Sıfat Tamlaması

Sıfat tamlaması, bir ismi niteleyen veya belirten sıfatla oluşan söz öbeğidir. Her sıfat tamlamasında mutlaka bir veya birden fazla isim ve onu niteleyen-belirten sıfat bulunur.

Sıfat tamlamaları çeşitli sıfat türleriyle kurulabilir. Niteleme sıfatları ile kurulanlarda ismin nasıl olduğunu belirtiriz: "Yağmurlu havada", "mavi gözleriyle". İşaret sıfatları ile kurulan tamlamalarda ise varlığı işaret ederiz: "Bu soruyu", "Öteki kalemi".

Belgisiz sıfatlar (az, başka, birçok, birkaç) ve soru sıfatları (kaç, kaçıncı, nasıl, hangi) da sıfat tamlaması oluşturabilir. Örneğin: "Bazı öğrenciler", "Hangi okulda" gibi.

💡 Sıfat tamlamalarında aklınızda tutmanız gereken en önemli şey, sıfatın isme cevap veren bir niteleme/belirleme yapmasıdır. "Nasıl?", "Hangi?", "Kaç?" sorularına cevap verir.

Sıfat Tamlaması (Devamı) ve İsim Tamlaması

Sayı sıfatları da tamlamalar oluşturabilir: "Beşer lira", "iki ekmek" gibi. Ayrıca sıfat-fiiller de $-an, -ecek, -miş gibi eklerle$ sıfat tamlaması kurabilir: "Gelecek günlerde", "tükenmiş ifade", "gelen adam".

İsim tamlaması ise iki ismin belirli kurallarla birbirine bağlanmasıdır. Belirtili isim tamlamasında hem tamlayan hem tamlanan ek alır. Tamlayan ilgi eki $-in, -ın, -un, -ün$, tamlanan ise iyelik eki $-ı, -i, -u, -ü$ alır: "Bilgisayarın kanalı", "sözün büyüsü".

Belirtili isim tamlamasında "Neyin?", "Kimin?" sorularına cevap alırız. Tamlamada dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler girebilir
• İlgi eki alan tamlayan ile iyelik eki alan tamlanan yer değiştirebilir
• Birden fazla tamlayan olabilir: "Eski günahların, hataların gölgesi"

💡 Zamirlerin (ben, sen, o, biz, siz, onlar) tamlayan olduğu durumlarda, tamlanan düşebilir: "Senin başın" yerine sadece "Senin" kullanılabilir.

Belirtisiz İsim Tamlaması ve Özel Durumlar

Belirtisiz isim tamlaması, tamlayanın ek almadığı, tamlananın ise iyelik eki $-ı, -i, -u, -ü$ aldığı yapıdır. "Baskı altında", "firavun mezarında" gibi örneklerde görüldüğü üzere "Ne?" sorusuna cevap verir.

Bazen tamlamalarda bazı ekler düşebilir. Örneğin:

• "Bizim kız sınavı kazandı" cümlesinde "Bizim kızımız" olması gerekirken tamlanan eki düşmüştür
• "Martılar ki sokak çocuklarıdır denizin" örneğinde belirtisiz bir tamlamadan sonra belirtili tamlama gelmiştir

Zincirleme isim tamlaması en az 3 ismin birbirine bağlanmasıyla oluşur. Örneğin: "Aşk mektebinin tek hocası", "Türkçe konularının güzelliği".

💡 Belirtisiz isim tamlamalarının önünde sıfat olduğunda, bu sıfat tamlamanın tamamını etkiler. Bu durumu akılda tutmak, cümle analizi yaparken büyük kolaylık sağlar!

İsim Tamlamalarında Özel Durumlar

"-den" ekiyle de belirtili isim tamlaması kurulabilir. Örneğin "Öğrencilerden biri" ifadesi "öğrencilerin biri" anlamındadır ve belirtili isim tamlamasıdır.

Belirtisiz isim tamlamaları sıfat olarak kullanılabilir: "Çocuk işi konular" örneğinde olduğu gibi. Ayrıca bazı belirtisiz tamlamalar kalıplaşarak birleşik ad oluşturur: "Gökkuşağı", "yavrukuşu", "hanımeli" gibi.

İsim tamlamalarında bazen tamlayan veya tamlanan düşebilir:

• "Kalemim kaybolmuş" cümlesinde tamlayanı düşmüş belirtili isim tamlaması vardır (Aslında: "Benim kalemim")
• Tamlamalarla ilgili sorularda, tamlayanı veya tamlananı düşmüş olanlar genellikle dikkate alınmalıdır

💡 Sınavlarda karşınıza çıkabilecek bir soru: "Tamlamalardan hangisi tür bakımından farklıdır?" Bu soru, isim tamlaması mı yoksa sıfat tamlaması mı olduğunu ayırt etmenizi ister. Bunları karıştırmamak için tamlamanın hangi soruya cevap verdiğine bakın!