Osmanlı'nın Son Dönemindeki Gelişmeler

TBMM'nin kuruluşu (23 Nisan 1920) ve Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923) arasında geçen süreç çok önemli. Mustafa Kemal bu dönemde önce Samsun 5. Ordu'da, sonra Manastır 3. Ordu'da ve Sofya Askeri Ateşeliği'nde görev yaptı.

Osmanlı'da dört ana fikir akımı vardı. Osmanlıcılık tüm milletleri bir arada tutmaya çalışırken, Türkçülük sadece Türklerin birleşmesini istiyordu. Batıcılık Avrupa'yı model alırken, İslamcılık da Müslümanları birleştirmeyi hedefliyordu.

En kritik demokrasi hareketleri şunlar: Sened-i İttifak (1808) ile padişah ilk kez gücünü paylaştı. Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) fermanları eşitlik getirdi. I. ve II. Meşrutiyet'le meclis kuruldu ve padişahın yetkileri sınırlandı.

Sınav İpucu: Bu fikir akımlarının hangisinin hangi sorunu çözmeye odaklandığını ezberle!

Osmanlı'nın Son Savaşları

Trablusgarp Savaşı (1911) Osmanlı için felaket oldu. İtalya ile savaştık ama Balkan Savaşı başlayınca iki cephede savaşmak istemedik. Uşi Antlaşması ile Trablusgarp ve 12 ada İtalya'ya verildi. Böylece Kuzey Afrika'daki son toprağımızı kaybettik.

I. Balkan Savaşı (1912)'nda Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan ve Karadağ bize karşı birleşti. Kaybedince Londra Antlaşması imzalandı. Sınır Midye-Enez oldu, Edirne ve Kırklareli'yi verdik.

II. Balkan Savaşı (1913)'te ise Bulgaristan diğer Balkan devletleriyle savaştı. Bulgaristan kaybedince bizimle İstanbul Antlaşması imzaladı. Bu sayede Edirne ve Kırklareli'yi geri aldık.

Önemli Not: Balkan Savaşları sonrası Osmanlı Avrupa'daki topraklarının çoğunu kaybetti!

I. Dünya Savaşı'nın Başlangıcı

Savaşın genel sebepleri şunlar: ham madde ve pazar arayışı, sömürgecilik yarışı, bloklaşma, silahlanma yarışı ve milliyetçilik düşüncesi. İki ana blok oluştu: İttifak Bloğu (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya, Osmanlı) ve İtilaf Bloğu (İngiltere, Fransa, Rusya, ABD).

Osmanlı başta tarafsız kalmak istedi. Ama sonunda İttifak Bloğu'na katıldı çünkü Almanları seviyorduk, onların kazanacağını düşünüyorduk ve kaybettiğimiz toprakları geri alacağımızı umuyorduk.

İttifak Bloğu bizi savaşa sokmak istedi çünkü Halife olarak Müslümanları etkileyebilirdik. Ayrıca jeopolitik konumumuz çok önemliydi - İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını kesebilirdik.

Sınav Sorusu: İtalya taraf değiştirdi, Rusya erken çekildi, ABD Rusya yerine girdi!

Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler

Taarruz cepheleri Kars ve Ardahan'ı geri almayı hedefliyordu. Kafkas Cephesi'nde Rusya ile savaştık. Ermeniler Ruslarla işbirliği yapınca Tehcir Kanunu çıkarıldı. Rusya'da ihtilal çıkınca bu cephe kapandı.

Kanal Cephesi İngilizlerin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek için açıldı ama Araplar İngilizlerle işbirliği yapınca başarısız olduk.

Çanakkale Cephesi en önemli savunma cephesiydi. İngilizler boğazlardan geçerek Ruslara yardım etmek istedi. Mustafa Kemal komutanı olarak hem karada hem denizde savaştı. "Ben size savaşmayı değil ölmeyi emrediyorum" sözü burada söylendi.

Çanakkale zaferinin sonuçları: Rusya yardım alamadı ve yıkıldı, Bulgaristan bizim tarafımıza geçti, savaş uzadı.

Ezberlenmesi Gereken: Mustafa Kemal'in Çanakkale'deki rolü sınav favori konusu!

Diğer Cepheler ve Savaşın Sonuçları

Hicaz-Yemen Cephesi'nde kutsal yerleri korumaya çalıştık ama kaybettik. Irak Cephesi'nde İngilizler petrol için saldırdı - sadece Kutü'l Ammare'yi kazandık. Suriye-Filistin Cephesi'nde Mustafa Kemal yıldırım orduları komutanıydı ve orduyu kuzeye çekti.

Yardım cepheleri Galiçya, Makedonya ve Romanya'da müttefiklerimize destek için açıldı ama pek başarılı olmadı. Mondros Ateşkesi ile savaş bitti.

I. Dünya Savaşı'nın sonuçları çok dramatikti. En karlı çıkan İngiltere oldu. Osmanlı, Almanya, Avusturya-Macaristan ve Rusya imparatorlukları yıkıldı. Sovyetler, Nazizm ve Faşizm gibi yeni rejimler doğdu.

Milyonlarca insan öldü. İlk kez tank, uçak ve kimyasal silah kullanıldı. Dünya barışı için Cemiyeti Akvam kuruldu.

Sınav İpucu: Savaşın sonuçlarını ezberle - hem iç hem dış gelişmeleri kapsıyor!