Milli Mücadele Dönemi: Genelgeler, Kongreler ve İstanbul'un İşgali

Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve İlk Adımlar

13 Kasım 1918'de Mustafa Kemal İstanbul'a geldiğinde işgallere karşı net bir duruş sergiledi: "Geldikleri gibi giderler." Bu söz, gelecekteki mücadelenin işaretiydi. Fethi Okyar ile birlikte Mimber gazetesini çıkararak halkı bilinçlendirme çalışmalarına başladı.

Mustafa Kemal'in 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderilmesinin arkasında İtilaf Devletleri'nin planları vardı. Onlar direnişleri bastırmak ve silahları toplamak istiyordu. Ama Mustafa Kemal bu görevi tam tersine çevirerek Türk halkını örgütlemeye başladı.

Havza Genelgesi ile ulusal bilinç uyandırma çalışmaları başladı. Bu genelge sayesinde İstanbul'da Sultanahmet Mitingi düzenlendi ve işgaller protesto edildi. İşte bu noktada Mustafa Kemal geri çağrılınca askerlikten istifa etti - artık sivil lider olarak mücadeleye devam edecekti.

💡 Önemli: Mustafa Kemal'in askeri görevden sivil liderliğe geçişi, milli mücadelenin demokratik temellerinin atılması açısından kritikti.

Amasya Genelgesi ve Erzurum Kongresi

Amasya Genelgesi (Haziran 1919) gerçek anlamda bir ihtilal beyannamesiydi! Mustafa Kemal ve arkadaşları bu genelgeyle üç temel mesaj verdi: Vatanın bütünlüğü tehlikede, İstanbul hükümeti görevini yapamıyor ve milletin bağımsızlığını yine millet kurtaracak.

Bu genelge Temsil Heyeti'nden ilk kez bahsetti ve yönetim şeklinin değişeceğini ima etti. Hem işgallere hem de İstanbul hükümetine karşı çıkılıyordu - bu çifte başkaldırının önemi çok büyüktü.

Erzurum Kongresi, Doğu Anadolu'yu Pontus Rum devletine karşı korumak için toplandı. Mustafa Kemal'in ilk sivil görevi kongre başkanlığıydı. Kongre Misak-ı Milli'den ilk kez bahsetti ve "milli sınırlar bölünemez" dedi.

En önemli kararlar şunlardı: Bütün millet birlikte savunma yapacak, Kuvay-ı Milliye etkinleşecek ve manda-himaye kesinlikle reddedilecek. Bu kongre kurtuluşun ana programını belirledi.

💡 Dikkat: Erzurum Kongresi'nde ilk kez azınlıklardan bahsedildi ve 9 kişilik Temsil Heyeti kuruldu.

Sivas Kongresi ve Örgütlenmenin Güçlenmesi

Sivas Kongresi (Eylül 1919) güvenli bir yerde toplanmasına rağmen katılım az oldu - insanlar hala korkuyordu. Ama "Ya istiklal ya ölüm" sloganıyla tarihe geçti! Kongre Erzurum kararlarını onayladı ve Amerikan Mandası'nı kesin olarak reddetti.

En büyük başarı tüm cemiyetlerin tek çatı altında birleşmesiydi. Temsil Heyeti artık devlet gibi çalışmaya başladı - Ali Fuat Paşa'yı Kuvay-ı Milliye'ye atadı. İlk büyük zafer Damat Ferit'in istifa etmesiydi.

General Harbord'un raporu sayesinde Ermeni katliamı iddialarının asılsız olduğu anlaşıldı ve ABD mandadan vazgeçti. Bu diplomatik bir zaferdi.

Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul hükümeti ile Temsil Heyeti anlaştı. İşgallere izin verilmeyecek, Temsil Heyeti tanınacak ve meclis açılacaktı - ulusal egemenlik ilk ortak kararı oldu.

💡 Başarı: 1919'da Ankara'ya gelen Temsil Heyeti, Hakimiyet-i Milliye gazetesi ve Anadolu Ajansı'yla iletişim ağını güçlendirdi.

Misak-ı Milli ve TBMM'nin Kuruluşuna Giden Süreç

Misak-ı Milli (1920) yeni Türkiye'nin sınırlarını net şekilde çizdi. Kapitülasyonlar kaldırılacak, azınlık hakları korunacak ama ulusal egemenlik tam olacaktı. Arapların oturduğu bölgeler, Elviye-i Selase ve Batı Trakya için halk oylaması önerildi.

Mebusan Meclisi toplandığında İtilaf Devletleri engel olmadı - çünkü barış anlaşmasını meclise kabul ettirmeyi planlıyorlardı. Ama yanıldılar! Mustafa Kemal meclis başkanlığına seçilmek istedi, seçilmeyince sultanat yanlısı grup kuruldu.

İstanbul'un işgali (1920) her şeyi değiştirdi! Mebusan Meclisi dağıtıldı ve Osmanlı fiilen sona erdi. Mustafa Kemal'in haklılığı çıktı - artık TBMM Ankara'da açılacaktı.

Bu işgal aslında milli mücadelenin lehine oldu. Artık kimse İstanbul hükümetine güvenmiyordu ve herkes Ankara'ya bakıyordu. Niğde-Ulukışla yolu tahrip edilerek İtilaf kuvvetlerinin hareketi zorlaştırıldı.

💡 Sonuç: İstanbul'un işgali paradoks gibi görünse de, milli mücadelenin tam bağımsızlık yolunda ilerlemesini hızlandırdı.