Haber Kipleri

Fiillerin zamanını belirten haber kipleri günlük konuşmalarımızda sürekli kullanılır. Görülen geçmiş zaman "-dı, -di" ekleriyle yapılır ve bizzat gördüğümüz, şahit olduğumuz olayları anlatır. Örneğin "geldi" dediğimizde, o kişinin geldiğini bizzat gördüğümüzü belirtiriz.

Duyulan geçmiş zaman ise "-miş, -mış" ekleriyle yapılır. Bu kipi başkalarından duyduğumuz veya sonradan fark ettiğimiz durumları anlatırken kullanırız. "Gelmiş" dediğimizde, o kişinin geldiğini başkasından duyduğumuzu veya sonradan anladığımızı ifade ederiz.

Gelecek zaman "-ecek, -acak" ekleriyle, şimdiki zaman "-yor" ekiyle, geniş zaman ise "-ır, -ir, -ur, -ür" ekleriyle yapılır. "Alacağım" gelecekte yapacağım bir eylemi, "geliyorum" şu an devam eden eylemi, "gelir" ise her zaman veya genellikle olan eylemi anlatır.

İpucu: Haber kiplerini hatırlamak için ŞGDGG kısaltmasını kullanabilirsin: Şimdiki, Geniş, Duyulan geçmiş, Görülen geçmiş, Gelecek zaman.

Dilek Kipleri

Dilek kipleri isteklerimizi, dileklerimizi ve şartlı durumları anlatır. İstek kipi "-e, -a" ekleriyle yapılır ve bir dileği veya isteği belirtir. "Geleyim" dediğimizde, gelme isteğimizi dile getiririz.

Şart kipi "-se, -sa" ekleriyle yapılır ve bir koşul anlatır. "Gelsen" dediğimizde, bir olayın gerçekleşmesini bir koşula bağlarız. Bu kipi "eğer" sözcüğüyle birlikte kullanabiliriz.

Gereklilik kipi "-meli, -malı" ekleriyle yapılır ve bir zorunluluk ya da gereklilik bildirir. "Gelmeli" dediğimizde, o kişinin gelmesinin gerektiğini vurgularız.

Emir kipi özel bir kiptir ve kişiye göre değişen ekler alır. "Gelsin" dediğimizde üçüncü tekil kişiye emir vermiş oluruz. Emir kipinde çoğunlukla ek kullanılmaz, doğrudan fiil köküne kişi eki getirilir.

Hatırlatma: Dilek kiplerinde zaman kavramı yoktur; bu kipler daha çok istek, dilek, gereklilik veya şart anlamı katar.