9. Sınıf Edebi Sanatlar Yeni Müfredat: Konu Notları

Benzetme Sanatları ve Çeşitleri

Teşbih (benzetme) sanatta en temel tekniktir - zayıf olan güçlü olana benzetilir. Mesela "aslan gibi güçlü çocuk" derken, çocuğu (zayıf olan) aslana (güçlü olan) benzettik. Burada "gibi" kelimesi benzetme edatımız.

Teşbih-i beliğte benzetme edatı kullanmayız, sadece benzeyen ve kendisine benzetileni yan yana getiririz. "Tilki çocuk herkesi kandırmayı başardı" örneğinde çocuk tilkiye benzetiliyor ama "gibi" kelimesi yok.

İstiarede ise benzetme unsurlarından sadece birini kullanırız. Açık istiarede sadece kendisine benzetileni ("Aslanlarımız düşmanı denize döktü"), kapalı istiarede sadece benzeyeni kullanırız ("Oyuncular sahada ova kükredi").

💡 İpucu: İstiarede benzetme gizlenmiş durumda - okuyucu bunu kendisi anlıyor!

Diğer Edebi Sanatlar

Mecaz-ı mürselde bir söz benzetme amacı gütmeden başka bir şeyin yerine kullanılır. "Uçak İzmir'e inmek üzereydi" derken aslında İzmir'deki havalimanını kastediyoruz - şehrin tamamını değil.

Tenasüp anlamca ilgili kelimeleri bir arada kullanma sanatıdır. Gemi konusundan bahsederken yelken, çapa, liman gibi kelimeler bir arada geçer.

Telmih herkesin bildiği bir olaya veya kişiye gönderme yapmaktır. "Şirin ile Ferhad" deyince hemen o ünlü aşk hikayesi aklımıza gelir.

Hüsn-ü talilde bir durumun güzel bir nedeni bulunur. "Yeşil şeyler üşüdü diye yemyeşil durmuş ağaçlar" - ağaçlar zaten yeşildir ama güzel bir neden uydurulmuş.

Kinaye bir sözün hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanılabilmesidir. "İşleyen demir pas tutmaz" hem gerçekten demirden, hem de çalışkan insanlardan bahseder.

💡 Önemli: Teşhisin olduğu yerde her zaman kapalı istiare vardır, ama kapalı istiarenin olduğu her yerde teşhis yoktur!