Fiilimsiler

Fiilimsiler, KPSS sınavlarında sıkça karşımıza çıkan önemli bir dil bilgisi konusudur.

"FİYE" (Fiilden İsim Yapım Eki) olarak da hatırlayabileceğimiz fiilimsiler, üç ana grupta incelenir: İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.

Geçmiş KPSS sınavlarında fiilimsilerle ilgili "Paragrafta hangi fiilimsi yoktur?", "Altı çizili sözcüklerden hangisi fiilimsi değildir?" gibi soru tipleriyle karşılaşılmaktadır.

İpucu: Bir soruyla karşılaştığında "FİYE" kısaltmasını hatırla! Bu sana fiilimsilerin temel işlevini anımsatacaktır.

Fiilimsilerin Özellikleri

Fiilimsiler sadece fiil kök veya gövdelerine gelir. "Ağlayan kadınlar", "istemeyi biliyor" gibi örneklerde fiilimsi kullanılmıştır. Ancak "çocukken, gençken" gibi sözcükler fiilimsi değildir çünkü bunlar isim kökenlidir.

Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamak için -me, -ma olumsuzluk eki getirmeyi deneyebilirsiniz. Eğer sözcük anlamlı kalıyorsa, oradaki ek fiilimsidir. Örneğin "tanışmayı → tanışmamayı" anlamlıdır.

Fiilimsiler cümlede ad, sıfat veya zarf görevi üstlenir. "Okumanın yararını göreceksiniz" cümlesinde "okuma" isim görevi yapmaktadır. Fiilimsiler yarım yargı bildirir ve yan cümlecikte özne, nesne gibi ögeler bulunabilir.

Unutma: "Yan cümlecik vardır" ifadesi gördüğünde, cümlede fiilimsi olduğunu hemen anlamalısın!

Fiilimsilerin Diğer Özellikleri

Fiilimsiler fiil gibi çekimlenemezler. "Çalıştık" ve "beklemedik" gibi şahıs eki almış sözcükler fiilimsi değildir.

Tüm fiilimsi ekleri FİYE (Fiilden İsim Yapım Eki) grubundadır ve eklendiği sözcüğü yapısı bakımından "türemiş" yapar. "Şiir okuyuşuna herkes hayran kaldı" örneğinde "okuyuş" sözcüğü türemiş bir isimdir.

Fiilimsileri kalıcı adlarla karıştırmamak gerekir. "Kazma, yemek, donanma" gibi sözcükler bazen kalıcı ad olabilir. Ayrımı yapmak için sözcüğün cümledeki anlamına bakmalıyız. Örneğin "Sakın derse geç girme" cümlesindeki "girme" fiilimsidir, ama "Kazma ile çukur açtık" cümlesindeki "kazma" kalıcı addır.

Bir soruda "isim-fiil grubu" veya "sıfat-fiil grubu" deniliyorsa, fiilimsinin tek sözcük değil söz öbeği hâlinde kullanımı sorulmaktadır.

Dikkat et: Fiilimsileri benzer yazılışlı eklerle karıştırma! Örneğin "-mekte" eki çoğu zaman fiilimsi değil, "-yor" ekinin yerine geçen bir çekim ekidir.

Fiilimsi Türleri

İsim-Fiil (Mastar Ekleri): Fiillere getirilen "-ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş/-uş/-üş" ekleriyle yapılır. "Mayışmak" şeklinde kodlayarak hatırlayabilirsin. "Gazete okumak her akşam yaptığı işlerden biridir" cümlesinde "okumak" bir isim-fiildir.

Sıfat-Fiil (Ortaç): "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle yapılır. Bu ekleri "anası mezar dikecekmiş" şeklinde kodlayabilirsin. "Bu kırılası ellerinle mi vurdun?" cümlesindeki "kırılası" bir sıfat-fiildir.

Zarf-Fiil (Ulaç, Bağ-Fiil): "-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -r...-mez, -casına, -meksizin, -dığında" gibi eklerle oluşturulur. "Konuları anlar anlamaz soru çözüp pekiştirin" cümlesinde "anlar anlamaz" ve "çözüp" zarf-fiildir.

Pratik bilgi: Sınavlarda fiilimsi türlerini ayırt etmen gerektiğinde, isim-fiiller ad gibi, sıfat-fiiller niteleme görevi, zarf-fiiller ise durum bildirme özelliğiyle karşına çıkar!

Önemli Uyarılar

"Oldukça" ve "gittikçe" sözcükleri bağlama göre fiilimsi olabilir veya olmayabilir. Bu sözcükler "epey, çok" anlamında kullanıldığında fiilimsi sayılmaz.

Örneğin: "Benim öğrencilerim, oldukça başarılı öğrencilerdir" cümlesinde "oldukça" zarf-fiil değildir. Ancak "İnsan âşık oldukça etrafına daha iyi bakabiliyor" cümlesinde "oldukça" bir zarf-fiildir.

Fiilimsileri tanımlamayı ve cümle içinde ayırt etmeyi iyi öğrenirsen, KPSS'de bu konuyla ilgili soruları rahatlıkla çözebilirsin. Fiilimsilerin özellikleri ve türlerini kavramak, Türkçe dil bilgisinde önemli bir adımdır.

Son hatırlatma: Fiilimsiler cümlede yüklem olamaz, ancak ek eylem alarak yüklem olabilirler. Yan cümlecikteki fiilimsinin nesne ve tümleç alabildiğini de aklında tut!