Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları

Metinlerde dört temel anlatım biçimi kullanılır. Öyküleyici anlatımda bir olay anlatılır, kişi-yer-zaman unsurları bulunur ve adeta bir video izler gibi hissedersiniz. Betimleyici anlatımda bol sıfat kullanılır, detaylara yer verilir ve fotoğraf bakar gibi durağan bir görüntü çizilir.

Tartışmacı anlatımda soru işaretleri ve "oysa" bağlacı sıkça kullanılır, canlı bir üslupla bir konu eleştirilir. Açıklayıcı anlatım ise nesnel bilgiler verir, sayısal verilere yer verir ve ciddi bir havaya sahiptir.

Düşünceyi geliştirme yolları metnin ikna ediciliğini artırır. Tanık göstermede bir düşünürün sözüne tırnak içinde yer verilir. Örneklemede küçük öyküler ya da yazar/eser adları kullanılır. Karşılaştırmada "de", "ise", "kadar" gibi ifadelerle benzerlikler ve farklılıklar ortaya konur.

Dikkat et! Tanık gösterme tekniğinde aktarılan söz mutlaka parçadaki görüşü desteklemelidir, aksi halde yapılan alıntı tanık gösterme sayılmaz.

Diğer teknikler arasında sayısal verilerden yararlanma, tanımlama (genellikle "-dır, -dir" ile biter), kişileştirme (insana ait özelliği insan dışı varlığa aktarma), benzetme ("gibi" edatıyla yapılır), açıklama ve sayıp dökme (ayrıntıları tek tek sayma) bulunur.

Anlatım İlkeleri

İyi bir yazıda bulunması gereken anlatım ilkeleri vardır. Açıklık, metnin net ve anlaşılır olmasıdır; okuyucuların aynı anlamı çıkarmasını sağlar. Duruluk ise gereksiz sözcüklere yer vermemektir, böylece metin daha anlaşılır olur.

Yalınlık, söz sanatlarına yer vermeme durumudur. Söz sanatları kullanıldığında metne "süslü" denir. Sürükleyicilik ise merak uyandıracak unsurların bulunmasıdır ve okuyucunun kitabı elinden bırakamamasını sağlar. Akıcılık da kolay okunabilirlikle ilgilidir ama sürükleyicilikten farklıdır.

Tutarlılık, metnin baştan sona aynı çizgide gitmesidir. Etkileyicilik, okuyucunun duygu ve düşünce dünyasında değişiklik yaratmasıdır. Doğallık, samimi bir anlatım tercih etme; yoğunluk ise bir sözcüğe birden fazla anlam yüklenmesidir.

Bunu bilmelisin! Özlülük az sözle çok şey anlatmaktır ve deyimler buna en iyi örnektir. Özgünlük ise yazara has, benzersiz anlatım tarzı geliştirmektir.