Nokta ve Virgül Kullanımı

Nokta işareti sadece cümle sonunda değil, birçok yerde karşına çıkar. Kısaltmalarda (Dr., vb.), sıra sayılarında (5., 11.) ve saatlerde (16.30) mutlaka nokta koymalısın.

Virgül ise en sık kullandığın işaretlerden biri olacak. Aynı türden kelimeleri sıralarken aralarına virgül koy: "Poşette elma, portakal, mandalina var." Sıralı cümlelerde de virgül şart: "Kardeşim düştü, kolunu incitti."

Dikkat et! Bazı yerlerde virgül koymayacaksın. "Ve, veya" gibi bağlaçlardan önce, "yavaş yavaş" gibi ikilemelerle ve "-sa, -se" eklerinden sonra virgül kullanma.

Önemli Not: Virgülü doğru kullanmak, yazındaki anlamı tamamen değiştirebilir!

Noktalı Virgül ve İki Nokta

Noktalı virgül biraz karmaşık görünse de aslında basit. Farklı türdeki şeyleri gruplarken kullan: "Kırtasiyeden kalem, defter; marketten süt, peynir aldım." Bu sayede okuyucu hangi eşyaların nereden alındığını hemen anlıyor.

İki nokta ise açıklama yapacağın zaman en iyi arkadaşın. Örnek vereceksen veya bir şeyi detaylandıracaksan cümle sonuna iki nokta koy: "Tek ihtiyacım olan şey var: cesaret."

Diyaloglarda da iki nokta kullanırsın. "Ahmet: Bugün okula gitmiyor musun?" gibi. Matematik işlemlerinde (30:3=10) ve internet adreslerinde $http://$ de karşına çıkar.

Püf Noktası: İki nokta kullandıktan sonra yazacağın şey, önceki cümleyi açıklıyor olmalı!

Üç Nokta ve Soru-Ünlem İşaretleri

Üç nokta ile okuyucunun hayal gücünü çalıştırabilirsin. Yarım kalan cümlelerde kullan: "Biz de bu semtten..." Ayrıca uygunsuz kelimeleri gizlemek için de ideal: "İki ucu b...u değnek."

Soru işareti soru cümlelerinin sonuna gelir, bunu zaten biliyorsun. Ama kesin olmayan bilgilerde de kullanırsın: "1941(?) yılında doğmuş." Bu şekilde "emin değilim" mesajı verirsin.

Ünlem işareti duyguları güçlendirir. Sevinci, korkuyu, şaşkınlığı göstermek için kullan: "Eyvah! Çantamı unuttum!" Alay etmek istediğinde de işe yarar: "Kendisi çok başarılı(!) bir öğrenciymiş."

Dikkat: Ünlem işaretini çok kullanma, yazın amatörce görünebilir!

Tırnak ve Kesme İşareti

Tırnak işareti ile birisinden alıntı yaptığını gösterirsin. Kitap isimleri, özel ifadeler ve doğrudan alıntılarda kullan: "Dün 'Kardeşimin Hikayesi' kitabını okudum."

Kesme işareti özel isimlerle çok önemli. Mehmet'e, Ankara'dan, AFAD'ın gibi kullanımlarda mutlaka kesme işareti koy. Sayılarda da gerekli: "Saat 7'de buluşalım."

Ama dikkat! Gamzeliler, Hıristiyanlar gibi kelimeler özel isim olsa da kesme işareti almaz. Çünkü bunlar artık Türkçeleşmiş kelimeler.

Parantez ise ek bilgi vermek için harika. Ana cümleyle doğrudan ilgisi olmayan açıklamaları parantez içine yaz: "Göl manzarası vardı (kirli bir göldü)."

Önemli Kural: Kesme işaretini sadece özel isimlerde kullan, sıradan kelimelerde değil!

Çizgi Çeşitleri

Kısa çizgi satır sonunda kelimeleri bölerken kullanırsın: "kim-seyi". Ayrıca ek ve kökleri ayırmak için de gerekli: "gel-mek, al-acak". Matematik işlemlerinde ve sıcaklık değerlerinde de karşına çıkar.

Uzun çizgi diyaloglarda konuşan kişiyi belirtir. Tiyatro metinlerinde veya hikayelerinde kullan: "— Bu saatte nerdesin sen?" şeklinde.

Eğik çizgi şiirleri tek satırda yazmak için ideal: "İşim gücüm budur benim / Gökyüzünü boyarım her sabah." Adreslerde (11/2), tarihlerde (03/10/2019) ve internet sitelerinde de görürsün.

Bu çizgiler arasındaki farkı anlamak başta zor gelse de practice yaparken alışacaksın.

Kolay Hatırla: Kısa çizgi ayırır, uzun çizgi konuşturur, eğik çizgi birleştirir!