcüklerin kökünde de ünlü değişimleri olabilir! Örneğin "ben-a" → "bana" ve "sen-a" → "sana" gibi değişimler kökte ünlü değişimine örnektir.
2
of 2
Ünlü Daralması ve Ünlü Uyumları
Ünlü daralması, genellikle sonu "a" veya "e" ile biten köklere "-yor" eki geldiğinde gerçekleşir. Bu durumda "a" ve "e" sesleri "ı", "i", "u" veya "ü" seslerine dönüşür. Örneğin "yaşa-yor" → "yaşıyor", "söyle-yor" → "söylüyor" olur. Ayrıca "de-y-ecek" → "diyecek" gibi örneklerde de ünlü daralması vardır.
Türkçede iki temel ünlü uyumu vardır: Büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu. Büyük ünlü uyumunda, ilk hece kalın ünlü ile başlıyorsa diğer heceler de kalın; ince ünlü ile başlıyorsa diğer heceler de ince olmalıdır. Bu uyumu bozan tek biçimli ekler: -ki, -yor, -ken, -mtırak, -leyin, -daş, -gil.
Küçük ünlü uyumunda ise ilk hece düz ünlülerle (a, e, ı, i) başlıyorsa, sonraki heceler de düz ünlülerle devam etmelidir. Eğer ilk hece yuvarlak ünlülerle (o, ö, u, ü) başlıyorsa, sonraki hecelerde ya düz-geniş (a, e) ya da dar-yuvarlak (u, ü) ünlüler bulunmalıdır.
Dikkat! Küçük ünlü uyumunu bozan en yaygın ek "-yor" ekidir. Örneğin "gel(i)yor" sözcüğünde, küçük ünlü uyumu bozulmuştur.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity ücretsiz mi?
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
Benzer Ders Notları
En popüler içerikler: Nominalism
5TürkçeFİİLİMSİLER KONU ANLATIM PDF 8. SINIF TÜRKÇE
Fiilimsiler konu anlatımı pdf
82,77129
Türkçeİsim (ad)
Tyt notlari
91021
TürkçeFİİLİMSİ DERS NOTU
Fiilimsi 8. Sinif pratik ders notu
813417
Türk Dili ve EdebiyatıSes bilgisi
Tyt Türkçe ses bilgisi ünlü düşmesi. ünlü türemesi. ünlü daralması. ünlü değişimi. ulama. ünsüz yumuşama. ünsüz benzeşmesi. ünsüz türemesi. ünsüz düşmesi.
91442
Türkçeİsim Tamlamaları
İsim Tamlamaları 10.sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi konusudur.
73132
Türkçe dersinin en popüler içerikleri
9Türkçe8.Sınıf Anlatım Bozukluğu Konu Anlatımı
8.Sınıf Anlatım Bozukluğu Konu Anlatımı
86,010782
TürkçeMetin türleri
Tekrar
81,28014
TürkçeFiilde Yapı
Basit,Türemiş ve Birleşik Fiiller Konu Anlatımı.
71,27732
TürkçeLGS TÜRKÇE NOTLARI
VİNKAMPÜS YAYINLARI
866918
TürkçeSöz Sanatları
Söz Sanatları
63,47046
TürkçeTürkçe
Türkçe 8.Sınıf Fiilimsiler Konu Anlatımı
84,720123
Türkçe7.sınıf Türkçe ders notları
Umarım işinize yarar
796626
TürkçeAnlatım bozuklukları
Türkçe dil bilgisi dersinde yararlı ders notları
1157914
TürkçeAnlatım biçimleri
Bunlarla kendini geliştir
81,10837
En popüler içerikler
9
Tarih9. Sınıf Tarih Konu Anlatımı
9. sınıf tarih tüm ünite konu anlatımı
94,17666
Matematik8.sınıf matematik
Tüm üniteleri içermektedir!
85,267186
BiyolojiTyt biyoloji
Bio
95,132133
Tarih9.sınıf tarih ders notları
Yeni maarif modele uygundur
92,21249
Biyoloji11. sınıf biyoloji dolaşım sistemi ders notları
11. sınıf biyoloji dolaşım sistemi ders notları
114,35085
TarihTYT AYT TARİH
Tarih
92,59663
T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülükİnkılap tarihi
Beğenin
82,77155
Fen Bilimleri7. Sınıf Fen Bilimleri
Tüm üniteler
79,297188
Felsefe11.Sınıf Felsefe 2.Dönem 2.Yazılı sınavı ders notları
20.yüzyıl felsefesini hazırlayan düşünce ortamı, 20.yüzyıl felsefesi temel problemleri ve akımları konularını içermektedir
113,597113
Aradığını bulamıyor musun? Diğer derslere göz at.
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı
Türkçe35 görüntüleme·Güncellendi 21 Haz 2026·2 sayfaÜnlülerle İlgili Ses Olayları ve Büyük Küçük Ünlü Uyumu
K
kalafat337@kalafat337
Türkçedeki ses olayları, dilimizin temelini oluşturan önemli kuralları içerir. Özellikle ünlülerle ilgili ses olayları, sözcüklerin yapısını ve söyleyişini etkiler. Bu özette, Türkçedeki ünlü ses olaylarını ve ünlü uyumlarını inceleyeceğiz.
1
of 2
Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Ünlülerle İlgili Ses Olayları
Ünlü türemesi iki temel durumda karşımıza çıkar. Birincisi, isimlere küçültme eki geldiğinde meydana gelir. Örneğin, "bir" sözcüğü "biricik" olurken, "genç" sözcüğü "gençcik" formunu alır. Bu türeme fiil köklerde görülmez.
Ünlü türemesinin ikinci durumu pekiştirilmiş sözcüklerde ortaya çıkar. "Sağlam" sözcüğü pekiştirilirken "sapasağlam" şekline dönüşür ve bu süreçte bir ünlü türemesi gerçekleşir.
Ünlü düşmesi ise üç farklı şekilde oluşabilir. İlk olarak, ikinci hecesi dar olan sözcükler çekim eki alırken: "akıl-ı" → "aklı", "nehir-i" → "nehri". İkinci olarak, birleşme esnasında yardımcı eylemle: "zehir + olmak" → "zehrolmak". Son olarak, sözcük yapım eki alırken: "kıvır-ım" → "kıvrım", "devir-im" → "devrim".
Püf Noktası: Sözcüklerin kökünde de ünlü değişimleri olabilir! Örneğin "ben-a" → "bana" ve "sen-a" → "sana" gibi değişimler kökte ünlü değişimine örnektir.
2
of 2Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Ünlü Daralması ve Ünlü Uyumları
Ünlü daralması, genellikle sonu "a" veya "e" ile biten köklere "-yor" eki geldiğinde gerçekleşir. Bu durumda "a" ve "e" sesleri "ı", "i", "u" veya "ü" seslerine dönüşür. Örneğin "yaşa-yor" → "yaşıyor", "söyle-yor" → "söylüyor" olur. Ayrıca "de-y-ecek" → "diyecek" gibi örneklerde de ünlü daralması vardır.
Türkçede iki temel ünlü uyumu vardır: Büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu. Büyük ünlü uyumunda, ilk hece kalın ünlü ile başlıyorsa diğer heceler de kalın; ince ünlü ile başlıyorsa diğer heceler de ince olmalıdır. Bu uyumu bozan tek biçimli ekler: -ki, -yor, -ken, -mtırak, -leyin, -daş, -gil.
Küçük ünlü uyumunda ise ilk hece düz ünlülerle (a, e, ı, i) başlıyorsa, sonraki heceler de düz ünlülerle devam etmelidir. Eğer ilk hece yuvarlak ünlülerle (o, ö, u, ü) başlıyorsa, sonraki hecelerde ya düz-geniş (a, e) ya da dar-yuvarlak (u, ü) ünlüler bulunmalıdır.
Dikkat! Küçük ünlü uyumunu bozan en yaygın ek "-yor" ekidir. Örneğin "gel(i)yor" sözcüğünde, küçük ünlü uyumu bozulmuştur.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity ücretsiz mi?
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
Benzer Ders Notları
En popüler içerikler: Nominalism
5TürkçeFİİLİMSİLER KONU ANLATIM PDF 8. SINIF TÜRKÇE
Fiilimsiler konu anlatımı pdf
82,77129
Türkçeİsim (ad)
Tyt notlari
91021
TürkçeFİİLİMSİ DERS NOTU
Fiilimsi 8. Sinif pratik ders notu
813417
Türk Dili ve EdebiyatıSes bilgisi
Tyt Türkçe ses bilgisi ünlü düşmesi. ünlü türemesi. ünlü daralması. ünlü değişimi. ulama. ünsüz yumuşama. ünsüz benzeşmesi. ünsüz türemesi. ünsüz düşmesi.
91442
Türkçeİsim Tamlamaları
İsim Tamlamaları 10.sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi konusudur.
73132
Türkçe dersinin en popüler içerikleri
9Türkçe8.Sınıf Anlatım Bozukluğu Konu Anlatımı
8.Sınıf Anlatım Bozukluğu Konu Anlatımı
86,010782
TürkçeMetin türleri
Tekrar
81,28014
TürkçeFiilde Yapı
Basit,Türemiş ve Birleşik Fiiller Konu Anlatımı.
71,27732
TürkçeLGS TÜRKÇE NOTLARI
VİNKAMPÜS YAYINLARI
866918
TürkçeSöz Sanatları
Söz Sanatları
63,47046
TürkçeTürkçe
Türkçe 8.Sınıf Fiilimsiler Konu Anlatımı
84,720123
Türkçe7.sınıf Türkçe ders notları
Umarım işinize yarar
796626
TürkçeAnlatım bozuklukları
Türkçe dil bilgisi dersinde yararlı ders notları
1157914
TürkçeAnlatım biçimleri
Bunlarla kendini geliştir
81,10837
En popüler içerikler
9Tarih9. Sınıf Tarih Konu Anlatımı
9. sınıf tarih tüm ünite konu anlatımı
94,17666
Matematik8.sınıf matematik
Tüm üniteleri içermektedir!
85,267186
BiyolojiTyt biyoloji
Bio
95,132133
Tarih9.sınıf tarih ders notları
Yeni maarif modele uygundur
92,21249
Biyoloji11. sınıf biyoloji dolaşım sistemi ders notları
11. sınıf biyoloji dolaşım sistemi ders notları
114,35085
TarihTYT AYT TARİH
Tarih
92,59663
T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülükİnkılap tarihi
Beğenin
82,77155
Fen Bilimleri7. Sınıf Fen Bilimleri
Tüm üniteler
79,297188
Felsefe11.Sınıf Felsefe 2.Dönem 2.Yazılı sınavı ders notları
20.yüzyıl felsefesini hazırlayan düşünce ortamı, 20.yüzyıl felsefesi temel problemleri ve akımları konularını içermektedir
113,597113
Aradığını bulamıyor musun? Diğer derslere göz at.
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı