Anlatım Biçimleri ve Özellikleri

Metinlerde kullanılan anlatım biçimleri sorularda sıkça karşımıza çıkar. Betimleme, benzetme, örnekleme ve tanımlama bu biçimlerin en yaygın olanlarıdır.

Bir metinde duygu ve düşünceleri aktarırken yazar, anlatımını güçlendirmek için çeşitli teknikler kullanır. Örneğin, ilk soruda geçen Uludağ betimlemesinde yazar manzarayı canlı bir şekilde gözümüzde canlandırmış, "güneş ışınları bir avize gibi" diyerek benzetme yapmıştır.

İkinci soruda olduğu gibi, kimi metinlerde insanın mutluluk arayışını "fırtınalı denizde gemide koşturmaya" benzeten bir benzetme ağır basar. Bu tür anlatımlar metnin etkisini artırır.

Dikkat! Anlatım biçimlerini belirlerken metnin tamamını değerlendirin. Bazen bir metinde birden fazla anlatım biçimi kullanılabilir, ancak genellikle biri ağır basar.

Metinlerin dil ve anlatımıyla ilgili sorularda, yazarın duygu ve düşünceleri nasıl aktardığına dikkat etmelisiniz. Sayısal verilerden yararlanma, tanık gösterme gibi özellikler de anlatımı güçlendiren unsurlardır.

Düşünceyi Geliştirme Yolları

Yazarlar düşüncelerini geliştirmek ve daha etkili kılmak için çeşitli yöntemler kullanırlar. Tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma, karşılaştırma ve örnekleme bunların başlıcalarıdır.

Düşünce değiştirmeyi konu alan 5. sorudaki metinde, yazar Nurullah Ataç'ı örnek göstererek örnekleme yapmıştır. Ayrıca "körü körüne", "parmak ısırmak" gibi deyimlerle anlatımını zenginleştirmiştir.

6. sorudaki ankette yazar, boş zamanlarda yapılan etkinlikleri yüzdelerle ifade ederek sayısal verilerden yararlanmıştır. En çok yapılan aktivite %32,1 ile okumak olarak belirtilmiştir.

7. soruda "İnsan sevgisi doğa sevgisiyle başlar" diyerek konuya giren yazar, düşüncesini Mümtaz Soysal ve Seneca'nın sözleriyle destekleyerek tanık gösterme yoluna gitmiştir.

İpucu: Bir metinde düşünceyi geliştirme yollarını bulurken yazarın düşüncesini nasıl kanıtladığına dikkat edin. Alıntı yaptığı kişiler varsa tanık gösterme, rakamlar varsa sayısal verilerden yararlanma söz konusudur.

Düşüncenin Akışına Uygun İfadeler

Metinlerde bazen boş bırakılan yerlere düşüncenin akışına uygun ifadeler getirmeniz istenir. Bu soruları çözerken metnin konusunu ve ana düşüncesini iyi kavramalısınız.

8. soruda Hipodrom'daki tarihi eserler anlatılmış ve bunların zenginliğinden bahsedilmiştir. Bu metinde benzetme, karşılaştırma ve örnekleme vardır ama tanık gösterme yoktur.

9. soruda ağacın özellikleri anlatılırken boş bırakılan yere ağacın insana model olabileceğini anlatan bir ifade getirilmelidir. Ağaç ve insan arasındaki ilişki vurgulanmıştır.

10. soruda kişinin neyi görmek istiyorsa onu gördüğü belirtilmiş, aynaya bakma örneğiyle düşünce pekiştirilmiştir. Boş yere "İnsan, her gün birçok kez aynanın karşısında bulur kendini" ifadesi uygundur.

Taktik: Boşluk doldurma sorularında, öncesindeki ve sonrasındaki cümlelerin konusunu ve düşünce akışını dikkatlice inceleyin. Boşluğa gelecek cümle, hem önceki hem sonraki cümlelerle anlamca uyumlu olmalıdır.

Cümle Sıralama ve Paragraf Oluşturma

Karışık olarak verilmiş cümleleri anlamlı bir paragraf oluşturacak şekilde sıralama becerinizi ölçen sorular da oldukça önemlidir.

Paragraf oluşturmada dikkat etmeniz gereken, olayın akış sırasını, neden-sonuç ilişkisini ve zaman sıralamasını doğru belirlemektir. Örneğin, 12. soruda kahve ikramını anlatan cümlelerde, önce fincanların masaya konması, sonra suyun bırakılması ve en son tadına bakılması gerekir.

Paragrafın ilk cümlesi olmaya uygun cümleler genellikle genel bir yargı içerir veya konuya giriş niteliğindedir. 14. soruda "D" seçeneği "Hayatın anlam kazanması için..." diye başlayan cümle bir paragrafın giriş cümlesi olmaya uygundur.

Boş bırakılan yerlere düşüncenin akışına uygun ifadeler getirmek için paragrafın ana fikrini kavramalısınız. 11. soruda mesleğe aşırı bağlılığın zararlarından bahsedildiğine göre, başa "Sevdiğiniz işi yapmanız, elbette o işe bağlılığınızı artırır" ifadesi getirilmelidir.

Önemli! Karışık cümleleri anlamlı bir paragraf haline getirirken, cümlelerin birbiriyle olan ilişkisine ve zamansal sıralamaya dikkat edin. Önce genel bir giriş, sonra detaylar ve en son sonuç şeklinde bir sıralama yapılması genellikle doğrudur.

Paragrafın Tamamlanması ve Düşünce Akışı

Paragrafların başına veya sonuna uygun cümleler getirme sorularında, metindeki düşünce akışını doğru kavramanız çok önemlidir.

15. soruda şairden söz eden bir metin verilmiş ve boş bırakılan yere "Şair, şiirlerinde kimi düşüncelerini okura aşılamaya çalışır" ifadesinin getirilmesi uygun olur. Çünkü sonraki cümlede şairin dizelerinin akışıyla okuru istediği yöne götürebildiğinden bahsediliyor.

16. soruda edebiyat ve toplumsal yapı arasındaki ilişkiden bahsedilmiştir. Son cümle olarak "Edebiyatı yönlendirip biçimlendiren temel etkenlerin başında sayarlar toplumsal yaşamı" ifadesi gelmelidir.

Paragrafın ilk cümlesi olmaya uygun olmayan cümleyi soran 16. soruda, diğer cümlelerin aksine D seçeneği "Önemli olan bir insanı çıkarlarımız doğrultusunda kullanmanın onur kırıcı bir şey olduğuna inanmaktır" cümlesi daha çok sonuç cümlesi niteliğindedir.

Anlamsal Bağlantı: Paragrafı tamamlarken, eklediğiniz cümlenin paragrafın ana fikriyle uyumlu olmasına dikkat edin. Metinde geçen anahtar kelimeleri ve düşünce yönünü iyi belirleyin.

Paragrafın Ana Düşüncesi ve Tamamlama

Paragraf tamamlama sorularında metnin başı veya sonu verilip, düşünceye uygun bir cümle bulmanız istenir. Bu sorularda metnin yönelimini doğru tespit etmeniz çok önemlidir.

18. soruda Nurullah Ataç'ın ders kitaplarında "korkunç" görünen yüzünün ardında aslında sıcak ve samimi bir üslubunun olduğu anlatılmak istenmiştir. Bu nedenle "bilmeyiz onun bu sert yüzünün altındaki sıcak, samimi üslubunu ve duyarlı yönünü" ifadesi metni en iyi tamamlar.

19. soruda Türk edebiyatındaki edebiyatçıların birbirleriyle ilişki kurmadıklarından şikayet edilmektedir. Bu düşünce akışında "Edebiyatımızın daha çok gelişmesi adına iş birliği yapılmasının şart olduğunu belirtiyorlar" cümlesi düşünce akışını bozar, çünkü metinde tam tersine edebiyatçıların işbirliğine yanaşmadıkları anlatılmıştır.

Püf Noktası: Düşüncenin yönü değişir mi sorularında, verilen seçeneğin paragrafın ana düşüncesine aykırı olup olmadığına bakın. Ana düşünceyle çelişen veya farklı bir konuya geçen seçenek, düşüncenin yönünü değiştirecektir.

Düşünce Akışındaki Bozukluklar ve Tamamlama

Metinde düşünce akışını bozan cümleleri ya da paragrafı doğru tamamlayacak cümleleri bulabilmek için yazarın bakış açısını iyi kavramak gerekir.

20. soruda çocukların oyun yoluyla hayatı, kendilerini ve değerleri öğrendikleri anlatılıyor. Düşünce akışını "Sürekli oyun oynayan çocuğun hayatın gerçeklerinden uzaklaşması normal bir durumdur" cümlesi bozacaktır çünkü yazar oyunu olumlu bir şey olarak göstermiştir.

21. soruda şairlerin "şiirlerimden çok şey öğrendim" sözünden rahatsız olduğu anlatılmış, bu nedenle paragrafın sonuna "ne fayda için ne güzellik için yazılır şiir, şiir, şiir olduğu için güzeldir" ifadesi gelmelidir.

Yazım Stratejisi: Metni tamamlarken veya düşünce akışını değerlendirirken, paragraftaki anahtar kelimelere ve tekrar eden kavramlara dikkat edin. Bunlar genellikle yazarın vurgulamak istediği düşünceleri gösterir.

Metinde kullanılan dil ve üslup da düşünce akışını belirlemede önemli ipuçları verebilir. Yazarın olumlu mu yoksa eleştirel mi bir tavır takındığını belirleyin ve seçimlerinizi buna göre yapın.

Paragrafın Konusu ve Ana Düşüncesi

Bir paragrafın konusu ve ana düşüncesi, o paragrafı anlamanın temel anahtarlarıdır. Konu "paragrafta ne anlatılıyor?", ana düşünce ise "paragrafta bu konu hakkında ne söylenmek isteniyor?" sorularının cevabıdır.

22. soruda dergi yayıncılığının zorluklarından ve uzun soluklu bir süreç olduğundan bahsedilmiş, ancak bazı dergilerin yayın hayatına devam edemediği belirtilmek istenmiştir. Bu nedenle "edebi yaşamının başında yayın hayatından ayrılan ve unutulup giden birçok dergi de vardır" ifadesi metni en iyi tamamlar.

23. soruda modern zamanlarda sözün değerini kaybettiği, görselliğin ön plana çıktığı anlatılmış ve sözün hakikate, görüntünün ise yanılgıya götürdüğü vurgulanmıştır. Bu düşünce akışına uygun olarak "Dolaysıyla günümüz insanına düşen görev görüntü ve görselliğin büyüsüne kapılmadan sözü yüceltmek olmalıdır" ifadesi getirilmelidir.

Konu Belirleme: Paragrafın konusunu belirlerken metinde en çok tekrar eden kavramları ve üzerinde durulan ana fikri tespit edin. Konuyu belirlerken geniş kapsamlı düşünmek, ana düşünceyi belirlerken ise yazarın bu konuda ne söylemek istediğine odaklanmak gerekir.

Ana Düşünce ve Başlık Bulma

Paragrafın ana düşüncesini ve konusunu belirlemek, uygun başlık bulmak için de önemlidir. İyi bir başlık, metnin içeriğini kapsayıcı ve okuyucuya fikir verici olmalıdır.

24. soruda edebiyatın ve edebiyatçıların duyguları işleyerek insanları zenginleştirdiği, duygu dünyalarını genişlettiği anlatılmıştır. Dolayısıyla metnin ana düşüncesi "Edebiyatın ve edebiyatçının işlevinin ne olduğu"dur.

25. soruda ozanın (şairin) toplumla olan ilişkisi, toplumdan ayrı düşünülemeyeceği anlatılmıştır. Bu nedenle metne verilebilecek en uygun başlık "Şiir ve Toplum"dur.

Başlık Bulma Tekniği: Etkili bir başlık belirlemek için metnin ana düşüncesini kısa ve öz bir şekilde ifade etmeye çalışın. Başlık, metnin içeriğini yansıtmalı ve okuyucunun ilgisini çekmelidir.

Paragrafın ana düşüncesini belirlerken, yazarın tekrar tekrar vurguladığı, üzerinde durduğu düşüncelere dikkat edin. Ana düşünce genellikle metnin bütününde savunulan, kanıtlanmaya çalışılan fikirdir.

Paragrafın Konusu ve Duygu Durumu

Paragrafların konusunu belirlemek kadar, şiir ve edebi metinlerdeki duygu durumunu tespit etmek de önemli bir beceridir.

26. soruda takvimin ortaya çıkışından ve Türklerin kullandığı takvimlerden bahsedilmiştir. Tanzimat Dönemi'nden günümüze kadar olan süreçteki takvim değişiklikleri anlatıldığı için metnin konusu "Türklerde takvimin gelişimi"dir.

27. soruda verilen şiirde çocukların gülüşleri, sabah güneşe, akşam aya gülmek, kar tanesine kelebek denmesi gibi ifadelerle mutlu bir çocukluk tablosu çizilmiştir. Bu nedenle şiire hakim olan duygu "Yaşama sevinci"dir.

Duygu Belirleme: Bir şiirin veya edebi metnin duygu durumunu belirlerken kullanılan kelimeler, benzetmeler ve genel atmosfere dikkat edin. Olumlu kelimeler sevinç, mutluluk, umut gibi duyguları; olumsuz kelimeler ise üzüntü, pişmanlık, özlem gibi duyguları çağrıştırır.

Metnin konusunu ve amacını belirlerken, yazarın hangi sorulara cevap vermeye çalıştığını düşünün. Bilgilendirici bir metin mi, ikna edici bir metin mi, yoksa betimleyici bir metin mi olduğunu tespit edin.