Milli Uyanış - Bağımsızlık Yolunda Adımlar

Bu tema, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde yaşanan milli uyanış sürecini ve bağımsızlık mücadelesini anlatan önemli bir konudur.

1. Dünya Savaşı'nın sebepleri ve Osmanlı'nın bu savaşa girme nedenleri, devletin geleceğini belirleyen kritik olaylardır. Bu süreçte Osmanlı, hem topraklarını korumaya hem de modernleşme yolunda adımlar atmaya çalışmıştır.

Konuyu anlamak için önce savaş öncesi Avrupa'daki gelişmeleri ve Osmanlı'nın durumunu kavramak gerekir.

1. Dünya Savaşı Öncesi Durum

Avrupa'da büyük bir savaşın fitili ateşlenmek üzereydi. Sanayi İnkılabı ile ülkeler daha fazla hammadde ve pazar arayışına girdi, bu da sömürgecilik yarışını hızlandırdı.

İki büyük blok oluştu: Üçlü İttifak $Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya$ ve Üçlü İtilaf (İngiltere, Fransa, Rusya). İtalya daha sonra taraf değiştirerek İtilaf grubuna geçti - bunun sebebi İngiltere'nin Trablusgarp Savaşı'nda İtalya'yı desteklemesiydi.

Osmanlı Devleti başlangıçta İtilaf devletlerinin yanında savaşa girmek istedi. Ancak İtilaf devletleri Osmanlı topraklarını paylaşma planları yaptığı için kabul etmedi. Bu durumda Osmanlı, siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve kapitülasyonları kaldırmak için savaşa girme kararı aldı.

Önemli: ABD'nin savaşa girmesi savaşı kısalttı, Osmanlı'nın Çanakkale'yi kazanması ise savaşı uzattı.

1. Dünya Savaşının Nedenleri

1. Dünya Savaşı'nın patlak vermesinin ardında hem genel hem de özel sebepler vardı. Bu sebepleri anlamak, o dönemin Avrupa'sını çözmek için çok önemli.

Genel Sebepler:

• Sanayi Devrimi: Hammadde ve pazar ihtiyacı sömürgecilik yarışını artırdı
• Fransız İhtilali: Milliyetçilik akımı çok uluslu devletleri olumsuz etkiledi
• Avrupa devletleri arasında gruplaşma ve silahlanma yarışı

Özel Sebepler: Alsas-Loren Sorunu: Fransa ile Almanya arasında yaşandı. 1871'de Almanya'nın aldığı bu bölgeyi Fransa geri istiyordu.

Panslavizm Politikası: Rusya'nın tüm Slav halklarını hakimiyeti altına alma düşüncesi, özellikle Balkanlarda Avusturya-Macaristan ile çatışmaya yol açtı.

Not: Bu nedenler arasında ekonomik rekabet, özellikle Almanya ile İngiltere arasındaki rekabet en önemlisiydi.

Savaşın Diğer Nedenleri ve Başlatan Olay

Almanya ile İngiltere'nin rekabeti savaşın en önemli nedeniydi. İngiltere sömürgelerini korumaya, Almanya ise yeni sömürgeler kazanmaya odaklanmıştı.

İtalya eski Roma İmparatorluğu'nu canlandırıp Akdeniz'e hakim olmak isterken, Japonya da Uzak Doğu'da tek hakim güç olmayı hedefliyordu.

Savaşı Başlatan Olay (28 Haziran 1914): Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand ve eşi Saraybosna'yı ziyaret ederken Sırplı bir genç (Princep) tarafından suikasta uğrayarak öldürüldü.

Bu olaydan sonra Avusturya-Macaristan, Sırbistan'a savaş ilan etti. İttifak sistemi devreye girdi: Rusya Sırbistan'ı, Almanya Avusturya-Macaristan'ı, İngiltere ve Fransa da Rusya'yı destekledi. Böylece Avrupa savaşa sürüklendi.

Dikkat: Franz Ferdinand'ın öldürülmesi sadece kıvılcımdı, asıl nedenler yukarıda saydığımız ekonomik ve siyasi rekabetlerdi.

1. Dünya Savaşında Osmanlı Devleti

Savaş başladığında Osmanlı Devleti önce tarafsızlığını ilan etti ve önemli tedbirler aldı. Kapitülasyonlar kaldırıldı, genel seferberlik ilan edildi ve boğazlar kapatıldı.

Osmanlı önce İngiltere'nin yanında savaşa girmek istedi ama reddedildi. Bunun sebebi İtilaf devletlerinin Osmanlı topraklarını paylaşma planları yapmasıydı.

Almanya neden Osmanlı'yı yanında istedi?

• Osmanlı'nın jeopolitik konumundan faydalanarak yeni cepheler açmak
• Mısır'ı alarak İngiltere'nin sömürge yollarını kesmek
• Rusya'ya yardım götüren yolları kontrol altına almak
• Halifelik makamından yararlanarak İngiliz sömürgelerinde ayaklanma çıkarmak

Almanya, Osmanlı'nın hem coğrafi konumunu hem de dini gücünü kullanmak istiyordu.

Önemli: Kapitülasyonların kaldırılmasının amacı ekonomik yükten kurtulmaktı.

Osmanlı'nın Savaşa Girişi

Osmanlı neden Almanya'nın yanında savaşa girdi?

• Son zamanlarda kaybettiği toprakları geri almak
• Siyasi yalnızlıktan kurtulmak
• Kapitülasyonlardan kurtulmak
• İttihat ve Terakki yöneticilerinin Almanya'nın kazanacağına inanması
• Coğrafi konum nedeniyle savaş dışında kalmanın zorluğu

Osmanlı Nasıl Savaşa Girdi? Akdeniz'de İngiliz donanmasından kaçan GOBEN ve BRESLAV adlı iki Alman gemisi Çanakkale'ye geldi. Osmanlı bu gemileri satın aldığını açıklayarak YAVUZ ve MİDİLLİ adını verdi.

Bu gemiler Rusya'nın Sivastopol ve Odessa limanlarını bombaladı. Bu olayla Osmanlı Devleti resmen savaşa girmiş oldu.

Osmanlı'nın savaşa girmesi en çok Almanya'nın işine yaradı: Savaş geniş bir alana yayıldı, yeni cepheler açıldı ve Almanya büyük ölçüde rahatladı.

Not: Osmanlı'nın savaşa girmesinin en önemli sebepleri kaybettiği toprakları geri almak ve kapitülasyonlardan kurtulmaktı.

Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler Haritası

Bu harita Osmanlı Devleti'nin 1. Dünya Savaşı boyunca savaştığı tüm cepheleri gösteriyor. Görüldüğü gibi Osmanlı çok geniş bir alanda savaşmak zorunda kaldı.

Cepheler üç kategoriye ayrılıyor:

• Taarruz (Saldırı) Cepheleri: Osmanlı'nın saldırdığı cepheler
• Savunma Cepheleri: Düşmanın saldırdığı, Osmanlı'nın savunduğu cepheler
• Müttefiklere Yardım Cepheleri: Almanya'ya destek için açılan cepheler

Haritada Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin, Galiçya, Romanya ve Makedonya cepheleri görülüyor. Bu kadar geniş alanda savaşmak Osmanlı için çok büyük bir yük oldu.

Cephelerin konumları Osmanlı'nın stratejik önemini gösteriyor - hem Avrupa hem Asya hem de Afrika'daki savaş alanlarına yakındı.

Cephelerin Sınıflandırılması ve Kafkas Cephesi

Cephe Türleri:

• Taarruz Cepheleri: Kafkas, Kanal (K harfiyle başlar!)
• Savunma Cepheleri: Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin
• Yardım Cepheleri: Galiçya, Romanya, Makedonya (YA ile biter!)

Kafkas Cephesi Osmanlı'nın Sivastopol ve Odessa'yı bombalamasından sonra Rusların saldırısıyla açılan ilk cephedir. Bu bir taarruz cephesiydi.

Kafkas Cephesi'nin Amaçları:

• Bakü petrollerini ele geçirmek $Almanların isteği - Ekonomik amaç$
• Orta Asya Türkleri ile birleşerek Turancılığı gerçekleştirmek (Siyasi ve sosyal amaç)

Bu cephe hem ekonomik hem de ideolojik nedenlerle açılmıştı. Almanya Osmanlı'nın coğrafi konumundan, Osmanlı ise Türkçülük düşüncesini hayata geçirmekten faydalanmayı umuyordu.

Hatırla: Taarruz saldırı anlamına gelir. Kafkas Cephesi'nde petrol ekonomik, Turancılık ise siyasi-sosyal amaçtır.

Kafkas Cephesi'ndeki Gelişmeler

Sarıkamış Harekatı (1914 Aralık): Enver Paşa komutasında yapılan bu harekatın amacı Kafkasları aşarak Orta Asya Türkleri ile birleşmekti. Ancak soğuk kış şartları ve yetersiz teknik malzeme yüzünden binlerce askerimiz şehit oldu. Ruslar saldırıya geçerek Van, Muş, Erzincan, Bitlis, Erzurum ve Trabzon'u işgal etti.

Ermeni Sorunu: Ruslarla işbirliği yapan Ermeniler askerden kaçtı ve Türk köylerine saldırdı. Bunun üzerine Osmanlı güvenliği sağlamak için Tehcir Kanunu'nu (Sevk ve İskan Kanunu) çıkardı ve olaylara karışan Ermenileri Suriye-Lübnan'a göç ettirdi (1915).

Mustafa Kemal'in Başarısı: 1916'da Kafkas Cephesi'ne atanan Albay Mustafa Kemal, önce askerlerin düzenini sağladı, sonra Ruslara saldırarak Muş ve Bitlis'i geri aldı.

Cephenin Kapanması: Rusya'da Bolşevik İhtilali çıkınca Çarlık Rusya yıkıldı. Yeni kurulan Sovyet Rusya, 3 Mart 1918'de Brest Litowsk Antlaşması ile savaştan çekildi. Kars, Ardahan ve Batum Osmanlı'ya geçti.

Not: Mustafa Kemal'in orduyu düzenleyip Muş ve Bitlis'i alması onun organizasyon yeteneğini gösterir.

Kanal ve Çanakkale Cepheleri

Kanal Cephesi Almanya'nın isteği üzerine açılan bir taarruz cephesiydi. Cemal Paşa komutasındaki Türk ordusu İngilizlere iki kez saldırdı ama başarısız oldu.

Amaçları:

• Kaybedilen Mısır'ı geri almak
• İngiltere'nin Hindistan ve Uzak Doğu sömürgeleriyle bağlantısını kesmek

Cephenin başarısız olmasında Arapların İngilizlerin yanında yer alması etkili oldu. Bu durum Ümmetçilik fikrini zayıflattı.

Çanakkale Cephesi İngiliz ve Fransızların saldırısıyla açılan bir savunma cephesiydi.

Düşmanın Amaçları:

• İstanbul ve Çanakkale boğazlarını ele geçirip Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak
• Rusya'ya yardım götürmek
• Balkan ülkelerini savaşa sokmak
• Savaşı kısa sürede bitirmek

Önemli: Kanal Cephesi'ndeki en temel amaç İngilizlerin sömürge yollarını kesmekti.