Ses olayları, dilin kullanımında kelimelerin yapısında ortaya çıkan değişimleri inceler....
Türk Dili ve Edebiyatı880 görüntüleme·Güncellendi May 31, 2026·4 sayfaSes Olayları ve Açıklamaları
D
Damla Bozdağ@damlabozda
1 / 4
1
of 4
Ünlü Düşmesi
Kelimenin yapısındaki bazı ünlüler belirli durumlarda düşebilir. Özellikle sonu ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında, ikinci hecelerindeki dar ünlü (ı, i, u, ü) düşer. Örneğin "oğul" kelimesi eklendiğinde "oğlu", "karın" kelimesi "karnı", "şehir" kelimesi ise "şehrin" şeklini alır.
Bazı kelimeler türetilirken de ünlü kaybı görülür. Mesela "çevir-im" kelimesi "çevrim" haline gelir. Ayrıca "etmek, olmak, eylemek" yardımcı fiilleriyle birleşik fiil oluşturan ve son hecesinde dar ünlü bulunan sözcüklerde ünlü düşmesi yaşanır: "Seyir eylemek" → "Seyreylemek".
Ünlüyle biten bazı sözcükler ünlüyle başlayan sözcüklerle birleştiğinde de ünlülerden biri düşebilir, "kahve altı" → "kahvaltı" gibi. İlginç bir durum da ikilemelerde ortaya çıkar: "devirden devire" örneğinde ikinci sözcükte ünlü düşmesi olmaz.
Dikkat! Ünlü düşmesi genellikle dar ünlülerde (ı, i, u, ü) gerçekleşir ve kelimenin söylenişini kolaylaştırır.
2
of 4
Ünlü Daralması ve Değişmeleri
Ünlü daralması, düz-geniş "a, e" ünlüleriyle biten sözcüklere "-yor" eki getirildiğinde bu ünlülerin "ı, i, u, ü" gibi dar ünlülere dönüşmesidir. Örneğin "uza-yor" sözcüğü "uzuyor" şekline gelir. Aynı şekilde "de-" ve "ye-" fiilleri de "y" kaynaştırma ünsüzünden önce daralır: "ye-y-ecek" → "yiyecek".
Ünlü türemesi bazen küçültme eklerinde görülür. Ünsüzle biten tek heceli bazı sözcüklere "-cık/-çık" eki getirildiğinde, ekten önce bir ünlü türeyebilir: "dar-cık" → "daracık".
Ünlü değişmesi ise özellikle zamirlerde karşımıza çıkar. "Ben" ve "sen" kişi zamirlerine "-e" yönelme durumu eki getirildiğinde, yapılarındaki "e" sesleri "a"ya dönüşür: "ben-e" → "bana".
İpucu: Ünlü daralmasını en kolay "-yor" ekiyle biten fiillerde görebilirsiniz. Sözcüğün sonundaki "a/e" sesinin değiştiğine dikkat edin!
3
of 4
Ünsüz Değişimleri
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi), sert ünsüzlerle (f, s, t, k, ç, p) biten bir sözcük c, d, g gibi yumuşak ünsüzlerle başlayan bir ek aldığında, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşerek ç, t, k'ye dönüşmesidir. Örneğin "giriş-gen" → "girişken" olur.
Bunun tam tersi olarak ünsüz yumuşaması da vardır. "P, ç, t, k" ile biten sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında, bu sert ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, g"ye dönüşür. Mesela "kitap-ı" → "kitabı" şeklinde değişir.
Ünsüz türemesi (ikizleşmesi), özellikle Arapçadan dilimize geçen kelimelerde görülür. Bu kelimelerin asıllarında iki ünsüz varken Türkçeye geçerken biri düşmüş, ancak ünlüyle başlayan ek aldıklarında veya yardımcı fiillerle birleştiklerinde aslındaki ikinci ünsüz ortaya çıkar: "his etmek" → "hissetmek".
Bunu bilmek işinize yarar: Sert ünsüzleri "FıSTıKÇı ŞaPKa" kelimesiyle hatırlayabilirsiniz. Ünsüz benzeşmesi ve yumuşamasını anlamak, yazım hatalarını önlemenize yardımcı olur!
4
of 4
Diğer Ses Olayları
Türkçede kaynaştırma ünsüzleri çok önemlidir çünkü iki ünlü yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek eklendiğinde araya "y, ğ, s, n" koruyucu ünsüzlerinden biri girer. Örneğin "cadde-s-i" kelimesinde "s" kaynaştırma ünsüzüdür.
Ulama, konuşma dilinde sıkça kullanılan bir ses olayıdır. Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde, bu iki sözcük birbirine eklenerek okunur. Ancak aralarında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz.
Dudak ünsüzlerinin benzeşmesi ise dudak ünsüzü olan "b"nin kendinden önce gelen "n" sesini "m"ye dönüştürmesidir. "Penbe" sözcüğünün "pembe" şeklinde söylenmesi buna örnektir.
Kolayca Hatırlayın: Kaynaştırma ünsüzlerini "aYaĞıSıN" kelimesiyle akılda tutabilirsiniz. Bu harflerin her biri farklı durumlarda kullanılan kaynaştırma ünsüzleridir.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity ücretsiz mi?
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
En popüler içerikler: Coherence
9Türk Dili ve Edebiyatı dersinin en popüler içerikleri
9En popüler içerikler
9Aradığını bulamıyor musun? Diğer derslere göz at.
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı
Türk Dili ve Edebiyatı880 görüntüleme·Güncellendi May 31, 2026·4 sayfaSes Olayları ve Açıklamaları
D
Damla Bozdağ@damlabozda
Ses olayları, dilin kullanımında kelimelerin yapısında ortaya çıkan değişimleri inceler. Kelimelerin söylenişleri sırasında çeşitli etkileşimlerle sesler düşebilir, türeyebilir veya değişebilir. Bu özet, Türkçemizdeki temel ses olaylarını anlamanıza yardımcı olacak.
1
of 4
Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Ünlü Düşmesi
Kelimenin yapısındaki bazı ünlüler belirli durumlarda düşebilir. Özellikle sonu ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında, ikinci hecelerindeki dar ünlü (ı, i, u, ü) düşer. Örneğin "oğul" kelimesi eklendiğinde "oğlu", "karın" kelimesi "karnı", "şehir" kelimesi ise "şehrin" şeklini alır.
Bazı kelimeler türetilirken de ünlü kaybı görülür. Mesela "çevir-im" kelimesi "çevrim" haline gelir. Ayrıca "etmek, olmak, eylemek" yardımcı fiilleriyle birleşik fiil oluşturan ve son hecesinde dar ünlü bulunan sözcüklerde ünlü düşmesi yaşanır: "Seyir eylemek" → "Seyreylemek".
Ünlüyle biten bazı sözcükler ünlüyle başlayan sözcüklerle birleştiğinde de ünlülerden biri düşebilir, "kahve altı" → "kahvaltı" gibi. İlginç bir durum da ikilemelerde ortaya çıkar: "devirden devire" örneğinde ikinci sözcükte ünlü düşmesi olmaz.
Dikkat! Ünlü düşmesi genellikle dar ünlülerde (ı, i, u, ü) gerçekleşir ve kelimenin söylenişini kolaylaştırır.
2
of 4Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Ünlü Daralması ve Değişmeleri
Ünlü daralması, düz-geniş "a, e" ünlüleriyle biten sözcüklere "-yor" eki getirildiğinde bu ünlülerin "ı, i, u, ü" gibi dar ünlülere dönüşmesidir. Örneğin "uza-yor" sözcüğü "uzuyor" şekline gelir. Aynı şekilde "de-" ve "ye-" fiilleri de "y" kaynaştırma ünsüzünden önce daralır: "ye-y-ecek" → "yiyecek".
Ünlü türemesi bazen küçültme eklerinde görülür. Ünsüzle biten tek heceli bazı sözcüklere "-cık/-çık" eki getirildiğinde, ekten önce bir ünlü türeyebilir: "dar-cık" → "daracık".
Ünlü değişmesi ise özellikle zamirlerde karşımıza çıkar. "Ben" ve "sen" kişi zamirlerine "-e" yönelme durumu eki getirildiğinde, yapılarındaki "e" sesleri "a"ya dönüşür: "ben-e" → "bana".
İpucu: Ünlü daralmasını en kolay "-yor" ekiyle biten fiillerde görebilirsiniz. Sözcüğün sonundaki "a/e" sesinin değiştiğine dikkat edin!
3
of 4Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Ünsüz Değişimleri
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi), sert ünsüzlerle (f, s, t, k, ç, p) biten bir sözcük c, d, g gibi yumuşak ünsüzlerle başlayan bir ek aldığında, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşerek ç, t, k'ye dönüşmesidir. Örneğin "giriş-gen" → "girişken" olur.
Bunun tam tersi olarak ünsüz yumuşaması da vardır. "P, ç, t, k" ile biten sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında, bu sert ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, g"ye dönüşür. Mesela "kitap-ı" → "kitabı" şeklinde değişir.
Ünsüz türemesi (ikizleşmesi), özellikle Arapçadan dilimize geçen kelimelerde görülür. Bu kelimelerin asıllarında iki ünsüz varken Türkçeye geçerken biri düşmüş, ancak ünlüyle başlayan ek aldıklarında veya yardımcı fiillerle birleştiklerinde aslındaki ikinci ünsüz ortaya çıkar: "his etmek" → "hissetmek".
Bunu bilmek işinize yarar: Sert ünsüzleri "FıSTıKÇı ŞaPKa" kelimesiyle hatırlayabilirsiniz. Ünsüz benzeşmesi ve yumuşamasını anlamak, yazım hatalarını önlemenize yardımcı olur!
4
of 4Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Diğer Ses Olayları
Türkçede kaynaştırma ünsüzleri çok önemlidir çünkü iki ünlü yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek eklendiğinde araya "y, ğ, s, n" koruyucu ünsüzlerinden biri girer. Örneğin "cadde-s-i" kelimesinde "s" kaynaştırma ünsüzüdür.
Ulama, konuşma dilinde sıkça kullanılan bir ses olayıdır. Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde, bu iki sözcük birbirine eklenerek okunur. Ancak aralarında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz.
Dudak ünsüzlerinin benzeşmesi ise dudak ünsüzü olan "b"nin kendinden önce gelen "n" sesini "m"ye dönüştürmesidir. "Penbe" sözcüğünün "pembe" şeklinde söylenmesi buna örnektir.
Kolayca Hatırlayın: Kaynaştırma ünsüzlerini "aYaĞıSıN" kelimesiyle akılda tutabilirsiniz. Bu harflerin her biri farklı durumlarda kullanılan kaynaştırma ünsüzleridir.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity ücretsiz mi?
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
En popüler içerikler: Coherence
9Türk Dili ve Edebiyatı dersinin en popüler içerikleri
9En popüler içerikler
9Aradığını bulamıyor musun? Diğer derslere göz at.
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı