Türk Dili ve Edebiyatı960 görüntüleme·Güncellendi 15 Eyl 2026·4 sayfa

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Ders Notları: 11-12. Sınıf Özet

Yarennur@dandeliona

Google kaynaklarına ekle

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı, Türklerin yazılı edebiyattan önce ağızdan ağıza...

1 / 4

of 4

AYT İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEMDE TÜRK EDEBİYATI – 1. sayfa

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ve Sözlü Gelenek

İlk Türk edebiyatı Hun, Göktürk gibi topluluklar arasında sözlü olarak yaşamış ve Gök Tanrı inancının etkisiyle şekillenmiştir. Bu dönemin eserleri sırf adı verilen şölenlerde kopuz eşliğinde söylenirdi.

Sözlü Türk edebiyatı oldukça sade bir dile sahipti ve doğa, din, kahramanlık gibi temel konuları işlerdi. Şiirler hece ölçüsüyle yazılır, dörtlük halinde düzenlenir ve uyak-redif kullanılırdı.

Bu dönemin en önemli ürünleri arasında koçuk (kahramanlık şiirleri), sav (atasözleri), şögu (ağıt) ve yupu (cenaze törenleri) yer alıyordu. En dikkat çekici tür ise destanlardı - milletlerin büyük olaylarını kahramanlık hikayesi olarak anlatan eserler.

İslamiyet öncesi önemli destanlar: Altyapıroglusu (ilk Türk destanı), Alper Tunga, Oğuz Kaan, Ergenekon ve Bozkurt destanları bu döneme aittir.

Önemli: Destanları inceleyen bilim dalına mitoloji denir.

of 4

AYT İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEMDE TÜRK EDEBİYATI – 2. sayfa

Dünya Edebiyatında Destanlar ve Yazılı Döneme Geçiş

Dünya edebiyatında destanlar doğal ve yapma olarak ikiye ayrılır. Doğal destanlar anonim, üç aşamalı (doğuş-yayılma-derleme) ve sözlü gelenekten çıkanlardır. Nibelungen, Chanson de Roland, İlyada-Odysseia gibi.

Yapma destanlar ise yazarı belli olan, yakın tarihi konu alan eserlerdir. Dante'nin İlahi Komedya'sı, Milton'ın Kaybolmuş Cennet'i bunlara örnektir.

Türkler yazılı döneme Göktürk kitabeleriyle (Orhun Anıtları) geçmiştir. 38 harfli Göktürk alfabesiyle yazılan Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan kitabeleri bu dönemin en önemli yazılı eserleridir.

Geçiş dönemi eserlerinin en önemlisi Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig'idir. "Mutluluk veren bilgi" anlamına gelen bu eser, 6645 beyitlik didaktik bir mesnevi olup ideal insan tipini anlatır.

Not: Kutadgu Bilig, Türk edebiyatının ilk mesnevi ve siyasetnamesidır.

of 4

AYT İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEMDE TÜRK EDEBİYATI – 3. sayfa

Geçiş Dönemi Önemli Eserleri

Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki'nin 12. yüzyılda yazdığı "Hakikatlerin Eşiği" anlamındaki dini-ahlaki eserdir. Bilgi, dil, cömertlik gibi konuları işleyen 512 dizeli bu yapıt, Türk töreleri ile İslam düşüncesini ustaca harmanlıyor.

Divanü Lügati't-Türk, Kaşgarlı Mahmut'un hazırladığı Türkçenin ilk sözlüğüdür. 7500 Türkçe kelimenin Farsça karşılığını veren bu ansiklopedik eser, Türkçenin ne kadar zengin olduğunu göstermek için yazılmıştır.

Divan-ı Hikmet, Hoca Ahmet Yesevi'nin 12. yüzyıldaki tasavvuf eseridir. İlahi aşkı konu alan bu yapıt, 12'li ve 9'lu hece ölçüsüyle yazılmış olup Anadolu'da tasavvuf halk edebiyatının gelişmesinde etkili olmuştur.

Dede Korkut Hikayeleri, 15. yüzyılda yazılan ve önözce + 12 hikayeden oluşan karma eserdir. Oğuz Türklerinin yaşamını anlatan bu hikayeler, hem İslami hem de İslamiyet öncesi unsurları barındırır.

Dikkat: Dede Korkut hikayelerin yazarı değil, anlatıcısıdır.

of 4

AYT İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEMDE TÜRK EDEBİYATI – 4. sayfa

İslamiyet Sonrası İlk Destanlar

İslamiyet'in kabulünden sonra Türk destancılık geleneği yeni bir boyut kazanmıştır. Bu dönemde hem milli hem dini unsurları barındıran destanlar ortaya çıkmaya başlamıştır.

Manas Destanı dünyanın en uzun destanı olarak kabul edilir ve Kırgız Türkleri tarafından anlatılmaktadır. Bu eser, İslami değerlerle birlikte Türk geleneklerini de yansıtır.

Diğer önemli İslamiyet dönemi destanları arasında Satuk Buğra Han, Köroğlu, Battal Gazi, Danişmend Gazi ve Cengiz Han destanları yer almaktadır. Bu destanlar artık sadece kahramanlık değil, dini mücadeleyi de konu almaktadır.

Battal Gazi Destanı gibi bazı eserler anonim olup gaza (cihat) ruhunu yansıtırken, Edige Destanı gibi bazıları Altın Orda dönemine ait tarihi olayları işlemektedir.

Önemli: Bu dönem destanları, Türklerin İslamiyet'i benimseme sürecini ve bu süreçteki kimlik arayışını yansıtır.

Hiç sormayacaksın sanmıştık...

Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.

Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.

Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙