AYT Edebiyat: Modernizm ve Postmodernizmi İşleyen Eserler

Modernizm ve Postmodernizm Nedir?

Modernizm, sanayi devrimiyle birlikte ortaya çıkan büyük toplumsal değişimin edebiyattaki yansımasıdır. 19. yüzyılın ikinci yarısında başlayıp 20. yüzyılın birinci yarısında etkili olmuştur. Postmodernizm ise modernizmin devamı niteliğinde, 20. yüzyılın ikinci yarısında doğmuş bir akımdır.

Bu akımların en önemli özelliği, modern insanın bunalımları, yalnızlık ve toplumdan kaçış temalarını işlemesidir. Geleneksel anlatım tekniklerini terk ederek yeni arayışlara gitmişlerdir. Olayın kendisinden ziyade, olayın birey üzerindeki etkisi ve ortaya çıkardığı duygular önem kazanır.

Varoluşçuluk akımından etkilenen bu eserler, alegorik anlatım ve sembollerle dolu bir dil kullanır. İnsan psikolojisine yaklaşımları bakımından iç gerçekçilikle benzerlik gösterirler.

Not: Bu akımların temel farkı şudur: Modernizm "yeni başlayan", postmodernizm ise "modern sonrası" anlamına gelir.

Türk Edebiyatının Öncü İsimleri

Türk modernist edebiyatının en önemli temsilcisi Sait Faik Abasıyanık'tır. Çağdaş öyküculüğün öncülerinden olan Sait Faik, hikayelerinde konu ve olaydan çok "zaman" ve "insan yaşamı"ndan kesitler öne çıkarır. İstanbul öykücüsü olarak tanınır.

Sait Faik'in öykülerinde İstanbul, deniz, balık, yoksulluk ve avare insanlar sıkça yer bulur. Genellikle gerçekçi olan yazarın bazı öykülerinde gerçeküstü öğeler de öne çıkar. Hikayelerini sade bir Türkçe ile yazmıştır.

Yusuf Atılgan da bu akımın önemli isimlerindendir. Romanlarında yalnızlık ve psikolojik yabancılaşma konularını işlemiştir. "Anayurt Oteli"nde Zebercet adlı kahramanın ruhsal dünyasını açığa çıkarır.

Önemli: Sait Faik'in "Semaver", "Sarnıç", Yusuf Atılgan'ın "Aylak Adam", "Anayurt Oteli" eserleri sınavlarda sıkça sorulur.

Modern Edebiyatın Yenilikçileri

Oğuz Atay, hem söyledikleriyle hem de söyleyiş biçimleriyle modern edebiyatın öncü isimlerinden olmuştur. Toplum kurallarıyla çatışan aydınların iç dünyalarını mizahın gücünden ve modern anlatım tekniklerinden ustaca yararlanarak anlatır.

"Tutunamayanlar" romanıyla 1970'te TRT'nin yarışmasında birincilik ödülü almıştır. "Bir Bilim Adamının Romanı" ise hocası Mustafa İnan'ın hayatını anlattığı biyografik bir romandır.

Orhan Pamuk, modern ve postmodern anlatım tekniklerinden yararlanan ve 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü alan yazarımızdır. "Cevdet Bey ve Oğulları" ilk romanı, üç kuşaklık bir İstanbul ailesinin hikayesini anlatır.

Romanlarında iç konuşmalara, imge, fantezi ve ironi gibi unsurlara yer verir. "Kara Kitap", "Kar", "Benim Adım Kırmızı" gibi eserleriyle birçok ödül almıştır.

Dikkat: Orhan Pamuk'un Nobel Ödülü alması, Türk edebiyatının dünya çapında tanınmasını sağlamıştır.

Kadın Yazarların Güçlü Sesleri

Nezihe Meriç, toplum içinde bile iç yalnızlığını sürdüren genç kız ve kadınları başarıyla anlatmıştır. Geçiş tarzı hikayeye uygun eserler vermiş, siyasi olayları öyküleştirip kadın ve çocuk sorunlarına eğilmiştir.

Nazlı Eray ise fantastik-gerçeküstü hikâyeleriyle tanınan postmodern bir yazardır. Gerçekle gerçeküstü arasında köprüler kuran, masalsı öğelerle beslenen öyküler yazar. İnsanların sevgilerini ve hüzünlerini işler.

Füruzan Tekil (asıl adı Feruze) öykü yazarı olarak tanınır. İstanbul'un kenar semtlerindeki fakir insanların yoksulluklarını, aile içi ilişkileri ve kuşak çatışmalarını anlatır. "Parasız Yatılı" eseriyle Sait Faik ödülünü almıştır.

Bu yazarların ortak özelliği, kadın duyarlılığını ve toplum içindeki yerini sorgulamalarıdır.

Hatırla: Bu kadın yazarlar, Türk edebiyatında kadın bakış açısının güçlenmesine büyük katkı sağlamışlardır.

Deneysel Anlatımın Ustaları

Vüs'at Orhan Bener, özgün yaşam öyküsel nitelik taşıyan öyküleriyle bilinir. Ham gerçekliği edebi bir temele oturtarak gündelik olayları ve bilinçaltında birikmiş yaşam parçalarını birleştirir. İç konuşma tekniği olarak adlandırılan yöntemle kişilerinin bilinç akışlarını dışa vurur.

Sevinç Çokum, günümüz hikaye ve romancılarındandır. İlk hikayesi Hisar dergisinde yayımlanmıştır. Eserlerinde İstanbul'un yoksul ve orta halli ailelerinin dünyasını şiirli dil ve güzel üslupla anlatır.

İnci Aral, hikaye ve romanlarında sosyal, siyasi ve ailevi olayları postmodern bir yaklaşımla ele alır. İç konuşma tekniği, dilsel oyunlar ve geri dönüşlerle romanlarına akıcılık kazandırır. Romanlarında kadının toplum içindeki yerini araştırır.

Bu yazarlar, geleneksel anlatım kalıplarını kırarak Türk edebiyatına yeni soluk getirmişlerdir.

Öğren: Bu yazarların deneysel teknikleri, çağdaş Türk edebiyatının temellerini oluşturmuştur.