Osmanlı Demokratikleşme Hareketleri

Osmanlı'daki demokratikleşme hareketleri Fransız İhtilali'nin etkisiyle başladı. Bu süreçte padişahın yetkilerini sınırlayan ve halkın haklarını genişleten birçok adım atıldı.

Senedi İttifak (1808), padişahın yetkilerini ilk kez sınırlandıran belgedir. Ardından gelen Tanzimat Fermanı (1839), Abdülmecit döneminde ilan edildi ve eşitlik ilkesini getirdi. Bu fermanla Osmanlıcılık fikri ön plana çıkarıldı ve hukukun üstünlüğü ilk kez benimsendi.

İslahat Fermanı (1856) yine Abdülmecit döneminde, Avrupalı devletlerin Osmanlı'nın iç işlerine karışmasını önlemek amacıyla ilan edildi. I. Meşrutiyet (1876) ile Kanuni Esasi (ilk Osmanlı anayasası) ilan edildi ve halk ilk kez yönetime katılma hakkı elde etti.

Bunu Biliyorsun! Meşrutiyet demek, padişah ve meclisin birlikte yönetmesi demektir. Yani artık padişah tek başına karar veremiyordu!

II. Meşrutiyet ve Atatürk'ün Eğitim Hayatı

II. Meşrutiyet 1908'de II. Abdülhamit döneminde ilan edildi. İttihat ve Terakki Cemiyeti bu süreçte önemli rol oynadı. Jön Türkler (Genç Türkler) bu dönemin önemli siyasi hareketiydi.

Atatürk'ün eğitim hayatı, onun fikri gelişiminde büyük rol oynadı. Önce Mahalle Mektebi'nde geleneksel eğitime başladı ama annesi yarım bıraktırdı. Sonra modern eğitim veren Şemsi Efendi Okulu'na babası yazdırdı.

Daha sonra Selanik Mülkiye Rüştiyesi'ne geçti fakat burayı da dayak sorunu nedeniyle bıraktı. Selanik Askeri Rüştiyesi'ne gizlice sınavlara girerek kaydoldu ve burada "Kemal" (olgun) adını aldı. Bu kararlılığı onun karakterini gösteriyor!

Manastır Askeri İdadisi'nde tarih, edebiyat ve Fransızca eğitimi alarak lise öğrenimini tamamladı. Askeri eğitimle başlayan bu süreç, onu ileride bir lider yapacak temelleri attı.

Harika Detay! Atatürk'ün "Kemal" adı ona matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey tarafından verildi. Bu isim, onun karakterindeki olgunluğu yansıtıyor.

Atatürk'ün Askeri ve Fikri Gelişimi

Atatürk'ün askeri kariyeri, onun liderlik vasıflarını ortaya çıkardı. İlk görev yeri olan Şam'da (1905) "Vatan ve Hürriyet Cemiyeti"ni kurdu. 31 Mart Olayı (1909) sırasında ilk gerici ayaklanmayı bastırmada görev aldı.

Trablusgarp Savaşı'nda (1911) İtalyanlara karşı Derne, Tobruk ve Bingazi'de savaştı. Buraya gizlice "Şerif" takma adıyla, gazeteci/tüccar kılığında gitti. Bu, onun ilk askeri başarısıydı ve binbaşı oldu.

Atatürk'ü etkileyen önemli Türk düşünürler arasında Namık Kemal (vatan sevgisi), Ziya Gökalp (milliyetçilik ve Türkçülük), Tevfik Fikret (Batıcılık) ve Mehmet Emin Yurdakul (Türkçülük) bulunuyordu.

Yabancı düşünürlerden ise J.J. Rousseau'nun demokrasi ve milli egemenlik, Montesquieu'nun kuvvetler ayrılığı (yasama, yürütme, yargı) ve Voltaire'in insan hakları ve özgürlük fikirleri Atatürk'ü derinden etkiledi. Arkadaşı Ömer Naci sayesinde hitabet ve edebiyat konusunda kendini geliştirdi.

Önemli Bilgi! Atatürk'ün Trablusgarp Savaşı'ndaki teşkilatçı ve örgütleyici yönü, ileride Kurtuluş Savaşı'nda göstereceği liderlik becerilerinin habercisiydi.