7. Sınıf Türkçe Ders Notları: Haber ve Dilek Kipleri Özeti

Gereklilik ve Şart Kipi

Gereklilik kipi, bir şeyin mutlaka yapılması gerektiğini söylemek için kullanılır. "-malı/-meli" ekleriyle kurulur ve günlük hayatta sürekli kullandığımız bir kiptir.

Örneğin "Günde 100 soru çözmelisin" cümlesi, çalışmanın gerekliliğini vurguluyor. Bu kipin çekimi şöyle: ben yapmalıyım, sen yapmalısın, o yapmalı, biz yapmalıyız, siz yapmalısınız, onlar yapmalılar.

Şart kipi ise bir durumu başka bir şarta bağlar. "-sa/-se" ekleriyle oluşturulur ve "eğer" anlamı taşır. "Dişlerini fırçalarsan dişlerin çürümez" örneğinde olduğu gibi sebep-sonuç ilişkisi kurar.

İpucu: Gereklilik kipinde "-malı", şart kipinde "-sa" eklerini görünce hemen hangi kip olduğunu anlayabilirsin!

İstek ve Emir Kipi

İstek kipi, bir dileğimizi ya da isteğimizi nazikçe ifade etmemizi sağlar. "-a/-e" ekleriyle kurulur ve genellikle kibarca bir şeyler talep ederken kullanılır.

"Bugün size geleyim" cümlesinde olduğu gibi, zorlayıcı olmayan bir istek bildirir. Çekimi: ben seveyim, sen sevesin, o seve, biz sevelim, siz sevesiniz, onlar seveler şeklindedir.

Emir kipi ise doğrudan bir buyruğu, emri ya da ricayı dile getirir. Bu kipin ilginç özelliği, 1. tekil (ben) ve 1. çoğul (biz) şahıslarının olmamasıdır - çünkü kimse kendine emir veremez!

Emir kipinin çekimi şöyle: sen yap, o yapsın, siz yapın, onlar yapsınlar. Bu kip hem sert emirler hem de nezaketli istekler için kullanılabilir.

Dikkat: Cümlelerdeki zaman ve kip eklerini fark etmek için fiillerin sonlarına odaklan!