İslamiyet Öncesi Türk Devletleri

Türkler, İslamiyet'i kabul etmeden önce Orta Asya'da çeşitli devletler kurmuş ve zengin bir kültür oluşturmuşlardır. Bu devletler atlı-göçebe yaşam tarzını benimsemiş, güçlü ordu yapılanmaları ve özgün yönetim biçimleriyle dikkat çekmişlerdir.

Türk devlet geleneği, bozkır kültürünün gerektirdiği disiplin ve örgütlenme anlayışıyla şekillenmiştir. Bu dönemde kurulan devletler, sonraki Türk devletlerine temel oluşturmuştur.

Hatırlatma: İslamiyet Öncesi Türk Devletlerini öğrenmek, Türk kimliğinin temel özelliklerini anlamanın ilk adımıdır!

İslamiyet Öncesi Kültür Merkezleri ve Asya Hun Devleti

İslamiyet öncesi Türkler çeşitli kültür merkezleri etrafında gelişmişlerdir. Anav Orta Asya'da en eski, Afanesyova Türklerin en eski, Andronova Türk ataları, Karasuk ve Tagar kültürü olarak bilinirken, Tuyen en gelişmiş, Kelteminer ise yerleşik yaşama geçişi temsil etmiştir.

İlk Türk topluluğu olarak İskitler kabul edilirken, ilk Türk devleti Asya Hun Devleti'dir. Asya Hun Devleti'ni Teoman kurmuş, devlet ilk süvari birliğini oluşturmuştur. Metehan döneminde en parlak zamanını yaşayan Hunlar, ilk disiplinli orduyu ve onlu sistemi kullanmışlardır.

Metehan'ın kurduğu sistemler, sonraki Türk devletlerine örnek olmuş ve askeri örgütlenme geleneğinin temelini oluşturmuştur.

Merak et: Metehan'ın ünlü "ok hikayesi" Türk birliğinin önemini nasıl anlatıyor biliyor musun?

Avrupa Hun Devleti

Avrupa Hun Devleti, Asya'dan batıya göç eden Hunlar tarafından kurulmuştur. Balamir bu devletin öncüsü olarak kabul edilir. Uldız döneminde ilk kez Anadolu'ya akınlar yapılmıştır.

Devletin en parlak dönemi Atilla zamanında yaşanmıştır. Atilla, Avrupa tarihinde "Tanrının Kırbacı" olarak anılmış, Avrupa efsanelerinde Etzel ve Nibelungen adlarıyla yer almıştır. Kavimler Göçünün sonucu olarak, Roma İmparatorluğu Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Avrupa Hunları, Avrupa'nın yapısını değiştirerek skolastik düşünce ve feodalite (derebeylik) sisteminin oluşmasına zemin hazırlamış, Avrupa'da 11. yüzyıl sona ererken Orta Çağ'ı başlatmışlardır. Atilla'nın Doğu Roma ile Margus ve Anatolius, Batı Roma ile Galya ve İtalya seferlerinde büyük başarılar elde ettiğini unutmayalım.

Önemli not: Atilla ve Hunlar olmasaydı, bugünkü Avrupa'nın siyasi haritası bambaşka olurdu!

Kök Türkler

Kök Türkler, "Türk" adıyla kurulan ilk devlettir. Bumin Kağan tarafından kurulan devletin kurucusu İl Kağan olarak da anılır. Devletin en parlak dönemi Kapgan Kağan zamanında yaşanmıştır. Bu dönemde Akhun Devleti'ne son verilmiş ve Bizans'a ilk resmi elçi gönderilmiştir.

Ta-po Kağan Budizm'i kabul etmiş, Kürşad liderliğinde ilk bağımsızlık mücadelesi yaşanmıştır. İkinci Kök Türk Devleti (Kutluk) ise Kutluk İlteriş Kağan tarafından kurulmuştur. İlteriş, "derleyen, toplayan" anlamına gelmektedir.

Kök Türkler, Türk kültür tarihinde çok önemli bir yere sahiptir. Türklerin ilk yazılı eseri olan Orhun Anıtları (Bilge Kağan, Tonyukuk, Kültigin) bu dönemde yazılmıştır. 38 harfli alfabe kullanılmış, Bozkurt ve Ergenekon destanları oluşturulmuştur.

Biliyor muydun? Orhun Anıtları sadece yazılı bir metin değil, aynı zamanda Türk dilinin ilk edebi eseridir!

Uygurlar

Uygurlar, İslamiyet öncesi Türk devletleri içinde yerleşik yaşama geçen ve tarım, sanat ve ticarette en çok ilerleme kaydeden Türk topluluğudur. Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulan Uygur Devleti'nin en parlak dönemi Moyen Çur zamanında yaşanmıştır.

Bögü Kağan döneminde yerleşik yaşama tamamen geçilmiş ve Maniheizm dini kabul edilmiştir. Bu dönemde Uygurlar birçok ilke imza atmışlardır. İlk kağıt para olan "çav"ı kullanmış, ilk matbaa ve aşı tekniklerini geliştirmişlerdir.

Uygurlar sanat, mimari ve tıp alanlarında da önemli ilerlemeler kaydetmişlerdir. Kültürel ve ekonomik gelişmişlikleriyle diğer Türk devletlerinden ayrılan Uygurlar, yerleşik medeniyete geçişin öncüsü olmuşlardır.

Harika bir bilgi: Uygurların geliştirdiği matbaa teknikleri, Avrupa'da Gutenberg'den yaklaşık 600 yıl önce kullanılıyordu!