Edebi Akımlar ve Özellikleri

Edebi akımlar, belli bir dönemde yaşayan sanatçıların ortak sanat anlayışıyla oluşturdukları edebiyat hareketleridir. Bu akımların doğmasında toplumsal değişimler, siyasi gelişmeler ve dönemin felsefesi etkili olur.

Humanizm, edebiyatta insan sevgisini merkeze alan ilk akımdır. Dante ve Boccaccio gibi yazarlar, estetik kaygıları önemseyen bu akımın öncüleridir.

Klasisizm, eski Yunan ve Latin edebiyatını örnek alır. Akıl, sağduyu ve ahlakı önemseyen bu akımda kahramanlar genellikle soylu kişilerdir. Kaba ve çirkin unsurlar eserlerde yer almaz.

Romantizm, klasisizme tepki olarak doğar. Duygu, coşku ve hayale büyük önem verilir. Victor Hugo ve Goethe gibi dünya yazarları; Namık Kemal ve Abdülhak Hamit Tarhan gibi Türk yazarlar bu akımın temsilcileridir.

Realizm, romantik duygusallığa karşı çıkar. Gerçek hayata odaklanır ve toplumun her kesiminden karakterler kullanır. Balzac ve Dostoyevski dünyada; Halit Ziya Uşaklıgil ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu Türk edebiyatında bu akımın örneklerindendir.

Akım Sınavı İpucu: Her akımın hangi önceki akıma tepki olduğunu ve temel özelliklerini ezberlersen, karşılaştırma sorularında başarılı olursun!

Hikaye Türü ve Gelişimi

Hikaye, gerçek ya da gerçeğe yakın olayları anlatan kısa edebi türdür. Olay, kişi, mekan ve zaman gibi temel yapı unsurlarına sahiptir. Hikayeler olay hikayesi ve durum hikayesi olarak ikiye ayrılır.

Dünya edebiyatında ilk hikaye örneği Boccaccio'nun Decameron adlı eseridir. Türk edebiyatında ise Batılı anlamda ilk hikayeler Tanzimat döneminde yazılmaya başlanmıştır. Ahmet Mithat Efendi'nin Letaif-i Rivayat eseri Türk edebiyatındaki ilk yerli hikaye örneklerindendir.

Cumhuriyet döneminde hikaye türü büyük gelişim göstermiştir. 1923-1940 arası dönemde olay hikayesi türünde Ömer Seyfettin ve Halide Edip Adıvar; durum hikayesi türünde ise Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik Abasıyanık öne çıkar.

1940-1960 arası dönemde hikaye daha da çeşitlenir. Orhan Kemal'in Ekmek Kavgası, Yaşar Kemal'in Sarı Sıcak ve Kemal Tahir'in Gel İnsanları gibi eserler bu dönemin önemli hikayelerindendir.

Edebiyat Sınavı İpucu: Hikaye türünde dönem, yazar ve eser adlarını birlikte ezberlemen çok önemli! Zaman çizelgesi oluşturarak çalışırsan daha kolay hatırlarsın.