Milli Mücadele Dönemi ve İnkılap Tarihi Notları

Sevr Antlaşması ve Milli Mücadele'nin Cepheleri

Sevr Antlaşması, 10 Ağustos 1920'de İsviçre'nin Sevr kasabasında imzalandı. İstanbul hükümeti baskı altında antlaşmayı imzalasa da Meclis imzalamadığı için hukuki geçerliliği yoktur.

Milli Mücadele üç ana cephede yürütüldü:

• Doğu Cephesi: Ermenilere karşı Kazım Karabekir Paşa yönetiminde
• Güney Cephesi: Fransızlara karşı Kuvayı Milliye güçleriyle
• Batı Cephesi: Yunanlılara karşı önce Kuvayı Milliye, sonra düzenli ordu ile

Önemli Not: TBMM'nin ilk siyasi zaferi Gümrü Antlaşması, ilk askeri zaferi ise Doğu Cephesi'nde kazanıldı!

Gümrü Antlaşması ile Ermenistan, TBMM'yi dolaylı olarak tanıyan ilk devlet oldu ve böylece Ermeni sorunu çözüldü. Amerikalıların gönderdiği Hobart Raporu da Ermenilerin bölgede çoğunluk oldukları iddiasını çürüttü.

Güney Cephesi ve Düzenli Ordunun Kuruluşu

Güney Cephesi'nde kahramanlar destanlar yazdı! Antep'te Şahin Bey, Urfa'da Ali Saip Paşa ve Maraş'ta Sütçü İmam öncülüğünde direniş gösterildi. Bu şehirlere "Gazi" ve "Kahraman" unvanları verildi. Bu cephedeki mücadele Ankara Antlaşması ile sona erdi ve Hatay dışında Suriye sınırı belirlendi.

Düzenli ordunun kurulması Milli Mücadele'nin dönüm noktalarından biriydi. Kuvayı Milliye güçleri bağımsız hareket ediyordu ve aralarında birliktelik yoktu. TBMM düzenli ordu kurmaya karar verdi ve yetenekli milisler düzenli birliklere katıldı. Kuzey cephesine Albay İsmet Bey, güney cephesine Albay Refet Bey komutan atandı.

I. İnönü Savaşı, Yunanların Ankara'yı almak ve TBMM'yi dağıtmak istemesi üzerine başladı. İsmet Paşa komutasındaki Türk ordusu zafere ulaştı. Bu zafer sonucunda Londra Konferansı düzenlendi ve Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası) kabul edildi.

Unutma: I. İnönü Zaferi, Türk halkının TBMM'ye olan güvenini artıran ilk büyük askeri başarıdır!

Teşkilat-ı Esasiye ve Londra Konferansı

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu 20 Ocak 1921'de kabul edildi ve Türkiye'nin ilk anayasası oldu. Bu kurucu anayasada devletin resmi ismi "Türkiye" olarak belirlenmiş ve Büyük Millet Meclisi artık Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak adlandırılmaya başlanmıştır.

İstiklal Marşı 12 Mart 1921 tarihinde kabul edildi. İlk okunuşundan sonra marş, Osman Zeki Üngör tarafından bestelendi.

Londra Konferansı'na İtilaf Devletleri hem TBMM'yi hem de Osmanlı'yı davet etti. Mustafa Kemal bunu reddetti ve ayrı davet istedi. Konferansta Osmanlı temsilcisi "milletin gerçek temsilcisi TBMM'dir" diyerek sözü TBMM temsilcisine bıraktı. İtilaf Devletleri böylece TBMM'yi ilk kez hükümet olarak tanımış oldular.

Biliyor muydun? TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma Afganistan ile yapılan Dostluk Antlaşması'dır!

Moskova Antlaşması ve II. İnönü Savaşı

Moskova Antlaşması, TBMM ile Sovyet Rusya arasında imzalanan bir dostluk antlaşmasıdır. Bu antlaşmayla Sovyet Rusya, TBMM'yi tanıyan ilk büyük devlet oldu. Antlaşmaya göre taraflardan birinin tanımadığı devleti diğeri de tanımayacaktı. Rusya, kapitülasyonların kaldırıldığını kabul etti ve Türkiye'ye silah yardımı yapmayı taahhüt etti.

II. İnönü Savaşı, Londra Konferansı'ndan sonuç alınamaması ve İtilaf Devletleri'nin Yunanları kışkırtması üzerine başladı. Yunanlar, I. İnönü'de kaybettikleri prestiji geri kazanmak ve Ankara'ya ulaşıp TBMM'yi dağıtmak istiyorlardı. Ancak Türk ordusu büyük bir zafer kazandı.

Savaşın sonuçları çok önemliydi. Türk halkının TBMM'ye inancı arttı. Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya: "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz" demiştir. İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladı ve Fransızlar görüşme için Ankara'ya temsilci gönderdi.

İlginç bilgi: II. İnönü Zaferi sonrası Mustafa Kemal'in İsmet Paşa'ya söylediği "milletin makus talihini yendiniz" sözü, Türk tarihinin dönüm noktasını simgeler!

Kütahya-Eskişehir Savaşları ve Hazırlıklar

Kütahya-Eskişehir Savaşlarında Türk ordusu fazla kayıp vermeden geri çekildi. Yunanlar Sakarya Nehri'nin batısına kadar ilerledi, bu durum TBMM'de karışıklığa yol açtı. Türk ordusunun Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmesinin üç önemli sebebi vardı: yeni mevzilerin kazanımı, ordunun eksiklerini tamamlamak ve düşmanı tanımadığı bir alana çekmek.

Bu kritik dönemde Başkomutanlık Yasası ile Mustafa Kemal üç aylık süreyle başkomutan seçildi ve kendisine yasama, yürütme ve yargı yetkileri verildi.

Ülke eğitimine verilen önemi göstermek için savaş ortasında bile Maarif Kongresi (Eğitim Kongresi) düzenlendi.

Tekalif-i Milliye (Milli Vergi) kararları, ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için alındı:

• Gıda maddelerinin %40'ına el konuldu
• Her evden çamaşır, çorap ve çarık toplanacaktı
• Sahipsiz mallara el konuldu
• Halk silahlarını devlete teslim etti
• Taşıtlar ordunun hizmetine alındı

Heyecan verici not: Tekalif-i Milliye kararları, tüm milletin Kurtuluş Savaşı'na katılımını sağlayan ve "Ya İstiklal Ya Ölüm" ruhunu en iyi yansıtan uygulamalardan biridir!