Fiilimsiler ve Türleri

Fiilimsiler, fiillere çeşitli eklerin getirilmesiyle oluşan ve isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. "Gelmeden", "seven" ve "uyumak" gibi sözcükler fiillere benzeseler de tam olarak fiil değillerdir. Fiilimsilerin en önemli özelliği, kip ve kişi eklerini alamamalarıdır.

Fiilimsiler üç ana başlıkta incelenir: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil. İsim fiiller, fiillere "-mA, -I, -mAk" ekleri getirilerek oluşur ve eylemlerin adları olarak kullanılır. Örneğin, "Denizi seyretmek bana farklı bir huzur veriyor" cümlesinde "seyretmek" bir isim fiildir.

Sıfat fiiller ise "Anas mezar dikecekmiş" cümlesinde hatırlayabileceğimiz eklerle oluşur. Cümlede sıfat görevi görürler. Örneğin, "Masaya dizilmiş bardaklar kırıldı" cümlesinde "dizilmiş" bir sıfat fiildir.

Dikkat! Bazı fiilimsiler kalıplaşarak isimleşmiştir. Örneğin "dolmuş", "giyecek", "yiyecek", "dondurma" gibi sözcükler artık fiilimsi değil, isim olarak kullanılmaktadır.

Zarf fiiller ise fiil kök ve gövdelerine "-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak" gibi ekler getirilerek oluşur ve cümlede zarf görevi üstlenirler. "Arının hiç yorulmadan çalışması bizleri şaşırtıyor" cümlesinde "yorulmadan" bir zarf fiildir.

Zarf fiil eklerini kolayca hatırlamak için şu cümleyi aklınızda tutabilirsiniz: "Ali madan dışarıda yaramazken ince ip atarak incelmeksizin dikçe durdu." Bu cümle, zarf fiil eklerini kodlama yöntemiyle hatırlamanıza yardımcı olur.

Fiilimsileri Tanıma ve Kullanma

Fiilimsileri nasıl bulabileceğimizi öğrenmek, Türkçe sorularını çözmenin anahtarıdır. Bunu dört adımda yapabiliriz: Önce cümlede fiil kökenli sözcükleri buluruz, yüklem görevindeki çekimli fiilleri eleriz, geriye kalan fiil benzeri sözcükleri inceleriz, ve son olarak bunların hangi fiilimsi çeşidine ait olduğunu belirleriz.

Fiilimsiler, ek fiil yardımıyla yüklem görevinde bulunabilirler. Örneğin "Benim sporda en çok sevdiğim yüzmektir" cümlesindeki "yüzmektir" bir isim fiildir ve yüklem görevindedir. Benzer şekilde "En iyi öğretmen, öğrencilerine sevgiyi öğretendir" cümlesinde de "öğretendir" sıfat fiil olarak yüklem görevindedir.

Fiilimsileri uygulama örneklerinde inceleyerek daha iyi anlayabiliriz. "Birlikte fotoğraf çekmeyi çok istiyordu" cümlesindeki "çekmeyi" bir isim fiildir. "Hayatta olanlara hizmet edileceğini söyledi" cümlesinde "olanlara" bir sıfat fiil, "edileceğini" de bir isim fiildir.

İpucu: Fiilimsiler, cümleleri zenginleştiren ve anlamı derinleştiren yapılardır. Kompozisyonlarınızda çeşitli fiilimsi türlerini kullanmak, yazınızı daha etkili ve akıcı kılar.

Önemli bir ayrıntı olarak, bazı kalıplaşmış isimler ("-me, -ma" olumsuzluk ekini alamazken isim fiiller olumsuzluk eklerini alabilir. "En sevdiği yemek olan sarmayı bile yemedi" cümlesinde "sarma" bir isimdir ve "sarmama" şeklinde kullanamayız. Ancak "Bardağı gazeteyle sarmamayı öğrenemedi" cümlesindeki "sarmamayı" bir isim fiildir ve olumsuzluk eki almıştır.