Paragrafta Anlatım Biçimleri ve İlkeleri

Paragraflar farklı anlatım biçimleriyle oluşturulabilir. Öyküleyici anlatımda olay vardır ve gerçekçi bir dil kullanılır. Betimleyici anlatım ise bir fotoğrafa bakmış gibi ayrıntıları sunduğundan sıfatlar bolca kullanılır.

Açıklayıcı anlatım nesnel bilgi verirken, tartışmacı anlatım "acaba, öyleyse" gibi ifadelerle ve soru işaretleriyle kendini belli eder. Bu anlatım biçimleriyle oluşturulan paragraflar belirli ilkelere dayanır.

Paragrafta düşünceyi geliştirme yolları arasında karşılaştırma, örnekleme, sayıp dökme, benzetme, kişileştirme, sayısal verilerden yararlanma, tanık gösterme ve tanımlama bulunur.

Hatırlatma: Tartışmacı anlatımda soru işaretleri ve "öyleyse" gibi ifadeler sıkça kullanılırken, betimleyici anlatımda sıfatlar bolca geçer. Anlatım biçimini fark etmek, soruları doğru çözmende büyük avantaj sağlar!

Anlatım İlkeleri

Açıklık ilkesi, herkesin aynı şeyi anlayabileceği net ve anlaşılabilir bir anlatımı gerektirir. Anlatımda açıklık olmayan parçalara "kapalılık" denir. Duruluk ise gereksiz sözcüklere yer vermemektir.

Yalınlık ilkesinde söz sanatları (teşbih, teşhis, istiare) yoktur; bunların varlığı anlatımı süslü kılar. Sürükleyicilik ise merak unsuru barındırır. Akıcılık ise kolay okunabilmeyi sağlar ama sürükleyicilikle karıştırılmamalı.

Diğer ilkeler arasında tutarlılık (çelişki olmaması), etkileyicilik (duygu ve düşünce dünyasında değişiklik yaratma), doğallık (içten ve samimi olma) bulunur. Ayrıca yoğunluk (bir sözcüğe birden fazla anlam yükleme), özlülük (az sözle çok şey anlatma) ve özgünlük (kişiye has olma) da önemli ilkelerdir.

İpucu: Paragraf sorularında "süslü anlatım" gördüğünde aklına hemen söz sanatları gelsin! Yalın anlatım ile süslü anlatımı birbirinden ayırt etmek çok önemli.

Düşünceyi Geliştirme Yolları

Tanık gösterme yolunda, aktarılan şey mutlaka parçadaki sözü desteklemelidir ve tırnak işareti sıkça kullanılır. Örnekleme genellikle parçanın ortasında kendini gösterir ve yaşanmış küçük bir öyküye yer verilir.

Karşılaştırma yolunda "de" bağlacı, "ise", "kadar", "en" gibi ifadeler sıkça kullanılır ve karşılaştırılan unsurlar arasında ortak bir nokta bulunur. Sayısal verilerden yararlanma sayılarla desteklenen bilgilerle yapılır.

Tanımlama "nedir?" ve "kimdir?" sorularına cevap verir, nesnel veya öznel olabilir. Açıklama da benzer sorulara cevap verir. Kişileştirme insana ait özellikleri başka varlıklara verirken, benzetme "gibi" edatıyla kendini belli eder. Sayıp dökme ise art arda sıralanan cümlelerle kendini gösterir.

Dikkat: Düşünceyi geliştirme yollarını tanımak, paragraf sorularını çözerken büyük avantaj sağlar! Özellikle "gibi" edatı gördüğünde benzetme, tırnak işaretleri gördüğünde tanık gösterme olabileceğini düşün.

Paragraf Taktikleri 1

Paragraf sorularını çözerken bazı taktikler işine yarayabilir. Taktik 1, odaklanamıyorsan metinde önemli kavramları yuvarlak içine almaktır. Taktik 2, parçanın tamamının altını çizmek yerine sık geçen veya önemli gördüğün birkaç kelimeyi çizmektir.

Taktik 3, soru kökünü belirgin hale getirmektir. Örneğin "değinilmiştir" veya "değinilmemiştir" ifadelerini farklı renklerde işaretleyebilirsin. Taktik 4 ise soru tarzını mutlaka not etmek ve her birinin taktiğini yazarak, soruyu görür görmez ne yapacağını bilmektir.

Unutma, paragraf sorularında taktik geliştirmek başarını artırır. Karmaşık ve uzun sorularda bile kendine özgü yöntemler bulabilirsin.

İpucu: Paragraf çözerken zaman yönetimi çok önemli! Altı çizilecek ya da işaretlenecek kelimeleri seçerken gerçekten önemli olanlara odaklan, yoksa zaman kaybedersin.

Paragraf Taktikleri 2

Taktik 5, kısa soruların daha zorlayıcı olabileceğini bilmektir. Uzun sorularda genelde tüm bilgiler verilirken, kısa sorularda yorum yapman gerekebilir. Taktik 6, günlük soru çözme alışkanlığı edinmektir. Her gün 30-40 soru çözmek becerileri geliştirir.

Taktik 7, paragraf çözmenin sadece okuduğunu anlamakla ilgili olmadığını, sorunun taktiğini bilmekle ilgili olduğunu unutmamaktır. Taktik 8 ise paragrafları okurken yorum yapmamak, sadece parçaya bağlı kalmak ve parçanın dışına çıkmamaktır.

Akış bozma taktiğinde ise parçanın genelinden kopan, bir şeyin devamı izlenimi uyandırmayan ya da konu aynı olsa bile farklı bir açıdan ele alınan ifadeler doğru cevap olarak seçilmelidir.

Öneri: Her gün düzenli olarak paragraf çözmek becerilerin için en iyi yatırımdır! Başlangıçta zorlansan bile zamanla geliştiğini göreceksin.

Paragraf Taktikleri 3

"Hangisinden sonra ... gelir?" tarzı sorularda, size bir cümle verilir ve parçada hangi cümleden sonra gelebileceği sorulur. Taktik: verilen cümlede virgülün yer aldığı cümleyi seçmektir.

"Getirilebilir - getirilemez" sorularında, parçada boşluk nerede verilirse verilsin en yakın cümle okunur ve seçenekler denenir. Sıralama taktiğinde (baştan ikinci, üçüncü vs.) önce giriş cümlesi bulunur, ardından cümlelerin başlarına ve sonlarına bakılarak sıralama yapılır.

Yer değiştirme taktiğinde 1 numaralı cümle giriş cümlesiyse sabit tutulur, değilse o yer değiştirir. Giriş cümlesi saptandıktan sonra diğer cümleler için de aynı kontrol yapılır.

Stratejik ipucu: Paragraf sorularını çözerken her soru tipine özgü bir yaklaşım kullanmalısın. Özellikle "hangisinden sonra gelir?" tarzı sorularda, virgül içeren cümle ipucu olabilir!

Paragraf Taktikleri 4 ve Hızlandıran Sözcükler

"Ulaşılabilir-Çıkarılabilir" taktiklerinde olumsuz soru kökünde olduğu gibi önce seçenek, sonra parça okunmalı. Ana düşünce sorularında parçanın son kısmına özellikle odaklanmalısın.

Hızlandıran sözcükler paragraf sorularını çözerken seni hızlandıracak eş anlamlıları bilmektir:

• Devinim = Hareket
• Salık Vermek = Öğüt Vermek
• Tekdüze = Monoton, Sıkıcı
• İştahsız = Özensiz
• Yeğlemek = Tercih etmek
• Tasavvur Etme = Düşünme, hayal etme

Ayrıca diğer önemli kelimeler: Serzeniş (yakınma), Yadsımak (inkar etmek), Salt (sadece), Bayağı (basit), Cetrefilli (karışık), İdrak (anlayış), Basmakalıp (bilinen), Direngen (dirençli), Erek (amaç), Debdebe (gösteriş), Hakir (değersiz).

Kelime Hazinesi: Bu sözcükleri bilmek seni hızlandırır! Bilmediğin kelimeleri bir deftere not et ve düzenli olarak göz at. Sözcük dağarcığını geliştirmek paragrafta başarının anahtarıdır.

Hızlandıran Sözcükler 2

Paragraf sorularını hızlı çözebilmek için daha fazla kelime bilgisine sahip olman gerekir. İşte bilmen gereken diğer sözcükler:

• Gürbüz = Güçlü, sağlam
• Gıpta = İmrenme
• Hülasa = Özetle
• Dingin = Durgun, hareketsiz
• İltimas = Kayırma
• Metanetli = Dayanıklı
• Merhale = Aşama
• Mamur = Bayındır
• Mihnet = Zorluk
• Üleştirme = Paylaştırma
• Tasvir = Betimleme
• Onama = Tasdik

Bunlara ek olarak: Tezahür (belirme), Yazım (edebiyat), Vehim (kuruntu), Tahlil (çözümleme), Sathî (yüzeysel), Vakar (ağırbaşlı), Pürüz (engel), Bezeme (süsleme), Alenen (açıkça), Kalemgüzel (özensiz), Ehil olmak (ustalaşmak), Eksiksiz (tam), Cedit (yeni), Bağlam (ortam).

Kelime Avantajı: Bu kelimeleri bilmek, paragraf sorularını çözerken seni sınıfın önüne geçirir! Her gün 5 yeni kelime öğrenerek kelime hazineni güçlendirebilirsin.

Soru Tarzları ve Taktikleri

Yazarın yakındığı durum sorularında ne olursa olsun yakınılan durum parçanın hemen girişinde verilir. Bu ipucunu hatırla!

Paragraf sorularında karşılaşabileceğin soru tarzları:

1. Anlam Soruları: "Hangisi karşılaştırma ifadesidir?" gibi sorularda numaralandırılmış sözcükler verilir.
2. Altı Çizili Sözcük Soruları: Paragrafta altı çizili sözcüklerin anlam karşılığını bulman istenir. (Şıkları aşağıdan yukarıya doğru oku)
3. Karşılık Verilen/Verilmeyen: "Parçada hangisine karşılık verilmiş/verilmemiş?" sorularında önce şıklara bakılır, sonra paragraf okunur.
4. Giriş Cümlesi Soruları: "Hangisi giriş cümlesidir?" şeklindeki sorularda giriş cümlesi özelliklerini hatırla.
5. Değinilmemiştir Soruları: Önce şıkları okuyup sonra paragrafı kontrol et.
6. İki Başlı Sorular: "İki baştan" denildiğinde birlikte anlama gelir, dikkatli ol.

Son İpucu: Paragraf sorularını çözerken soru tipini hemen tanımak çok önemli! Her soru tipi için farklı yaklaşım kullanmalısın. Bu taktikleri uygulayarak çözüm hızını artırabilirsin.