Tanzimat Dönemi'nin Başlangıcı

Hayatımızda okuyup tartıştığımız modern şiirlerin temeli aslında 160 yıl öncesine dayanıyor! Tanzimat Fermanı ile başlayan bu süreç, önce hazırlık dönemini yaşadı. 1860'ta Agah Efendi ve Şinasi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahval gazetesi ile birlikte yeni bir çağ başlamış oldu.

Bu dönemde Batı edebiyatı tanındı ve yabancı eserler Türkçeye tercüme edilmeye başlandı. Böylece Osmanlı aydınları farklı edebiyat anlayışları ile tanıştı.

Tanzimat Dönemi, sanatçılar arasındaki edebi görüş ayrılıkları nedeniyle iki döneme bölündü: Birinci dönem (1860-1877) ve İkinci dönem (1877-1896). Bu ayrımın temel sebebi, sanatın topluma hizmet mi etmesi gerektiği yoksa kendi içinde mi değerli olduğu tartışmasıydı.

💡 Önemli: İlk özel gazetenin çıkarılması, Tanzimat'ın birinci dönemini başlatan olaydır.

Birinci Dönem Tanzimat Şiiri (1860-1877)

Bu dönem şairleri "Sanat toplum içindir" görüşünü benimsedi. Yani şiir sadece güzel sözler dizisi değil, topluma faydalı olmalı düşüncesindeydi. Namık Kemal, Ziya Paşa ve Şinasi bu anlayışın öncüleriydi.

Şairler dilde sadeleşmeyi ve hece ölçüsünü savundular ama başarılı olamadılar. Sonuçta ARUZ ölçüsü ile şiir yazmaya devam ettiler. Hürriyet, vatan, adalet ve hak gibi sosyal konuları ele aldılar - Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi bunun en güzel örneğidir.

Bu dönemin en önemli yeniliği, şiirde ilk kez noktalama işaretleri ve başlık kullanılmasıydı. Ayrıca nazım birimi olarak beyit kullanılıyordu.

Gazeteler bu dönemde çok önemliydi çünkü insanlara ulaşmanın en etkili yoluydu. Şairler düşüncelerini halka bu yolla aktarıyorlardı.

💡 Dikkat: Birinci dönem şairleri halktan yana eserler verirken, ikinci dönem şairleri sanat eğilimine yönelmiştir.

İkinci Dönem ve Dönemler Arası Farklar

Abdülhamit'in tahta çıkması birinci dönemi bitirip ikinci dönemi başlatan olay oldu. İkinci dönem şairleri tamamen farklı bir yol izledi: "Sanat sanat içindir" görüşünü benimsediler. Abdülhak Hamit Tarhan, Muallim Naci ve Recaizade Mahmut Ekrem bu dönemin önemli isimleri.

Bu dönemde bireysel konular ele alındı ve birinci döneme göre daha ağır bir dil kullanıldı. Ölçü yine ARUZ'du ama yeni nazım biçimleri denendi. Bu dönemde dergiler gazetelerin yerini aldı.

Tanzimat döneminin önemli gazeteleri şunlar: Tercüman-ı Ahval (ilk özel gazete), Takvim-i Vakayi (ilk resmi gazete), Ceride-i Havadis (ilk yarı resmi gazete), Ayine-i Vatan (ilk resimli gazete), Mümeyyiz (ilk çocuk gazetesi) ve Diyojen (ilk mizah gazetesi).

💡 Özet: Birinci dönem toplumsal, ikinci dönem bireysel; birinci dönem daha sade, ikinci dönem daha ağır dil kullanır.