TYT Türkçe: İsim ve Sıfat Tamlamaları Ders Notları

Sıfat Tamlaması

Sıfat tamlaması, bir ismi niteleyen veya belirten sıfatla oluşan söz öbeğidir. Her sıfat tamlamasında mutlaka bir veya birden fazla isim ve onu niteleyen-belirten sıfat bulunur.

Sıfat tamlamaları çeşitli sıfat türleriyle kurulabilir. Niteleme sıfatları ile kurulanlarda ismin nasıl olduğunu belirtiriz: "Yağmurlu havada", "mavi gözleriyle". İşaret sıfatları ile kurulan tamlamalarda ise varlığı işaret ederiz: "Bu soruyu", "Öteki kalemi".

Belgisiz sıfatlar (az, başka, birçok, birkaç) ve soru sıfatları (kaç, kaçıncı, nasıl, hangi) da sıfat tamlaması oluşturabilir. Örneğin: "Bazı öğrenciler", "Hangi okulda" gibi.

💡 Sıfat tamlamalarında aklınızda tutmanız gereken en önemli şey, sıfatın isme cevap veren bir niteleme/belirleme yapmasıdır. "Nasıl?", "Hangi?", "Kaç?" sorularına cevap verir.

Sıfat Tamlaması (Devamı) ve İsim Tamlaması

Sayı sıfatları da tamlamalar oluşturabilir: "Beşer lira", "iki ekmek" gibi. Ayrıca sıfat-fiiller de (-an, -ecek, -miş gibi eklerle) sıfat tamlaması kurabilir: "Gelecek günlerde", "tükenmiş ifade", "gelen adam".

İsim tamlaması ise iki ismin belirli kurallarla birbirine bağlanmasıdır. Belirtili isim tamlamasında hem tamlayan hem tamlanan ek alır. Tamlayan ilgi eki (-in, -ın, -un, -ün), tamlanan ise iyelik eki $-ı, -i, -u, -ü$ alır: "Bilgisayarın kanalı", "sözün büyüsü".

Belirtili isim tamlamasında "Neyin?", "Kimin?" sorularına cevap alırız. Tamlamada dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler girebilir
• İlgi eki alan tamlayan ile iyelik eki alan tamlanan yer değiştirebilir
• Birden fazla tamlayan olabilir: "Eski günahların, hataların gölgesi"

💡 Zamirlerin (ben, sen, o, biz, siz, onlar) tamlayan olduğu durumlarda, tamlanan düşebilir: "Senin başın" yerine sadece "Senin" kullanılabilir.

Belirtisiz İsim Tamlaması ve Özel Durumlar

Belirtisiz isim tamlaması, tamlayanın ek almadığı, tamlananın ise iyelik eki $-ı, -i, -u, -ü$ aldığı yapıdır. "Baskı altında", "firavun mezarında" gibi örneklerde görüldüğü üzere "Ne?" sorusuna cevap verir.

Bazen tamlamalarda bazı ekler düşebilir. Örneğin:

• "Bizim kız sınavı kazandı" cümlesinde "Bizim kızımız" olması gerekirken tamlanan eki düşmüştür
• "Martılar ki sokak çocuklarıdır denizin" örneğinde belirtisiz bir tamlamadan sonra belirtili tamlama gelmiştir

Zincirleme isim tamlaması en az 3 ismin birbirine bağlanmasıyla oluşur. Örneğin: "Aşk mektebinin tek hocası", "Türkçe konularının güzelliği".

💡 Belirtisiz isim tamlamalarının önünde sıfat olduğunda, bu sıfat tamlamanın tamamını etkiler. Bu durumu akılda tutmak, cümle analizi yaparken büyük kolaylık sağlar!

İsim Tamlamalarında Özel Durumlar

"-den" ekiyle de belirtili isim tamlaması kurulabilir. Örneğin "Öğrencilerden biri" ifadesi "öğrencilerin biri" anlamındadır ve belirtili isim tamlamasıdır.

Belirtisiz isim tamlamaları sıfat olarak kullanılabilir: "Çocuk işi konular" örneğinde olduğu gibi. Ayrıca bazı belirtisiz tamlamalar kalıplaşarak birleşik ad oluşturur: "Gökkuşağı", "yavrukuşu", "hanımeli" gibi.

İsim tamlamalarında bazen tamlayan veya tamlanan düşebilir:

• "Kalemim kaybolmuş" cümlesinde tamlayanı düşmüş belirtili isim tamlaması vardır (Aslında: "Benim kalemim")
• Tamlamalarla ilgili sorularda, tamlayanı veya tamlananı düşmüş olanlar genellikle dikkate alınmalıdır

💡 Sınavlarda karşınıza çıkabilecek bir soru: "Tamlamalardan hangisi tür bakımından farklıdır?" Bu soru, isim tamlaması mı yoksa sıfat tamlaması mı olduğunu ayırt etmenizi ister. Bunları karıştırmamak için tamlamanın hangi soruya cevap verdiğine bakın!