Erzurum Kongresi ve Milli Mücadele Başlangıcı

Erzurum Kongresi, toplanma amacı açısından bölgesel ama aldığı kararlar açısından ulusaldir. Kongreye sadece Doğu illerinden gelen delegeler katılmıştır, ancak tüm vatanı ilgilendiren önemli kararlar alınmıştır.

İlk Türkiye Büyük Millet Meclisi, millet iradesine dayanarak kurulmuş ve zorlu koşullarda Milli Mücadele'yi yönetmiştir. Bu meclisin üyeleri, ülkenin yoklukları karşısında büyük fedakarlıklarla çalışmıştır. TBMM'nin en temel özelliği millî egemenliği esas alması ve demokratik bir yapıya sahip olmasıdır.

Birinci Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Devleti tarafsızlığını ilan etmiş, ancak sonradan savaşa girmek zorunda kalmıştır. Savaş sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Anadolu'da işgaller başlamış, İngilizlerin işgal ettiği Antep, Maraş ve Urfa bir süre sonra Fransızlara bırakılmıştır.

Biliyor muydun? Fransızlar işgal ettikleri bölgelerde Ermenilerle işbirliği yaparak Türklere baskı uygulamış, bunun üzerine Türk halkı Kuva-yi Milliye birlikleri kurarak direnişe geçmiştir.

Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri ve İç Ayaklanmalar

Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri, işgal edilen bölgelerde yaşayan halkın haklarını korumak için kurulmuştur. Bu cemiyetler, bölgelerindeki Türk ve Müslüman çoğunluğu kanıtlamak için çeşitli yollarla dünya kamuoyuna bilgi vermeye çalışıyorlardı. Gerektiğinde silahlı mücadeleyi de göze almışlardı.

Bu cemiyetler kendi bölgelerinde kongreler düzenleyerek kamuoyunu harekete geçirmeye çalışıyordu. Bölgesel kurulmuş olmalarına rağmen ulusal kurtuluşa hizmet etmişlerdir.

Büyük Millet Meclisi'ne karşı 1920 yılında Anadolu'nun pek çok yerinde ayaklanmalar çıkmıştır. Bu ayaklanmalar, İstanbul yönetimi ve İtilaf Devletleri'nin kışkırtmalarıyla başlamış ve Kuvâ-y Milliye'yi etkisiz hâle getirmeyi amaçlamıştır.

Önemli! İç ayaklanmalar, Milli Mücadele sürecini uzatmış ve kaynakların boş yere harcanmasına neden olmuştur. Hatta düşman hareketlerinin daha serbest hâle gelmesine yol açmıştır.

Mondros Ateşkesi ve Kongreler Dönemi

Mustafa Kemal, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında Türk milletinin son bağımsız devletinin yıkılmakta olduğunu belirtmiştir. Antlaşma sonrası ülkenin büyük bir kısmı elden gitmiş, ordumuzun silahları toplatılmış ve Türk bağımsızlığına ters düşen birçok uygulama başlamıştır.

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti, yedi farklı cephede savaşmıştır. Galiçya'da Ruslar ve Romenlerle, Makedonya'da Yunan ve Fransızlarla, Çanakkale'de İngiliz ve Fransızlarla, Filistin, Suriye ve Irak cephelerinde İngilizlerle çarpışmıştır. Bu durum İngiliz ve Fransızlarla birden fazla cephede savaştığını göstermektedir.

Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizmiştir. Genelgede Erzurum'da doğu illeri ile ilgili bir kongre toplanacağı belirtilmiş ve sonrasında 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum Kongresi düzenlenmiştir. Ayrıca 4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında Sivas'ta milli bir kongre düzenleneceği kararlaştırılmıştır.

Harika bilgi: Amasya Genelgesi, aslında Milli Mücadele'nin planlı ve programlı bir şekilde yürütülmesini sağlayan ilk adımdır. Genelge ile sonraki süreçte yapılacak kongreler önceden planlanmıştır!

Osmanlı Cepheleri ve Kut'ül Amare Zaferi

Birinci Dünya Savaşı'nın Irak Cephesi'nde gerçekleşen Kut'ül Amare Kuşatması, Osmanlı Devleti için önemli bir zaferdir. 30 Eylül 1915'te İngilizlerin eline geçen Kut'ül Amare, Osmanlı güçlerinin çabalarıyla kuşatıldı ve sonunda 29 Nisan 1916'da İngilizler teslim olmak zorunda kaldı.

Kuşatma sırasında Osmanlı ordusunun komuta kademesinde önemli değişiklikler yaşanmıştır. Başlangıçta Alman Mareşal Goltz Paşa 6. Ordunun başına atanmış, sonrasında sırasıyla Nurettin Bey ve Halil Paşa komutayı devralmıştır.

Osmanlı Devleti, Irak Cephesi'ni güçlendirmek için Rus Cephesi'nde savaşan Albay Halil Bey'i iki tümenle birlikte bu cepheye göndermiştir. Bu durum, savaş stratejisinin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

Dikkat! Kut'ül Amare Zaferi, İngilizlerin Irak'taki ilerleyişini durdurmuştur, ancak bu zafer İngilizlerin Birinci Dünya Savaşı'ndan çekilmesine neden olmamıştır. Sadece bir cephedeki başarıyı temsil eder.

Çanakkale Zaferi ve TBMM'nin Açılışı

Çanakkale Zaferi, İtilaf Devletleri'nin savaşı kısa sürede kazanma planlarını bozmuştur. Bu zafer sonucunda Boğazlar ve İstanbul düşman işgalinden korunmuş, ayrıca müttefiklerinden yardım alamayan Rusya'da Bolşevik İhtilali çıkmış ve Rusya savaştan çekilmiştir.

Bu çekilme sonucunda Osmanlı Devleti, 1877-1878 Savaşı'yla kaybettiği Kars, Ardahan ve Batum'u geri almıştır. Ayrıca Çanakkale Savaşları sonrasında Bulgaristan, İttifak Devletleri'nin yanında savaşa katılmıştır.

TBMM, büyük imkânsızlıklar içinde açılmıştır. Bina tamamlanmamış, çatı için Ankaralılar kendi evlerinden kiremit getirmiş, oturmak için sıralar Ankara Muallim Mektebi'nden alınmış ve aydınlatma kahvehaneden alınan petrol lambasıyla sağlanmıştır.

Meclis kürsüsünün arkasına asılan "Hâkimiyet milletindir." tabelası, TBMM'nin millet egemenliği ilkesini benimsediğini göstermektedir.

İlginç not: Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı'nda sadece düşmanlarıyla değil, çok çeşitli cephelerde savaşmıştır. Kanal, Kafkas, Irak gibi taarruz cepheleri; Çanakkale, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen gibi savunma cepheleri; Galiçya ve Makedonya gibi müttefiklerine yardım ettiği cepheler vardı.

Çanakkale'nin Etkileri ve Erzurum Kongresi

Çanakkale Zaferi'nin etkileri çok büyük olmuştur. Bu zaferle Birinci Dünya Savaşı'nın süresi uzamış ve İtilaf Devletleri'nin planları bozulmuştur. Rusya'nın savaştan çekilmesi ve Bulgaristan'ın İttifak Devletleri'nin yanında savaşa girmesi, İtilaf Devletleri'nin müttefik kaybına uğramasına neden olmuştur.

Ayrıca Hindistan'da İngiliz karşıtı gösteriler düzenlenmiş, bu da İngilizlerin sömürgelerindeki hâkimiyetini sarsmıştır. Çanakkale Savaşları sonrasında Osmanlı Devleti ile müttefikleri arasında kara bağlantısı kurulmuştur.

Erzurum Kongresi öncesinde, İngiliz Subay Alfred Rawlinson Mustafa Kemal Paşa'yı tehdit ederek kongreden vazgeçilmesini istemiştir. Ancak Mustafa Kemal Paşa kararlı bir duruş sergileyerek, "kongrenin muhakkak toplanacağını, milletin buna karar verdiğini" belirtmiş ve gerekirse kuvvete kuvvetle karşı koyacaklarını söylemiştir.

Önemli bir gerçek: İtilaf Devletleri, Türk milletinin örgütlenmesinin önüne geçmek için tehdit ve baskı yolunu seçmiş, ancak Mustafa Kemal Paşa'nın kararlı duruşu sayesinde Erzurum Kongresi planlandığı gibi toplanabilmiştir.