Yazım Kuralları Ünitesi

Yazım Kuralları, KPSS Türkçe sınavının değişmez konularından biridir. ÖSYM ilk sınavından bugüne kadar bu üniteden her yıl 1 soru sormuştur ve önümüzdeki sınavlarda da sorması beklenmektedir.

Bu ünite, dilin doğru kullanımı için gerekli kuralları içerir ve KPSS'de başarılı olmak istiyorsanız mutlaka hâkim olmanız gereken bir konudur.

İpucu: Yazım Kuralları, KPSS'de kesinlikle sorulacak bir konudur! Bu üniteyi iyi çalışarak garanti 1 puanı kazanabilirsiniz.

Büyük Harflerin Yazımı

Özel isimler ve özel isme bağlı unvan sıfatları büyük harfle başlar. "Bugün Doktor Melek Hanım'la hasbihâl edeceğiz" örneğinde Doktor Melek Hanım büyük harfle başlarken, "Bugün doktor hanımla görüşeceğiz" cümlesinde özel isim olmadığı için küçük harfle başlar.

Tarihî olay, savaş ve antlaşmalar da büyük harfle başlar: İstanbul'un Fethi, Haçlı Seferleri, Kadeş Antlaşması, Çanakkale Savaşları, Mohaç Meydan Muharebesi gibi.

Tarihi yapı, yapıt ve anıt isimleri büyük harfle başlar: Ayasofya Camisi, Malabadi Köprüsü, Topkapı Sarayı, Süveyş Kanalı, Mona Lisa tablosu.

Coğrafi yerler büyük harfle başlar: Hazar Gölü, Fırat Nehri, Ege Denizi, Kars Platosu, Niagara Şelalesi.

Dikkat: "Cami" sözcüğü yalın hâldeyken tek "i" ile yazılır. Bu kelime belirtisiz isim tamlaması olduğu zaman iyelik eki "-si, -si" şekline gelir. Doğrusu "Sultan Ahmet Camisi"dir, "Sultan Ahmet Camii" değil!

Kitap, Gazete ve Dergilerin Yazımı

Kitap, dergi ve gazete adları büyük harfle başlar: "Suç ve Ceza", "Leyla ile Mecnun", "Milliyet gazetesi", "Servetifünun dergisi" gibi. Bu adlarda aradaki edat ve bağlaçlar küçük harfle yazılır.

Yerleşim Yerlerinin Yazımı: Mahalle, Cadde, Sokak, Meydan, Bulvar, Apartman, Blok büyük, diğerleri küçük harfle yazılır: Edgü Sokak, Cumhuriyet Caddesi, Nilüfer ilçesi, Bursa ili.

Akrabalık Bağı Bildiren Sözcüklerin Yazımı: Akrabalık bildiren sözcükler unvan veya lakap olmadığı sürece öz akrabamız olsa da olmasa da küçük harfle başlar: "Akşam Mustafa amcam bize gelmiş" (öz akrabam). Ancak "Nene Hatun", "Gül Baba", "Baba Hakkı" gibi örneklerde büyük harfle başlar.

Dönem, Devir, Çağ Adları ve Edebiyatların Yazımı: Bunlar büyük harfle başlar: Yükselme Dönemi, Kurtuluş Dönemi, Fetret Devri, Lale Devri, Orta Çağ, Tanzimat Dönemi, Millî Edebiyat.

Sıfat-fiil ekleri sondaysa bitişik, baştaysa ayrı yazılır: çokbilmiş, kitapsever, çıkmaz sokak, güler yüz.

Yön İsimlerinin ve Gün, Tarih, Saat ve Sayıların Yazımı

Yön İsimlerinin Yazımı: Ana ve ara yön isimleri özel isimden önce gelirse büyük harfle, özel isimden sonra gelirse küçük harfle başlar. Örneğin, "Yarın Kuzeybatı Marmara'da yağış var" ile "Yarın Anadolu'nun güneyinde yağış var".

Ara yönler daima bitişik yazılır: kuzeydoğu, güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı. Arada kalmış yer-yön bildiren sözcükler ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır: Orta Doğu, Uzak Şark, Orta Asya.

Gün, Tarih, Saat ve Sayıların Yazımı: Ay ve gün isimleri, önünde veya arkasında sayı ya da rakam olduğu sürece büyük harfle başlar: "İstanbul, 29 Mayıs 1453 Cuma günü fethedildi".

Gün sözcüğü millî veya evrensel bir gün belirtmiyorsa küçük harfle, belirtiyorsa büyük harfle başlar: Anneler Günü, Babalar Günü, Hemşireler Günü, Öğretmenler Günü.

Dikkat: Yardımcı eylemler ses düşmesine, ses türemesine veya ses değişimine uğrarsa bitişik yazılır: hissetmek, fark etmek. Yabancı özel adlara gelen eklerin yazılışı özel adın telaffuzuna göredir: Google'a bakınız (Google'ye değil!), Einstein'dan (Einstein'den değil!).

Din, Mitoloji ve Özel Adların Yazımı

Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar: Müslümanlık-Müslüman, Hristiyanlık-Hristiyan, Hanefilik-Hanefi.

Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar: Allah, Tanrı, Cebrail, Zeus. Ancak "tanrı" kelimesi özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar: "Eski Yunan tanrıları."

Bazı dinî terimlerin küçük harfle başlaması gelenekleşmiştir: cennet, cehennem, peygamber, sirat köprüsü.

Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar: Türklük, Türkçe, Türkçülük, Avrupalılaşmak.

Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar: Merkür, Plüton, Neptün, Güneş, Dünya, Ay. Ancak dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle başlar: "20. yy.da dünyamız birçok savaş gördü."

Müzikte kullanılan makam ve tür adları büyük harfle başlamaz: acembuselik, bayati, türkü.

İpucu: Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfle başlamaz: amper (elektrik akımında şiddet birimi), jul (fizikte iş birimi).

Birleşik Kelimelerin Yazımı

Özel isme bağlı tür adları küçük harfle başlar: Diyarbakır karpuzu, Japon gülü, Antep fıstığı, Van kedisi, Bursa kebabı.

Kurallı birleşik eylemler bitişik yazılır: düşeyazdı, geliver, bakakaldı, yapamayabilir.

Yazılışında araya ünlü giren sözcükler vardır: tırabzan, kılavuz, kalemtraş, kulüp, tıraş.

Bitki türlerinden birinin adıyla kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır: ayrık otu, çuha çiçeği, meyan kökü. Ancak ses düşmesi olan çöreotu ve yazımı gelenekselleşen dereotu ve semizotu bitişik yazılır.

Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır: ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı, akşamüstü, olağanüstü, suçüstü.

Pekiştirmeler bitişik yazılır: apaçık, apak, çepeçevre, çırılçıplak, dümdüz, güpegündüz, kapkara, masmavi, sapsarı, yemyeşil.

İkilemeler ayrı yazılır: düşe kalka, eğri büğrü, art arda. Ancak "gitgide, birdenbire, karmakarışık, enikonu" gibi kelimeler istisnai olarak bitişik yazılır.

Dikkat: Hane, name, zade, sever, ev kelimeleri bitişik yazılır: ağababa, efendibaba, ağabey, hanımanne, beyefendi, beyzade, şehzade, basımevi, çayevi.

DE, Mİ ve Kİ'nin Yazımı

De'nin yazımı: "de" cümleden çıkarılarak okunur, cümlenin anlamında daralma olsa da sözcük hâlâ anlamlıysa bağlaçtır, ayrı yazılır; cümlenin anlamı bozuluyorsa ektir, bitişik yazılır.

Örnek:

• "Gelse de en acı sözler dilime." (bağlaç, ayrı yazılır)
• "Öğrencilerde bir tedirginlik yok." (ek, bitişik yazılır)

Mi'nin yazımı: Soru edatı olan "mi" ayrı yazılır: "Geliyor musun?" Pekiştirme anlamı katan "mi" ayrı yazılır: "Güzel mi güzel sözlerle kandırdı beni." Zarf-fiil $-dığında$ yerine geçen "mi" ayrı yazılır: "Dershane açıldı mı her şey geride kalacak."

Ki'nin yazımı: Üç çeşit "ki" vardır: sıfat yapan -ki, ilgi zamiri olan -ki ve bağlaç olan ki. Sıfat yapan -ki ve ilgi zamiri olan -ki bitişik, bağlaç olan ki ayrı yazılır. İlk başta bitişik mi, ayrı mı yazıldığını anlamak için -ki ekinden sonra -ler eklenir; anlamlı olursa bitişik, olmazsa ayrı yazılır.

Örnek: Türkçe dersindeki (dersindekileri) sorular, mademki, sanki, belki, oysaki (bağlaç, ayrı yazılır).

Önemli: Ayrı yazılan -te, -ta direkt olarak yanlıştır!

Kısaltmaların Yazımı ve Kesme İşareti

Kısaltmaların yazımı: Büyük harfli kısaltmaların arasına nokta konmaz (T.C. istisna): TDK, TBMM, MÖ, TSK, MS. Büyük harfli kısaltmalarda gelen çekim eki açılıma göre değil, okunuşa göre getirilir: TDK'nin (tEdEkE'nin), TTK'ye (tEtEkE'ye).

İçinde ünlü bulunan büyük harfli kısaltmalar telaffuza göre okunur ve ona göre ek getirilir: UEFA'nın, TÜBITAK'tan, ÖSYM'nin, MEB'in.

Küçük harfli kısaltmalarda ek açılıma göre gelir: Yaptı yüz elli kg'ın seksen iki kg'ını sattı (kilogramın).

Kesme işaretinin konulduğu yerler: Kesme işareti -bir istisna dışında- sadece büyük harfle başlayan sözcüklere gelebilir. Kesme işareti sözcüğün kökünden veya gövdesinden sonra değil tamlamanın bittiği yerden sonra gelir: Hazar Denizi'nin, İstanbul'un Fethi'nin, Türkiye Cumhuriyeti'nin.

Kesme işaretinin konulmadığı yerler:

• Yer isimlerinden sonra gelmez: Yarın Kardeşler Kasabından kıyma al.
• Kurum isimlerinden sonra gelmez: Ben, Çelebi Mehmet Lisesinden mezunum.
• Kuruluş isimlerinden sonra gelmez (Avrupa Birliği'ne istisna).
• Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri ayrılmaz: Türkçenin, Hititlerin, Osmanlının.
• Tamlanan ekinden sonra iyelik eki gelirse kesme işareti kullanılmaz: Boğaz Köprümüzün güzelliği, Kuşadamızdaki liman.

İpucu: Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üst işaretli kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: vb.leri, Alm.dan, m²ye.

Düzeltme İşareti

Düzeltme işareti ^ yazılışları bir, anlamları ve söylenilişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine konur:

• adem (yokluk) - âdem (insan)
• hala (babanın kız kardeşi) - hâlâ (henüz)
• ura (şu yer) - şûra (danışma kurulu)

Arapça ve Farsçadan dilimize giren birtakım kelimelerde ve özel adlarda bulunan ince g, k ünsüzlerinden sonra gelen a ve u ünlüleri üzerine konur: dergâh, gâvur, kâfir, kâtip, mahkûm.

Nispet ekinin, belirtme durumu ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için kullanılır: askeri (Türk askeri) ve askerî (askeri okul), dini (İslam dini) ve dinî (dini bilgiler).

Düzeltme işareti olan bazı sözcükler:

• A: âciz, âdem, âlâ, âlem, askeri
• B: bekâr (evlenmemiş), bestekâr
• C: cinsî, cüretkâr
• D: dâhi (zeka), dâhili (iç), daimi, dükkân
• E: ebedî, edebî, erkân
• F: fâni (ölümlü), fedakâr, fennî

Dikkat: Nispet ekinin geldiği veya gelmediği durumlara göre yazımı değişen kelimeler mevcuttur. Bu ayrıma dikkat etmelisiniz!

Düzeltme İşareti Olan Sözcükler (Devam)

Düzeltme işareti olan kelimelere örnekler devam ediyor:

• G: gâh, garazkâr, gâvur, günahkâr
• H: hâkim (yargıç), hâl, hâlâ (henüz), hikâye
• İ: ilmî, imkân, inkâr, iskân
• K: kâfir, kâfi, kâğıt, kâh, kâinat, kâtip
• L: lütufkâr
• M: mekân, merkezî, millî, mükâfat
• R: rahîm (acıyan), resmî, riyakâr
• S: sükûn, sükût
• Ş: şikâyet, şûra (danışma kurulu)
• T: tarihî, tezgâh
• V: vâkıâ, vakıf
• Y: yegâh, yegâne
• Z: zekâ, zihnî, ziyankâr

Bu kelimeleri doğru yazabilmek, KPSS'deki yazım kuralları sorularında başarılı olmanız için büyük önem taşır. Özellikle nispet eki (-î) ile belirtme durumu veya iyelik ekinin $-i$ karışmaması için düzeltme işareti kullanılır.

Önemli: Düzeltme işareti olmayan halleriyle anlamları değişen kelimelere dikkat etmelisiniz: hala/hâlâ, adet/âdet, kar/kâr.

KPSS'de yazım kuralları ile ilgili sorular genellikle bu işaretlerin doğru kullanımı üzerinde yoğunlaşabilir. Bu listeyi iyi öğrenmek, sınavda size avantaj sağlayacaktır.