Ünlülerle İlgili Ses Olayları
Ünlü türemesi iki temel durumda karşımıza çıkar. Birincisi, isimlere küçültme eki geldiğinde meydana gelir. Örneğin, "bir" sözcüğü "biricik" olurken, "genç" sözcüğü "gençcik" formunu alır. Bu türeme fiil köklerde görülmez.
Ünlü türemesinin ikinci durumu pekiştirilmiş sözcüklerde ortaya çıkar. "Sağlam" sözcüğü pekiştirilirken "sapasağlam" şekline dönüşür ve bu süreçte bir ünlü türemesi gerçekleşir.
Ünlü düşmesi ise üç farklı şekilde oluşabilir. İlk olarak, ikinci hecesi dar olan sözcükler çekim eki alırken: "akıl-ı" → "aklı", "nehir-i" → "nehri". İkinci olarak, birleşme esnasında yardımcı eylemle: "zehir + olmak" → "zehrolmak". Son olarak, sözcük yapım eki alırken: "kıvır-ım" → "kıvrım", "devir-im" → "devrim".
Püf Noktası: Sözcüklerin kökünde de ünlü değişimleri olabilir! Örneğin "ben-a" → "bana" ve "sen-a" → "sana" gibi değişimler kökte ünlü değişimine örnektir.
