Fiilimsilerde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Fiilimsileri bulurken en çok karıştırılan noktalardan biri "-ma/-me" ekidir. Bu ek, hem isim fiil eki hem de olumsuzluk eki olarak kullanılabilir.

İsim fiil eki olarak kullanıldığında, bir eylem ismini ifade eder: "Okuma insana faydalı bir iştir" cümlesinde "okuma" sözcüğü, okumak eylemini bir isim olarak kullanır. Olumsuzluk eki olduğunda ise "Gelişimine uygun olmayan kitapları okuma" cümlesindeki gibi bir eylemi yapmamayı ifade eder.

Bu farkı anlamanın en kolay yolu, cümlenin anlamına bakmaktır. Eğer bir iş, oluş ya da hareket ifade ediyorsa isim fiil eki, yapmama anlamı veriyorsa olumsuzluk ekidir.

Kendini Dene! Bir cümlede "-ma/-me" ekini gördüğünde, bu ekin "yapmama" anlamı mı verdiğini yoksa "yapma işi" anlamı mı verdiğini düşün. Bu basit kontrol, fiilimsileri doğru tespit etmene yardımcı olacaktır.

Sıfat Fiil Ekleri ve Zaman Ekleri

Sıfat fiil eklerini zaman ekleriyle karıştırmamak çok önemlidir. Aynı ekler hem sıfat fiil hem de zaman eki olarak kullanılabilir: -mez/-maz, -ar/-er, -acak/-ecek ve -mış/-miş/-muş/-müş.

Örneğin: "Halden anlamaz insanlarla yaşamak zor" cümlesinde "anlamaz" bir sıfat fiildir, insanı niteler. Ama "Kimsenin halinden anlamaz" cümlesinde ise çekimli bir fiildir, yüklemdir.

Benzer şekilde "Gelecek maç daha iyi oynamalıyız" cümlesinde "gelecek" bir sıfat fiildir, maçı niteler. Fakat "Yarın bize gelecek" cümlesinde ise yüklemdir.

Adlaşmış sıfat fiiller de dikkat gerektiren bir konudur. Bazen sıfat fiiller niteledikleri isimler olmadan tek başlarına kullanılır: "Gelenleri salona alalım" cümlesinde "gelenler" aslında "gelen kişiler" anlamındadır, isim düşmüştür.

Bu kullanımlarda anlam bütünlüğüne dikkat ederek hangi sözcüğün düştüğünü tahmin edebilirsiniz.

Fiilimsilerin Tamlamalarda Kullanımı ve Zarf Fiiller

Fiilimsiler (özellikle isim fiil ve sıfat fiil) cümlede tamlamalar kurabilir. "Okumanın önemi" bir isim tamlaması, "çözemediğiniz sorular" ise bir sıfat tamlamasıdır.

Zarf fiiller genellikle cümleye zaman ve durum anlamı katar. Bunu anlamanın kolay bir yolu vardır: Çekimli fiile "Ne zaman?" sorusunu sorduğumuzda bulduğumuz zarf fiiller zaman, "Nasıl?" sorusunu sorduğumuzda bulduğumuz zarf fiiller ise durum anlamı katar.

Zaman anlamı katan zarf fiil ekleri:

• -ınca/-ince: "Havalar soğuyunca doğalgazı yaktık"
• -r...-mez: "Zil çalar çalmaz kapıyı açtık"
• -alı/-eli: "Sen gideli bahçede güller soldu"
• -ken: "Eve giderken markete uğrayalım"

Durum anlamı katan zarf fiil ekleri:

• -arak/-erek: "Koşarak uzaklaştı"
• -a...-a: "Ağlaya ağlaya eve geldi"
• -madan/-meden: "Kahvaltı yapmadan güne başlamam"
• -ıp/-ip: "Ödevlerini bitirip oyuna başladı"

Püf Noktası: Zarf fiil eklerini üç gruba ayırarak ezberleyebilirsin - zaman bildirenler, durum bildirenler ve hem zaman hem durum bildirenler. Bu şekilde aklında daha kolay kalacaktır.

İnce Ayrıntılar ve Fiilimsilerde Diğer Önemli Noktalar

"-dık" eki çok dikkat etmen gereken bir sıfat fiil ekidir. Bu ek, ünsüz sertleşmesi ve yumuşamasına uğrayarak -tığ, -tiğ, -tuk, -tüğ, -tuğ gibi farklı biçimlerde karşımıza çıkabilir. Örneğin: "Öğretmenimizin gittiği gün" $-tiğ şekline dönüşmüş$.

"-ış/-iş/-uş/-üş" isim fiil ekini "-ş" işteşlik ekiyle karıştırmamak gerekir. "Kıyıdan martıların uçuşunu izledim" cümlesinde "uçuş" bir isim fiildir. "Kuşlar uçuştu" cümlesinde ise "uçuşmak" bir işteşlik fiilidir, birlikte uçma anlamı taşır.

Bir cümlede yan cümle sayısı, fiilimsi sayısı kadardır. Örneğin: "İstediğini söyleyen, istemediğini işitir" cümlesinde üç fiilimsi vardır, bu nedenle üç yan cümle vardır.

Fiilimsi olan bir sözcük ek fiil $-dir, -idi, -imiş$ alarak yüklem olabilir: "Amacım sürpriz yapmaktı" cümlesinde "yapmaktı" (yapmak idi) yüklemdir ve artık fiilimsi değildir.

Fiilimsiler konusunda kendine güven! Fiilimsi eklerini ezberleyip örnek cümlelerle çalıştığında, bu konuyu kolayca öğrenebilirsin. Her soruyu çözdükçe daha da iyi anlayacaksın.