Edebi Sanatlar - 1

Teşbih (benzetme), iki varlık arasındaki benzerlikten yararlanarak zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Örneğin "Sevdası bir ateş gibi açıyor" cümlesinde sevda, ateşe benzetilmiştir.

İstiare (eğretileme), bir sözcüğü gerçek anlamı dışında kullanarak bir şeyi başka bir varlığın adıyla anma sanatıdır. Necip Fazıl'ın "Kalbim yırtılıyor her nefesinde" dizesinde kalbin yırtılması, gerçekte olmayacak bir durumdur.

Konuşturma sanatında ise cansız varlıklar, hayvanlar ve bitkiler insan gibi konuşturulur. "Nasıl rüzgar konuşur anladığım bir dilden" dizesi buna güzel bir örnektir.

Mübalağa (abartma), durumları olduğundan çok daha abartılı anlatma sanatıdır. Karacaoğlan'ın "Bir ah çeksem dağı taşı eritir" sözü bunu mükemmel şekilde gösterir.

Not: Edebi sanatları ezberlemek yerine, şiir ve metinlerde nasıl kullanıldığına dikkat edin. Örnekler üzerinde düşünmek, bu sanatları daha kolay kavramanızı sağlar.

Tezat (karşıtlık), birbirine zıt anlamlı kelimeleri bir arada kullanma sanatıdır. Cahit Sıtkı'nın "Neden böyle düşman görünürsünüz, yıllarca dost bildiğim aynalar" dizesi güzel bir örnektir.

Mecazımürsel (ad aktarması) ise bir sözü gerçek anlamı dışında, benzetme amacı gütmeden başka bir söz yerine kullanma sanatıdır. Mehmet Akif'in şiirinde "Dalgalan" derken bayrağa seslenmesi bu sanata örnektir.

Edebi Sanatlar - 2

Tenasüp (uygunluk), aynı konu ile ilgili kelimelerin bir arada kullanılmasıdır. Yunus Emre'nin "Yaprakta nergiste güller, güllerde bahar" dizesinde çiçek ve mevsimle ilgili kelimeler bir arada kullanılmıştır.

Tecahüliarif (bilmezlikten gelme), bilinen bir gerçeği bilinmiyormuş gibi gösterme sanatıdır. "İçimde kor donar, buzlar çözülür / Yağan ateş midir, kar mıdır bilmem" dizelerinde şair aslında bildiği bir durumu bilmiyormuş gibi davranır.

Hüsnütalil (güzel nedene bağlama), bir olayın gerçek nedenini bir kenara bırakıp onu hoş ve hayali bir nedene bağlama sanatıdır. Faruk Nafiz'in "Ateşten kızaran bir gül arar da / Gezer bağdan bağa çoban çeşmesi" dizelerinde çeşmenin akması, gül araması gibi güzel bir nedene bağlanmıştır.

Telmih (hatırlatma) sanatında ise bilinen bir olaya veya kişiye gönderme yapılır. Fuzuli'nin "Bende Mecnun'dan füzun aşıklık istidadı var" dizesi, Leyla ile Mecnun hikâyesini hatırlatır.

Püf Noktası: Edebi sanatları kullanırken amacınız metni süslemekten çok, düşüncelerinizi daha etkileyici şekilde ifade etmek olmalıdır. Kompozisyonlarınızda bu sanatları yerinde kullanırsanız, yazılarınız çok daha etkileyici olacaktır.