9. Sınıf Edebiyat Konuları: Edebiyat Nedir? ve Alt Başlıklar

Edebiyat Nedir ve Nasıl Tanımlanır?

Edebiyat kelimesini Türkçede bugünkü anlamıyla ilk kullanan kişi Sinasi'ymiş. Bu bilgiyle sınavlarda puan toplamak çok kolay!

Edebiyatın en basit tanımı şu: düşünce, duygu ve hayalleri güzel bir şekilde söz ve yazıyla anlatma sanatı. Yani aslında sen de WhatsApp mesajlarında güzel cümleler kurduğunda edebiyat yapıyorsun demek.

Edebiyat iki ana dala ayrılıyor: sözlü edebiyat ve yazılı edebiyat. Sözlü edebiyat, yazının henüz olmadığı dönemlerde insanların ağızdan ağıza aktardığı hikayeler, türküler gibi eserlerdir. Yazılı edebiyat ise yazarı belli olan, kağıda yazılmış tüm edebî eserlerin genel adı.

Dikkat! Edebiyat güzel sanatlar dallarından biridir ve malzemesi kelimelerdir. Bu detay sınav sorularında sık çıkar.

Dilin Kullanımından Doğan Türler

Türkçenin farklı şekillerde konuşulması sonucu ortaya çıkan çeşitli türler var. Bunları ayırt etmek dil bilgisi sorularında çok işine yarayacak.

Lehçe, coğrafi ayrılık nedeniyle ortaya çıkan dil çeşitleri. Çuvaş Türkçesi ve Yakut Türkçesi gibi örnekleri var. Şive ise aynı lehçe içindeki farklılıklar - Tatarca ve Türkmence gibi.

Ağız kavramı daha yakın bize. Karadeniz ağzı ile Trakya ağzının farklı kelime kullanması bu duruma örnek. "Kodam" kelimesi Trakya'da "kardeş" anlamına gelirken, sen hiç duymamış olabilirsin.

Argo ve jargon günlük hayatta karşılaştığın durumlar. Argo herkesin anlayabileceği sokak dili, jargon ise belirli meslek gruplarının kendi aralarında kullandığı özel terimler.

İpucu: Yazı dili resmi, konuşma dili günlük hayattaki kullanım şeklidir. "Gideceğiz" yerine "gitcez" demek konuşma diline örnek.

Edebiyatın Güzel Sanatlar İçindeki Yeri

Edebiyat neden güzel sanat sayılıyor? Çünkü insanlarda coşku ve estetik haz uyandırıyor. Bir şiiri okuduktan sonra içinde oluşan o güzel duygu işte bu.

Güzel sanatları sınıflandırmanın en iyi yolu kullandıkları malzemelere göre yapmak. Müzik ses kullanır, resim renk kullanır, edebiyat ise kelimeler kullanır.

Edebiyatın temel amacı estetik zevk duygusunu dil aracılığıyla gerçekleştirmek. Yani güzel kelimelerle insanların ruhuna dokunmak. Bu özellik onu diğer güzel sanat dallarından ayıran en önemli faktör.

Edebiyatta sadece güzellik değil, aynı zamanda fayda sağlama amacı da var. İyi bir roman hem keyif verir hem de hayat hakkında bir şeyler öğretir sana.

Hatırla: Edebiyatın malzemesi kelimeler, amacı ise estetik zevk uyandırmaktır. Bu iki özellik sınav sorularında mutlaka çıkar.