Fiilimsiler Test 1

Fiilimsiler dilimizin önemli yapı taşlarından biridir. İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olarak üçe ayrılır. İsim-fiiller, fiillere -ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş/-uş/-üş ekleriyle yapılır.

Test sorularından öğrendiğimize göre, "-ma/-me" ekleri bazen fiilimsi, bazen de olumsuzluk eki olabilir. Örneğin, "tekerlekli sandalyeye alışmaya çalıştı" cümlesindeki "-ma" eki isim-fiil ekidir. Ancak "Çok nasihat etmeme rağmen dinlemedi beni" cümlesindeki "-me" eki olumsuzluk eki değil, isim-fiil ekidir.

Dikkat! Fiilimsilerin yargı bildirmediğini unutma! Fiilimsiler cümlelerde isim, sıfat veya zarf görevi yapar.

Sıfat-fiiller ise "-an/-en", "-dık/-dik/-duk/-dük", "-mış/-miş/-muş/-müş" ve "-acak/-ecek" gibi eklerle yapılır. "Eve girdiğinde" örneğinde "-dik" eki sıfat-fiil oluşturmuştur.

Bazen sıfat-fiiller isim tamlaması içinde de kullanılabilir. Örneğin "kitap okumak sevdası" bir isim tamlamasıdır ve burada "okuma" bir isim-fiildir.

Fiilimsiler Test 2

Sıfat-fiiller, fiillere getirilen "-an/-en", "-dık/-dik/-duk/-dük", "-mış/-miş/-muş/-müş", "-acak/-ecek", "-ası/-esi" ekleriyle yapılır. Bunlar cümlede sıfat olarak kullanılır.

Sıfat-fiiller niteledikleri isimlerle birlikte kullanılır. Örneğin, "yanan soba", "düşmüş elmalar" gibi. Eğer sıfat-fiilden sonraki isim düşerse, sıfat-fiil o ismin yerini tutar ve adlaşmış sıfat-fiil olur. "Savaştan kaçanlar Türkiye'ye sığındı" cümlesindeki "kaçanlar" sözcüğü adlaşmış sıfat-fiildir.

Sıfat-fiiller tamlamalar oluşturabilir. "Kol kola girmiş çocuklar" örneğinde "girmiş" bir sıfat-fiildir ve "çocuklar" sözcüğünü nitelemiştir.

İpucu: Test çözerken önce fiilimsilerin türünü belirle. Sonra soruda ne isteniyorsa ona odaklan!

Örnek cümle üzerinde inceleyecek olursak: "Merdivenin başında dikilen babam bizi izliyordu" cümlesindeki "dikilen" sözcüğü bir sıfat-fiildir ve "-an/-en" ekiyle yapılmıştır.

Fiilimsiler Test 3

Zarf-fiiller, fiillere getirilen "-arak/-erek", "-ıp/-ip/-up/-üp", "-madan/-meden", "-ınca/-ince/-unca/-ünce", "-ken", "-alı/-eli", "-dıkça/-dikçe/-dukça/-dükçe" gibi eklerle oluşturulur. Bunlar cümlede zarf görevi yapar.

Zarf-fiiller cümleye durum, zaman, sebep gibi anlamlar katar. Örneğin, "Kendi aralarında konuşa konuşa mutfağa girdiler" cümlesinde zarf-fiil cümleye durum anlamı katmıştır.

"Toprak kuruyunca tarlaya buğday ektik" cümlesinde ise zarf-fiil, cümleye zaman anlamı katmıştır.

Zarf-fiiller, yan cümleciği temel cümleye bağlar. "Sağanak bitince dışarı çıktım" cümlesinde "bitince" sözcüğü, "sağanak bitti" yan cümleciğini "dışarı çıktım" temel cümlesine bağlamıştır.

Unutma: Zarf-fiiller, fiilimsiler içinde tek başına kullanılabilen tek türdür. İsim ve sıfat fiiller mutlaka bir isim ya da sıfat tamlaması oluşturur.

Fiilimsiler çoğu zaman fiilleri ek ve kök olarak analiz ederek bulunur. Örneğin, "koş-up" bir zarf-fiildir.

Fiilimsiler Test 4

Fiilimsilerin topluca görüldüğü metinleri incelemek, konuyu daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Şiirlerde de fiilimsiler sıkça kullanılır.

"Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın bu toprak, bir devrin battığı yerdir" dizelerindeki "bilmeden", "gelip" sözcükleri zarf-fiil, "bastığın", "battığı" sözcükleri ise sıfat-fiildir.

Bir cümlede farklı türde fiilimsiler bir arada kullanılabilir. "Aldığı arabanın vergisini ödeyip geri geldi" cümlesinde hem sıfat-fiil hem de zarf-fiil vardır.

Pratik bilgi: Adlaşmış sıfat-fiiller, kendilerinden sonra gelen isimleri düşmüş sıfat-fiillerdir. "Kitap okuyanlar" yerine sadece "okuyanlar" dediğimizde adlaşmış sıfat-fiil olur.

Fiilimsileri doğru tespit edebilmek için fiil kök ve gövdelerini iyi bilmek gerekir. "Üçüncü baskısı yapılan bu kitap kısa zamanda tükendi" cümlesinde "yapılan" sözcüğü bir sıfat-fiildir ve "bu kitap" tamlamasını nitelemiştir.

Fiilimsiler, Türkçede yan cümle kurmamızı sağlayan önemli yapılardır ve yazı dilinde çok sık kullanılırlar.

Fiilimsiler Test 5

Fiilimsiler, cümlede farklı türlerde bir arada kullanılabilir. Bunu testte örneklenmiş olarak görüyoruz.

Fiilimsilerle ilgili bazı bilgileri netleştirelim: Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türerler ve yargı bildirmezler. Ancak fiilimsilerin olumsuzu yapılabilir. Örneğin, "konuşmamak", "gelmemiş" gibi.

Bir fiilimsi, cümlede yüklem görevinde kullanılamaz, çünkü yüklem olmak için çekimli fiil olmak gerekir. Fiilimsiler ise çekimsizdirler.

Bunu biliyorsun: Fiilimsilerin üç türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil. İsim-fiiller isim gibi, sıfat-fiiller sıfat gibi, zarf-fiiller ise zarf gibi kullanılırlar.

Bir paragrafta kaç fiilimsi olduğunu bulmak için metni dikkatli incelemek gerekir. "Bir gecelik uykuyla yenilenmenin, bir yudum suyla susuzluğumu gidermenin ve tatlıdan acıya uzanan lezzetlerle doymanın tadını çıkarmaya başladım" cümlesinde "yenilenmenin", "gidermenin", "doymanın" ve "çıkarmaya" fiilimsileri vardır.

Fiilimsiler cümleyi zenginleştirir ve anlatımı güçlendirir. Bu nedenle yazı dilinde sıkça tercih edilir.

Fiilimsiler Test 6

Bir cümlede birden fazla fiilimsi türü bir arada kullanılabilir. Örneğin, "Ahmet, arkadaşının kollarından tutup onu kaldırdı" cümlesindeki "tutup" bir zarf-fiildir.

Zarf-fiiller cümleye durum, zaman, sebep gibi anlamlar katar. "Kapıyı kapatır kapatmaz aklına anahtarı geldi" cümlesindeki zarf-fiil, cümleye zaman anlamı katmıştır.

Sıfat-fiil ekini alan sözcükten sonraki isim düştüğünde, sıfat-fiil o ismin yerini tutar ve adlaşmış sıfat-fiil olur. "Düğüne gelenleri ben karşılıyorum" cümlesindeki "gelenleri" sözcüğü adlaşmış bir sıfat-fiildir.

Önemli hatırlatma: Bir kelimeye fiilimsi diyebilmek için onun fiilden türemiş olması gerekir. İsimden türetilen kelimeler fiilimsi değildir.

Fiilimsiler aynı zamanda şiirlerde de sıkça kullanılır. "Çok şükür kurtulduk uzayan kıştan" dizesindeki "uzayan" sözcüğü bir sıfat-fiildir.

Fiilimsileri tanıyıp ayırt etmek, Türkçe dil bilgisini anlamanın önemli bir aşamasıdır. Bu beceriniz geliştikçe daha karmaşık metinleri analiz edebilir ve kendi yazılarınızda daha zengin bir dil kullanabilirsiniz.