Edebi Sanatlar - 1

Edebi sanatlar, anlatımı güçlendirmek için kullanılan söz oyunlarıdır. Teşbih sanatında, zayıf olan varlık güçlü olana benzetilir. Örneğin "Aslan gibi güçlü bir çocuk" derken çocuk aslana benzetiliyor.

İstiare sanatı ise benzetmenin özel bir türüdür. Benzetilen söylenip benzeyen gizlenince açık istiare, benzeyen söylenip benzetilen gizlenince kapalı istiare olur. "Can kafeste durmaz uçar" örneğinde "can" kuşa benzetilmiş ama "kuş" söylenmediği için kapalı istiaredir.

Teşhis ve intak sanatları birbirine yakındır. Teşhiste insan dışı varlıklara insan özellikleri verilirken, intakta onlar konuşturulur. Mübalağa bir şeyi abartma, tezat ise zıt kavramları bir arada kullanma sanatıdır. Tenasüp aynı konuyla ilgili sözcükleri bir arada kullanırken, mecazımürsel bir sözü benzetme amacı olmadan başka bir söz yerine kullanır.

Not: Edebi sanatları ezberlemek yerine örneklerle anlamaya çalış. Şiir okurken "Burada hangi sanat var?" diye düşünmek, konuyu pekiştirmene yardımcı olacaktır.

Edebi Sanatlar - 2 ve Metinlerin Sınıflandırılması

Edebi sanatlarda tecahülüarif bilinen bir şeyi bilmezlikten gelme, hüsnütalil olayı güzel bir nedene bağlama sanatıdır. Telmih bir olayı hatırlatırken, nida seslenme ifadeleriyle yapılır. Cinas sesteş kelimeleri, istifham soru sorma sanatını, irsalimesel ise atasözü kullanımını ifade eder.

Tevriye bir sözcüğün iki anlamıyla kullanılmasıdır. "Ulusun korkma" örneğinde "ulus" hem yüce hem de uluma anlamlarını taşır. Tekrir ise aynı sözcüğü tekrar etme sanatıdır.

Metinler edebi ve bilimsel olmak üzere ikiye ayrılır. Edebi metinler hissettirmeyi amaçlar, kurmaca gerçeklik içerir ve özneldir. Her okuyuşta farklı anlamlar çıkabilir çünkü sanatçı kendi süzgecinden geçirerek anlatır. Bu metinlerde sözcükler çoğunlukla mecaz anlamda kullanılır.

Bilimsel metinlerse bilgi vermeyi amaçlar, doğal gerçekliği yansıtır ve nesneldir. Sanatçı bilgiyi olduğu gibi aktarır, doğruya ulaşmayı hedefler ve sözcükleri gerçek anlamlarıyla kullanır.

İpucu: Bir metnin edebi mi bilimsel mi olduğunu anlamak için kendine şu soruyu sor: "Bu metin bana bilgi mi veriyor yoksa bir duygu mu hissettiriyor?" Cevap duyguysa edebi, bilgiyse bilimsel metindir.