9. Sınıf Edebiyat: Edebi Sanatlar - 1. Ünite Konuları

Edebi Sanatlar - Temel Kavramlar

Edebi sanatlarla metinlerin nasıl daha etkileyici hale geldiğini hiç düşündünüz mü? Teşbih (benzetme), bir şeyi başka bir şeye benzetme sanatıdır. "Türkülerimiz ana sütü gibi temiz" örneğinde türküler (benzeyen), ana sütüne (benzetilen) temizlik yönünden benzetilmiştir.

İstiare (eğretileme), benzetmenin güçlü bir halidir. Burada benzeyen söylenmez, sadece benzetilen kullanılır. "Beşikte yatan kuzuya kurban olam" cümlesindeki "kuzu" aslında bebektir. Bu bir açık istiaredir.

İntak (konuşturma) sanatında, cansız varlıklar ya da hayvanlar insan gibi konuşturulur. "Çıkmış islam bülbülleri, öter Allah dağlar değil" örneğinde bülbüller konuşabilen varlıklar gibi gösterilmiştir. Mübalağa (abartma) ve tezat (karşıtlık) da metinleri güçlendiren diğer sanatlardır.

💡 Edebi sanatlar, günlük konuşmalarımızda bile farkında olmadan kullandığımız ifade zenginlikleridir. Mesela "canım yanıyor" derken bile istiare yapıyoruz!

Edebi Sanatlar - İleri Kavramlar

Ad aktarması (mecaz-ı mürsel), bir sözün benzetme amacı olmadan başka bir söz yerine kullanılmasıdır. "Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal" dizesinde "hilal" sözcüğü bayrağın tamamını ifade eder.

Tenasüp (uygunluk), birbiriyle ilgili sözcükleri bir arada kullanma sanatıdır. "Bir gemi yanaştı limana sabaha karşı, selam durdu kayık, telaş, çıpa" örneğinde gemi, liman, kayık, çıpa gibi denizcilikle ilgili sözcükler bir arada kullanılmıştır.

Tecahül-i arif (bilmezlikten gelme), bilinen bir şeyi bilmiyormuş gibi söyleme sanatıdır. Hüsn-i talil ise gerçek sebebi bırakıp olaya hayali, güzel bir sebep bulma sanatıdır. "Sen geliyorsun diye süslendi bahçe, açtı çiçekler" örneğinde çiçeklerin açma sebebi olarak sevgilinin gelişi gösterilmiştir.

Telmih (hatırlatma) sanatında ise tarihte bilinen bir olaya ya da kıssaya gönderme yapılır. "Tur dağında Musa ile, elindeki asa ile" dizelerinde Hz. Musa kıssasına telmih vardır.

💡 Şiir okurken kendinizi dedektif gibi hissettiğiniz oldu mu? Edebi sanatları bulabilmek için metni derinlemesine incelemek, bir nevi dedektiflik yapmak gibidir!